પથારીમાં પેશાબની સમસ્યા – અને હોમિયોપેથી …

પથારીમાં પેશાબની સમસ્યા – અને હોમિયોપેથી …

                                               

- ડૉ. ગ્રીવા છાયા … M.D. (A.M.)BHMS; DNHE.

 

 bed wetting

 

સામાન્યતઃ બાળક  સમજણું થાય એવા સમયે એટલે કે દોઢ – બે વર્ષની ઉમર દરમિયાન આપોઆપ તેમજ માતાપિતાની ટોઇલેટ ટ્રેઈનીંગની  મદદથી મૂત્રાશય પરનો કંટ્રોલ આવી જતો હોય છે. એટલે કે પેશાબ કરવાની જરૂરિયાત ઉભી થાય ત્યારે  યોગ્ય સમયે અને સ્થળે જવું એવી સમજ ઉમેરાવાની શરૂઆત થાય છે. પછી એ પ્રમાણે એ એક આદતનો જ ભાગ બની જાય છે.

 

પણ હા, એ સમજ કેટલાકમાં થોડી ઘણી મોડી હોઈ શકે પરંતુ કેટલાક બાળકોમાં એ સમજણની ઉમર તો આવી જાય છે, પણ છતાં મૂત્રાશયની કોથળી ભરાય એ પછી હવે ખાલી કરવાની છે એવા સિગ્નલ્સ સમયસર પહોંચવામાં ક્યાંક ગેરસમજણ ઉભી થાય છે. દિવસે તો જાગૃત અવસ્થાને પરિણામે કોઈ પ્રશ્ન રહેતો નથી, પણ રાત્રે પથારી ભીની કરવાની સમસ્યા શરુ થઇ જાય છે. અમુક કિસ્સાઓમાં તો એ ખૂબ મોટી ઉમર સુધી એટલેકે 14 – 15 વર્ષની ઉમરના બાળકમાં પણ એ સમસ્યાનો હાલ નથી થતો હોતો. હવે આવે વખતે બાળક જો થોડું મોટું હોય તો એની આ સમસ્યાને લઈને માનસિક સ્થિતિ, માં – બાપનું વલણ, ઘરના બીજા બાળકો કે અન્ય સભ્યોનું વલણ વગેરે જેવા પરિબળો બાળકના મન પર થોડીઘણી અસર પાડતા હોય છે.

 

bed wetting.1

 

મારી પ્રેક્ટિસના એકદમ શરૂઆતના ગાળામાં આવેલો એક પેશન્ટ મને યાદ છે. લગભગ નવેક વર્ષનું એક બાળક લગભગ એક અઠવાડિયામાં પાંચ રાત અચૂકપણે  પથારીમાં પેશાબ કરી જતો. આ ઉમરના બાળક અને તેની માતા બંને માટે આ સમસ્યા સ્વાભાવિકપણે જ ક્ષોભજનક હતી.

 

કોઈક કારણસર એ સમસ્યાની જાણ મિત્ર વર્તૂળમાં   થઇ જતા એ બાળકે શરમને પરિણામે સ્કૂલે જવાનું પણ ઓછું કરી દીધું હતું. એટલું જ નહિ એ બાળકે પોતાના માતા પિતાને પણ શાળા એ ન જવા પાછળનું કારણ સમજાવવાનું ટાળ્યું. પછી એ બાળકનો વિગતે કેસ લેતા તેના તમામ પ્રકારના ડર, રાત્રે ઊંઘમાં આવતા અત્યંત ભય ઉપજાવતા સપના એ ભયને પરિણામે ઉદભવતી તેની માનસિક સ્થિતિ કે જેને લીધે સામાન્ય સંજોગોમાં ભય ન લાગે તેવી નાની નાની બાબતોમાં પણ લાગતો એનો ડર મને સમજાયો. એ બાળકના અર્ધજાગ્રત મનમાં પ્રસ્થાપિત થઇ ચૂકેલ એ ડરને હું એકદમ નજીકથી સમજી શકી.

 

અહી મારે એ બાળક નો ‘પથારીમાં થતો પેશાબ’ જ અટકાવવાનો ન હતો.!!! પણ એ બાળકને ભયમુક્ત કરવાનો હતો, એ ભયને લીધે ક્યાંક ને ક્યાંક સંકુચિત થયેલ અત્યારની માનસિકતા અને ભવિષ્યની સંભવિત સંકુચિતતાઓને પણ સ્વસ્થ કરવાની હતી. જે દેખાવે નાની પણ કામ કાજે મોટી એવી હોમિયોપેથીક દવા એ કામ કરી આપ્યું।

 

એ બાળક પથારીમાં પેશાબ કરવાનું તો પહેલા 15 દિવસમાં જ ઓછું થઇ ગયું ને 2 મહિનામાં તો તદન બંધ પણ થઇ ગયું પણ ઘણા અંશે એ તેના ‘મૂળ રોગ – ભય’ માંથી પણ સફળતાપૂર્વક બહાર આવી ગયો. પથારીમાં પેશાબ થઇ જવાની સમસ્યા તો એ બાળકને રોગમુક્ત કરી શકવાનું માત્ર નિમિત હતી, એકમાત્ર અરીસો હતો એના આંતરમન તરફ ઝાંખી શકવાનો.

 

યાદ રહે, દરેક બાળક આ પ્રકારે ડર સાથે જ આવે એવું નથી. પણ ઘણા કિસ્સાઓમાં કોઈ ને કોઈ સાયકોલોજીકલ પરિબળ પણ ભાગ ભજવતા હોય છે. ક્યારેક માતા પિતામાં વચ્ચે કે ઘરમાં થતી અણબનાવ કે અન્ય કોઈ તણાવ કે પછી ઘરમાં બીજા બાળકનો જન્મ વગેરે જેવા કે અન્ય કોઈ પણ કારણ ને લીધે પણ બાળકના અર્ધજાગ્રત મન પર અસર થઇ શકે. હવે તમે જ વિચારો!! મારી પાસે આ જ સમસ્યા લઈને આવતા 10 બાળકોને શું હું સમાન દવા આપીશ ? બિલકુલ ના જ. એ દરેક બાળક એકબીજાથી સંપૂર્ણ અલગ હશે. એક હોમીયોપેથ તરીકે એ દરેકની અલગતા ને સંપૂર્ણ સમજીને અપાતી દવા જ એને રોગમુક્ત કરી શકશે.

 

હશે, આ તો કેસની વાત થઇ. પણ ઘણાખરા માતા પિતા આ સમસ્યા માટે એમના બાળકની આળસ કે બેજવાબદારી ને કારણભૂત માનતા હોય છે. પણ હકીકત એવી જરાય નથી.ઉલટું એ તો ઉપરથી નાના મોટા ભાઈ બહેન કે આજુબાજુના બીજા બાળકોની મજાક પત્ર ન બની જાય એ માટે બચવાના વિચારમાં રહે છે.એક બાળકને જો એને મુંજવતી તકલીફ બાબતે કહી શકવાની જગ્યા યોગ્ય વ્યક્તિ દ્વારા અપાય એટલું પૂરતું છે. આવે સમયે બાળક પર કોઈ કટાક્ષ કે બીજા પાસે એની ટીકા ન કરતા એને એવો દિલાસો આપવાની જરૂર છે કે આ સમસ્યા બીજા બાળકોમાં પણ હોય છે ને એ બહુ આરામથી મટી પણ શકે છે. અને આમે આ જરા પણ ગંભીર સમસ્યા તો છે પણ નહિ!!!

 

આ સમસ્યા કયા કારણે રહે છે એનું કોઈ ચોક્કસ કારણ તો નથી જ, પણ નીચે મુજબના પરિબળો ચોક્કસપણે ભાગ ભજવી શકે.

 

પથારીમાં પેશાબ થઇ જવાના સંભવિત કારણો :

 

૧]  પેશાબ અમુક માત્રામાં ભરાઈ ગયા છતાં  મૂત્રાશય દ્વારા બ્રેઇનને સંદેશ પહોંચવામાં મોડું થવું, જેથી મગજ અને મૂત્રાશય વચ્ચે ગેરસમજણ ઉભી થાય છે.

 

૨]  કેટલાક મત મુજબ ADH  અંતઃસ્ત્રાવ કે જે મૂત્રપિંડમાં રાત દરમિયાન  ઓછું મૂત્ર બનવા માટે જવાબદાર છે તેની માત્ર ઓછી હોવી.

 

૩]  કેટલાક બાળકોમાં ઊંઘ ખૂબ ઊંડી આવવાના પરિણામે મગજ સુધી મૂત્રાશય ભરાઈ જવાનો સંદેશ પહોંચતો જ નથી. 

 

૪]  ઉપરાંત, જૂજ કિસ્સાઓમાં મૂત્રપિંડ કે મૂત્રાશય માં લાગેલો ચેપ, કે અન્ય કોઈ ખામી કરોડરજ્જુ સંબંધી તકલીફ કે ડાયબિટિઝ જેવી સમસ્યાને પરિણામે બાળકમાં આ સમસ્યા જોવા મળી શકે. પણ દરેક કિસ્સામાં કોઈ ને કોઈ કારણ જવાબદાર હોય જ એવું નથી.

 

અજમાવી શકાય એવા કેટલાક નુશ્ખા  …

 

૧)  બાળકને દરરોજ સુતા પહેલા ઓછી માત્રામાં પાણી પીવે એ બાબતે પ્રોત્સાહિત કરવું। અહી પાણી ઓછું  પીવાય એ હેતુ નથી, પણ રાત્રે સુવ ના પહેલા ઓછું પાણી પીવાય એ હેતુ છે.

 

૨)  મૂત્રાશયમાં પેશાબ રોકી શકાય એમાં તે કસરત કરાવવી: જેમકે પેશાબ કરવાની જરૂરિયાત હોય છતાં જાતે જ પેશાબ રોકવાના હેતુ થી જે રીતે સ્નાયુઓને રોકતાં હોઈ એ રીતે દિવસમાં 5 -7 વાર યાદ કરીને કરાવવું.

 

૩)  ઉપરાંત, પેશાબ થવા દરમિયાન પણ પેશાબ પોતાની જ ઈચ્છાથી રોકવાની-છોડવાની પ્રક્રિયા પણ ચાલુ પેશાબે થોડી સમજાવટથી બાળકને કરાવી શકાય.

 

૪)  માતા પિતાના પ્રોત્સાહન થી કે દવાથી બાળક જેટલા દિવસ પથારી ભીની નથી કરતો એ બદલ તેને કંઇક ભેટ કે ગમતી વસ્તુ આપી શકાય માટે એનું પ્રોત્સાહન વધી શકે.

 

ઉપાય :

 

રાત્રે પથારીમાં બાળકથી પેશાબ થઇ જાય એ કોઈ મોટી કે ગંભીર સમસ્યા નથી. તેમજ એનો ઈલાજ પણ એકદમ સરળ છે. જે કિસ્સાઓમાં ખરેખર ચિંતાજનક સ્થિતિ હોય તેવા બાળકો માટે તો સરસ હોમિયોપેથીક સારવાર છે જ.

 

હોમિયોપેથીક દવાઓ બાળકને આ સમસ્યામાંથી તો બહાર કાઢે જ છે પણ સાથે સાથે ઉપરના કેસમાં જોયું એમ સમસ્યા સાથે સંકળાયેલ કોઈ પણ સાયકોલોજીકલ તકલીફમાંથી પણ સફળતાપૂર્વક રાહત આપે છે અને સાચા અર્થમાં બાળકને મનઃ શારીરિક રીતે સ્વસ્થ બનાવે છે. વળી, હોમિયોપેથીક દવાઓ સ્વાદે મીઠી હોવાથી બાળક સહેલાઈથી લઇ લે છે એટલું જ નહિ ઉલટાનું એ દવા સમય કરતા જલદી પૂરી કરી નાખે છે.

 

નીચે મુજબની કેટલીક દવાઓ ખૂબ અકસીર સાબિત થાય છે;

 

Causticum

Sepia

Belladonna

Stramonium

Opium

Aconite

China

Gelsemium

Kreosote

Pulsatilla

Tarentulla

 

ખિલખિલાટ:

દેખાતા એકાદ – બે લક્ષણ જ માત્ર રોગ નથી. વ્યક્તિની તાસીર, લક્ષણોની વિશેષતા, માનસિકતા, કોઈ પણ પરિસ્થિતિ માટેનો તેનો અભિગમ, અર્ધજાગૃત  મનની સ્થિતિ – એ બધાનો સરવાળો એટલે જે તે વ્યક્તિનો રોગ.

 

  

dr.greeva.newડૉ. ગ્રીવા છાયા માંકડ
M.D. (A.M.)BHMS; DNHE.
email : greeva.chhaya@gmail.com
(મો) +૯૧ – ૯૭૩૭૭ ૩૬૯૯૯
www.homeoeclinic.com
New Clinic :Dr Mankads ‘ Homeo clinic@E 702, Titanium City   Center, Near Sachin Tower, Beside IOC petrol pump, 100ft.   Anandnagar Road, Prahladagar, Satellite,  Ahmedabad -380 015

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net‘દાદીમા ની પોટલી’

email: dadimanipotli@gmail.com

 

 

સ્વાસ્થય અંગેના   લેખ પરના આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો, આપના પ્રતિભાવ  ડૉ.ગ્રીવા માંકડ – (લેખિકા) ની કલમને બળ પૂરે છે,  આપના પ્રતિભાવ જાણી અમોને  સ્વાસ્થ્ય અંગેના વધુ લેખ ભવિષ્યમાં આપવા  માટે પ્રેરણા મળી રહેશે. …. આભાર ..! ‘દાદીમા ની પોટલી’

  

“સર્વે પાઠક મિત્રો ને વિનંતી કે આપ આપના પ્રતિભાવો દ્વારા આપના સ્વાસ્થયને અંગે ઉદભવતા પ્રશ્નો બ્લોગ પોસ્ટ પર લખી જણાવી શકો છો. આપને  રોગ બાબતે      Privacy  જાળવવી જરૂરી હોય તો આપની   વિગત –       dadimanipotli@gmail.com   /   greeva.chhaya@gmail.com            અથવા  drparthhomoeopath@gmail.com    ના ઈ મેઈલ દ્વારા મોકલી શકો છો. (આપે  અગાઉ  કોઈ ઉપચાર  કરાવેલ હોય તો તે વિગત – સાથે આપના રીપોર્ટ ની જાણકારી મોકલવી) આપને આપના  email ID દ્વારા યોગ્ય માર્ગદર્શન મોકલી આપવા જરૂર કોશિશ કરીશું. ”  ….આભાર !   ‘દાદીમા ની પોટલી’

 

 

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

બ્રહ્માંડમાં માયા ઉત્પન્ન કરતો પ્રકાશ …

બ્રહ્માંડમાં માયા ઉત્પન્ન કરતો પ્રકાશ …

 

બ્રહ્માંડ દર્શન

- ડૉ. જે. જે. રાવલ

 
 

light

 

પ્રાચીન સમયમાં લોકોને ખબર ન હતી કે પ્રકાશ શું છે. સૂર્યોદય થાય ને બધે પ્રકાશ ફેલાઈ જાય. રાતે જેવો તેવો પણ ચંદ્ર પ્રકાશ ફેલાવે, તો બીજી બાજુ પ્રકાશબિંદુઓ જેવા તારા ટમ ટમે.

 

મુસ્લિમ વિજ્ઞાનીઓથી માંડી ન્યુટન સુધીના બધા વિજ્ઞાનીઓએ પ્રકાશને સમજવા પ્રયત્નો કરેલાં. રસ્તા પર તેલ ઢોળાય ત્યારે આપણને તેમાં રંગો દેખાય. આકાશમાં મેઘધનુષ દેખાય, લિઓેનાર્ડા – દ – વીંચી રાજાપતિ હતો. તેણે અવાજના પડઘા સાંભળેલાં. અવાજનાં પરાવર્તનનો અનુભવ કરેલો. પ્રકાશ પણ આવી રીતે પરાવર્તન કરે છે તેમ તેણે અનુભવ કરેલો. ન્યુટને પછી તેની પ્રયોગશાળામાં પ્રકાશનું મેઘધનુષ જોયું. તેણે સપ્તરંગી ચકરડીને ફેરવીને જોયું તો માત્ર સફેદ રંગ જ દેખાતો. તેથી તેણેે જાહેર કર્યું કે સફેદ પ્રકાશ સાત રંગનો બનેલો છે. ન્યુટને પ્રકાશના પરાવર્તનનો અભ્યાસ કરેલો અને તેના ગુણધર્મો જાહેર કર્યા. પાણીના પ્યાલામાં ચમચો વાંકો વળેલો દેખાય છે અને પાણીના પ્યાલામાં કે સ્વચ્છ પાણી ભરેલા તળાવમાં તેનું તળિયું હોય એના કરતાં ઊંધું આવેલું દેખાય છે. આ બધી ક્રિયાઓને ન્યુટને પ્રકાશના વક્રીભવનના સિદ્ધાંતો સમજવા ભણી દોરી ગયાં. આમ તેણે પ્રકાશના વક્રીભવનના નિયમો શોધી કાઢ્યાં. પ્રકાશ વિશે આ બધી કુદરતી ક્રિયાઓનાં અભ્યાસથી ન્યુટનને લાગ્યું કે પ્રકાશ સૂક્ષ્મ કણોનો બનેલો છે. તેથી જ તે સીધી રેખામાં પ્રવાસ કરે છે. તેને પછી પ્રકાશ સૂક્ષ્મકણોનો બનેલો છે તેવી જાહેરાત કરી, તેને ન્યુટનની પ્રકાશ સૂક્ષ્મ કણોનો બનેલો છે તેની થિયરી કહે છે. તેમ છતાં ન્યુટનને ખબર ન હતી કે પ્રકાશની ઝડપ કેટલી છે. બારી ખોલો અને આખા રૂમમાં પ્રકાશ ફેલાઈ જાય તે જોતાં બધા માનતાં કે પ્રકાશની ગતિ અસીમિત (શક્ષરશક્ષશયિં) છે. સૂર્ય, ચંદ્ર, તારાને જોતાં લોકો અને વિજ્ઞાનીઓ સુધ્ધાં માનતાં કે તેઓ આ બધા આકાશપિંડોની તત્ક્ષણની સ્થિતિ જુએ છે.

 

ન્યુટન જે દિવસે જન્મ્યો તે દિવસે ગેલિલિયોનું મૃત્યુ થયું હતું. ગેલિલિયોએ પહેલી શંકા કરી કે પ્રકાશની ગતિ અસીમિત નહીં પણ સીમિત હોવી જોઈએ. ગેલિલિયો તો વિજ્ઞાની માત્ર એમ માનીને બેસી ન રહે કે પ્રકાશની ગતિ સીમિત હોવી જોઈએ. તેથી પ્રકાશની ગતિ માપવા તેણે પ્રયોગ આદર્યો. આ પ્રયોગમાં તેણે પાંચ કિલોમીટર દૂર એક ટેકરી પર રાતે તેના મદદનીશને લાલટેન – ફાનસ (કફક્ષયિંક્ષિ) લઈને મોકલ્યો અને પોતે એક ટેકરી પર ઊભો રહ્યો. સમજૂતી એવી હતી કે ગેલિલિયો તેના ફાનસનું સટર ખોલે એટલે પ્રકાશ તેમાંથી નીકળે. આ પ્રકાશ તેના મદદનીશ પાસે જાય અને તેને તે દેખાય. એટલે તે તેના ફાનસનું સટર ખોલી નાખે. એ પ્રકાશ પછી ગેલિલિયો પાસે પહોંચે. ગેલિલિયો આ ક્રિયામાં કેટલો સમય પસાર થયો તે નોંધે. ગેલિલિયો અને તેના મદદનીશ વચ્ચેની ટેકરીઓ વચ્ચેનું અંતર પાંચ કિલોમીટર એટલે પ્રકાશને આવવા -જવાનું અંતર ૧૦ કિલોમીટર થાય અને તેણે તે દરમિયાન નોંધેલા સમયથી ભાગીએ એટલે પ્રકાશની ઝડપ (ગતિ) આવે. આવો પ્રયોગ ગેલિલિયોએ પ્રકાશની ઝડપ માપવા કરેલો.

 

પ્રયોગની રીત તો સારી હતી. પ્રતિ પ્રકાશની ઝડપ એક સેક્ધડના ૩ લાખ કિલોમીટરની છે તેની ગેલિલિયો બિચારાને ખબર ન હતી. જો પ્રકાશ એક સેક્ધડમાં ૩ લાખ કિલોમીટર જાય તો ૧૦ કિલોમીટરનું અંતર કાપતા તેને એક સેક્ધડનો ત્રીસ હજારમો ભાગ લાગે. પ્રકાશ એક સેક્ધડમાં પૃથ્વીની સાડા સાતવાર પરિક્રમા કરે છે. તે વખતે સેક્ધડનાં ત્રીસ હજારમો ભાગ માપે તેવા ઘડિયાળો કયાં હતાં? ત્યારે સૌથી સચોટ રીતે સમય માપનાર ઘડિયાળ જલધરિકા યંત્ર હતી. બિચારી ટપક ટપક ટપક જળબિન્દુ નળમાંથી પડે તેના દ્વારા સમય માપે. જળબિન્દુ એક બે કે ત્રણ સેક્ધડે નળમાંથી બહાર પડે. તેમાં સેક્ધડની ત્રણ લાખ કિલોમીટરની પ્રકાશની ઝડપ કેવી રીતે મપાય? બે કે ત્રણ સેક્ધડની ભૂલ તો ત્યાં થાય. તેમાં વળી હ્યુમન એરર આવે. ફાનસનું સટર ખોલવામાં એકાદ બે સેક્ધડ લાગે. વળી પાછું ફાનસનું સટર બે વાર ખોલવાનું થાય એટલે સમય માપનમાં બમણી ભૂલ થાય. આમ ૧૦ સેક્ધડની ભૂલ થઈ જાય અને ઝડપ માપન દસ ગણું ઓછું આવે ત્યારે હાલના જેવા અટેમિક ક્લૉક નહોતાં જે સેક્ધડનો એક અબજમો ભાગ કે દશમો અબજ ભાગ માપી શકે. અરે, પેન્ડયુલમ કર્લાક (લોલકવાળા ઘડિયાળો) પણ ન હતાં.

 

ગેલિલિયોએ પ્રકાશની ગતિ જેટલી વાર માપી તો દર વખતે જવાબ અલગ અલગ મળે. તેથી ગેલિલિયોને લાગ્યું કે પ્રકાશ વારંવાર તેની ઝડપ બદલતો હોય તેમ લાગે છે. આમ ગેલિલિયો પ્રકાશની ઝડપ માપવામાં નિષ્ફળ ગયો પણ તેણે વિજ્ઞાનીઓનાં મગજમાં એક વિચાર મૂકી દીધો કે પ્રકાશની ગતિ સીમિત જ છે. જોકે તે માપવી અઘરી છે ખરી માપી શકાય ખરી. ગેલિલિયો પ્રકાશની ગતિ માપવામાં નિષ્ફળ ગયેલો તેમાં તેનો વાંક નહોતો. તેની રીત સાચી હતી પણ તે વખતના ઘડિયાળો એવા હતાં કે પ્રકાશની એક સેક્ધડની ૩ લાખ કિલોમીટરની ઝડપ માપી ન શકે.

 

બીજા વિજ્ઞાનીઓએ પ્રકાશની ગતિ ચોક્કસપણે માપી. તેણે આપણને આપણું વિશ્ર્વ જોવાની નજર જ બદલાવી નાખી કારણ કે આપણે પ્રકાશની મદદથી જ બ્રહ્માંડ જોઈએ છીએ અને તે આપણે જે કાંઈ વસ્તુ જોઈએ છીએ. તેમાંથી આવતા કે થોડો સમય લે જ એટલે કે આપણે વસ્તુની તત્ક્ષણની સ્થિતિ જોતાં નથી પણ તેની ભૂતકાળની સ્થિતિ જ જોઈએ છીએ. જેટલી વસ્તુ દૂર તેમના ઊંડા તેના ભૂતકાળને આપણે જોઈએ છીએ. સૂર્યની સ્થિતિ આપણે તત્ક્ષણની જોતાં જ નથી પણ સાડા આઠ મિનિટ ભૂતકાળની સ્થિતિ જોઈએ છીએ. ચંદ્રની સવા સેક્ધડની ભૂતકાળની સ્થિતિ આપણે જોઈએ છીએ અને આપણી નજીકના તારા મિત્ર અને મિત્રકની સાડા ચાર.

 

વર્ષ ભૂતકાળની સ્થિતિ આપણે જોઈએ છીએ તો દેવયાની મંદાકિની (અક્ષમજ્ઞિળયમફ ૠફહફડ્ઢુ) ની સાડા બાવીસ લાખ વર્ષ ભૂતકાળની સ્થિતિ આપણે જોઈએ છીએ. આપણે જ્યારે આપણા દૃશ્ય વિશ્ર્વની કિનારી જોઈએ છીએ ત્યારે તેની સ્થિતિ ૧૪ અબજ વર્ષ પહેલાંની જોઈએ છીએ જ્યારે આપણું વિશ્ર્વ અસ્તિત્વમાં આવ્યું.

 

આ જ રીતે દૂર દૂરના ગ્રહો પર લોકો રહેતાં હોય તો તે આપણી પૃથ્વીનો ભૂતકાળ જોવે. જો તેઓ પાંચ હજાર પ્રકાશ વર્ષ દૂર રહેતા હોય તો તે હાલમાં આપણો પાંચ હજાર વર્ષ પહેલાંનો ભૂતકાળ જોવે, એટલે કે તે આપણને ન જુએ પણ મહાભારતના યુદ્ધને ચાલતું જોવે. જો તે લોકો ૧૦,૦૦૦ પ્રકાશ વર્ષ દૂર હોય તો તે આજે પૃથ્વીનો દશ હજાર વર્ષ જૂનો ભૂતકાળ જોવે. આ દશ હજાર પ્રકાશ વર્ષના અંતરે રહેલાં લોકો હવે પછીના પાંચ હજાર વર્ષ પછીના ભૂતકાળને એટલે કે મહાભારતના યુદ્ધને જોશે. આજે આપણે કુરુક્ષેત્રમાં ફરતાં હોઈએ તો તેઓ આજે આપણને ન જુએ પણ પાંચ હજાર વર્ષ પછી તે આપણને કુરુક્ષેત્રમાં ફરતાં જોશે. આમ જ્યારે એક પ્રસંગ આપણા માટે ભૂતકાળ છે તે બીજે ક્યાંક વર્તમાનકાળ હશે અને તેનાથી દૂરના સ્થળે તે ભવિષ્યમાં દેખાશે. માટે બ્રહ્માંડમાં કે પૃથ્વી પર બનેલો કોઈ પણ પ્રસંગ કદી નષ્ટ પામતો નથી અને પામશે પણ નહીં કારણ કે આપણું બ્રહ્માંડ વિસ્તરતું જાય છે.

 

પ્રકાશ બહુ દિવ્ય છે. તે ઊર્જા છે. પ્રકાશે બ્રહ્માંડમાં ઘણી માયા સર્જી છે.

 

ન્યુટનના જ સમકાલીન વિજ્ઞાની ક્રિશ્ર્ચન હોમગન્સે જોયું કે પાણીમાં પથ્થર નાખીએ તો તેમાં ગોળ ગોળ તરંગો ઉત્પન્ન થાય છે. અવાજ તરંગોનો બનેલો છે. માટે તેને થયું કે પ્રકાશ પણ અવાજની જેમ તરંગોનો જ બનેલો હોવો જોઈએ. પ્રકાશ અવાજના તરંગો માફક પરાવર્તિત થાય છે અને તેનું વક્રીભમન ખૂબ થાય છે. આ આપણા પર હોમગન્સે પ્રકાશના પરાવર્તન અને વક્રીભવનના ગુણધર્મો સાબિત કર્યા તેને હોમગન્સની પ્રકાશની તરંગોની થીયરી કહે છે.

 

ન્યુટનના મતે પ્રકાશ સુક્ષ્મકણોનો બનેલો છે અને હોમગન્સના મતે પ્રકાશ તરંગોનો બનેલો છે. આ બંને ગુણધર્મો અલગ અલગ ગણાય. એટલું જ નહીં પરસ્પર વિરોધી ગણાય એકબીજાને વિરોધી ગણાય. આ બાબતે વિજ્ઞાનીઓને મહાન અસમંજસમાં મૂકી દીધાં.

 

લંડનની રૉયલ સોસાયટીમાં ન્યુટને અને હોમગન્સ બંને જણાએ પોતપોતાની થિયરીઓ રજૂ કરી. ત્યારે જ રોયલ સોસાયટીના અધ્યક્ષ રોબર્ટ હૂક હતા. રોબર્ટ હૂક અને ન્યુટનને જામતું નહીં. હૂકને લાગ્યું હતું કે ન્યુટને તેની ગુરુત્વાકર્ષણની થીયરી હૂકના ગુરુત્વાકર્ષણના મૂળ વિચાર પર વિકસાવી હતી પણ હૂકને તે માટે ક્રેડિટ આપી ન હતી. હૂકે રૉયલ સોસાયટીના અધ્યક્ષ તરીકે હોમગન્સની થિયરી વધારે વજૂદવાળી લાગેલી તેથી હોમગન્સના તરફેણમાં મત આપ્યો. ન્યુટનને આ ગમ્યું નહીં.

 

તેણે હરહંમેશ માટે રૉયલ સોસાયટીમાંથી રાજીનામું આપી દીધું. પાછળથી હોયગન્સની થીયરીના આધારે પ્રકાશના બીજા બે ગુણધર્મો ઈન્ટરફીઅરન્સ અને ડિરેકશન સમજાવી શકાયા. તેથી ન્યુટનની થિયરી વિજ્ઞાનીઓનાં મગજમાંથી જ નીકળી ગઈ.

 

વીસમી સદીની શરૂઆતમાં વિખ્યાત જર્મન વિજ્ઞાની મેક્ષ પ્લાન્કે દર્શાવ્યું કે ફ્રકાશ નાના નાના (સૂક્ષ્મ) પેકેટમાં આવે છે. તેને તેણે ક્વોન્ટા કહ્યા. તેનો અર્થ એમ થાય કે પ્રકાશ પધાર્થકણ તરીકે પણ વર્તે છે. આથી પ્રકાશ ખરેખર શું છે, તેના રહસ્ય માટે વિજ્ઞાનીઓ મોટી ગૂંચવણમાં પડી ગયા.

 

આ વખતે આઈન્સ્ટાઈને સાબિત કર્યું કે પ્રકાશ ન્યુટન માનતો હતો તેમ પદાર્થકણ પણ છે અને હોમગન્સ માનતો હતો તેમ તરંગ પણ છે. પ્રકાશને બંને રૂપો છે. પ્રકાશ ગતિ કરે છે ત્યારે તરંગોની માફક ગતિ કરે છે અને તે જ્યારે પદાર્થ સાથે અથડાય છે ત્યારે પદાર્થકણ તરીકે વર્તે છે. આમ પ્રકાશના પરસ્પર વિરોધી બંને ગુણો ઊભરી આવ્યા. તેને પ્રકાશનની તરંગ અને પદાર્થકણ બંને સ્થિતિ કહે છે. ઠફદય – ઙફિશિંભહય ઉીફહશિું કહે છે. આમ પ્રકાશને દ્વિસ્વરૂપ છે. વિજ્ઞાનમાં પ્રથમ કાર આવું સ્વરૂપ અસ્તિત્વમાં આવ્યું અને બીજા પ્રયોગોએ તેને સારી રીતે સ્થાપ્યું. આ ખરેખર અદ્ભુત ગણાય. કુદરતમાં જ આવું સંભવી શકે. કુદરતની આ ક્રિયાએ ક્વોન્ટમ ફિઝિકસને ઉત્પન્ન કર્યું જે ભૌતિકશાસ્ત્રની આજની મહાન થિયરી ગણાય છે. આપણને તેથી પ્રશ્ર્ન થાય કે આપણા વેદશાસ્ત્રોમાં આ વાત સમજવા કોઈ ઉદાહરણ છે? છે તે શંકર ભગવાનનું અર્ધનારી સ્વરૂપ છે આ જાણી ખરેખર આશ્ર્ચર્ય થાય.

 

પ્રકાશનું તરંગ અને પદાર્થકણનું દ્વિસ્વરૂપ આપણને મહાદેવના અર્ધનારીશ્ર્વરના રૂપને બરાબર સમજાવે છે. કોઈ પણ સ્ત્રીમાં પુરુષના ગુણો પણ છે અને કોઈ પણ પુરુષમાં સ્ત્રીના પણ ગુણો છે. સ્ત્રી કોઈ એકલી સ્ત્રી નથી અને પુરુષ કોઈ એકલો પુરુષ નથી. સ્ત્રીમાં પુરુષ છે અને પુરુષમાં સ્ત્રી. આ ઘણી ગહન સમજણ છે.

 

 
સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા  બદલ અમો  પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુએસએ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. 

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

બ્રહ્માંડ એક સ્મશાન છે …

બ્રહ્માંડ એક સ્મશાન છે …

 

બ્રહ્માંડ દર્શન

- ડૉ. જે. જે. રાવલ

 
 

 
brahmand
 

 

દેવાધિદેવ મહાદેવ અજન્માં ગણાય છે. તેનો જન્મ નથી અને તેથી તેનું મરણ પણ નથી. મહાદેવનું રૂપ નિરાળુ છે. લિંગ સ્વરૂપ. તેમનું નિવાસ્થાન સ્મશાન છે. ભલા કોઈનું નિવાસસ્થાન સ્મશાન હોતું હશે? કોઈ સ્મશાનમાં રહી શકતું હશે, જ્યાં રાત-દિવસ નાના-મોટા માનવીઓની ચિતા બળતી હોય. સ્મશાન જેવી ભયંકર જગ્યા એકેય નથી. વળી પાછું શંકર ભગવાન શરીરે ભસ્મ ચોળે. ગળામાં સાક્ષાત્ કાળ સ્વરૂપ સર્પ પહેરે, એટલે કે કાળનેે તો ગળે લગાવીને રહે છે. સ્મશાન પોતે કાળનું નિવાસસ્થાન છે. શંકર ભગવાન મહાકાળ ગણાય છે. ઉજ્જૈનમાં મહાકાળેશ્ર્વર બિરાજે છે. કાળનું જન્મસ્થાન ગણાય છે. પ્રાચીન ભારતમાં સમયનો પ્રારંભ ઉજ્જૈનથી થતો હતો. ઉજ્જૈન હકીકતમાં ભારતના કેન્દ્રમાં છે. આજે કાળનો (સમયનો)પ્રારંભ ગ્રીનીચ (ઇંગ્લેન્ડ)થી થાય છે. શંકર ભગવાન ગળામાં રુંડની માળા પહેરે છે. રુંડની માળા એટલે ખોપડીઓની માળા. તેમનું વાહન નંદી છે. નંદી (વૃષભ) જ્ઞાનનો અવતાર મનાય છે. શંકર ભગવાન જટા રાખે જેના ગૂંચળામાં ગંગાજી બિરાજે અને જટામાં બાળચંદ્રને ધારણ કરે. વળી પાછા શંકર ભગવાન સંહારના દેવતા ગણાય છે અને ગળામાં હળાહળ ઝેર રાખીને બેઠા છે. તેમનું આયુધ ભયંકર ત્રિશૂળ અને તેમના બીજા હાથમાં નાદબ્રહ્મ સ્વરૂપ ડમરુ. ડમરુ પૂરા બ્રહ્માંડને નચાવે છે. શંકર ભગવાન પોતે નટરાજ સ્વરૂપે નૃત્ય કરે છે અને આપણે જોઈએ તો બ્રહ્માંડમાં બધે જ નૃત્ય ચાલી રહ્યું છે. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં શંકર ભગવાનનું આવું સ્વરૂપ જોઈને થાય કે શંકર ભગવાનનું આવું સ્વરૂપ શા માટે, તેનો અર્થ શું? ખગોળીય દૃષ્ટિથી વિચારીએ તો તેનું આવું સ્વરૂપ બ્રહ્માંડનું વર્ણન કરતું હોય તેમ લાગે છે. શંકર ભગવાન વળી પાછા ઉત્તર દિશામાં હિમાલય પર બિરાજે જે દિશામાં ઉત્તરધ્રુવનો અચળ તારો છે જેની ફરતે પૂરી પૃથ્વી એટલે કે બ્રહ્માંડ ઘૂમે છે. શંકર ભગવાન સ્મશાનના રહેવાસી હોવા છતાં મહાદેવ ગણાય છે. દેવાધિદેવ ગણાય છે.

 
આ તરફ સ્મશાનનો વિચાર કરીએ તો દરેકે દરેક ગામ કે શહેરમાં સ્મશાન તો હોય જ. પુરાતત્ત્વવિધે કોઈ નવું ગામ, શહેર કે સંસ્કૃતિ શોધે તો જ્યાં સુધી તેઓ સ્મશાન ન શોધે ત્યાં સુધી તેમને તેમની શોધ માટે અંતિમ સર્ટિફિકેટ ન મળે. આપણને સ્મશાનમાં જતાં ખૂબ જ ડર લાગે. એમાંય જો રાતના સ્મશાનમાંથી નીકળવાનું થાય તો ખૂબ જ ડર લાગે, કારણ કે તે ભૂત-પિશાચનું સ્થાન છે. સ્મશાનમાં જતાં જતાં આપણા જ પગમાં આપણું પેન્ટ, પાયજામો કે ધોતિયું ભરાઈ જાય તો આપણને થાય કે મરી ગયા, ભૂતે આપણને પકડ્યા છે. ઘણા તો આવા ડરથી મૃત્યુ પણ પામ્યા છે, અને સ્મશાનમાં જાતે જ ડરના માર્યા પોઢી ગયા છે. તાંત્રિકો ક્યાંય નહીં પણ સ્મશાનમાં જ તેમની સાધના કરે છે એવું લોકો કહે છે. સ્મશાન ડરનું સ્થાન છે.

 
સ્મશાનમાં જઈએ તો વૈરાગ્ય આવી જાય. સ્મશાન બધાનું અંતિમ સ્થાન છે. સ્મશાનમાં આવી જતા વૈરાગ્યને સ્મશાન વૈરાગ્ય કહે છે. કોઈનું મૃત્યુ થાય અને આપણને સ્મશાનમાં જવાનું થાય ત્યારે મહાન માનવો કે હલકા માણસોનાં શરીરને અગ્નિની જ્વાળામાં બળતું જોઈ આપણને વૈરાગ્ય આવી જાય છે અને જીવનનું એક મહાન રહસ્ય સમજાય છે. પણ જેવા સ્મશાનમાંથી બહાર આવીએ કે જેવા હતા એવાને એવા આપણે દુુનિયાની માયામાં ફરી પાછા વીંટળાઈ જઈએ છીએ. એટલે કે સ્મશાન એવું ક્ષેત્ર છે જ્યાં માયા વસતી નથી, માત્ર જીવનનું સત્ય વસે છે. માનવી કાયમ માટે સત્યને સમજી શકે જો તે કાયમ માટે તેના હૃદયમાં સ્મશાન વૈરાગ્યને ધારણ કરી શકે.

 
કોઈ પણ ઘર એવું નથી કે જ્યાં મૃત્યુ થયું ન હોય દરેકે છેવટે કીડા, મકોડા, બેક્ટેરિયાનું મૃત્યુ થયું ન હોય. માટે દરેક ઘર સ્મશાન જ છે. પૃથ્વી પર આપણા પગ તળે કોઈ પણ જગ્યા લો જ્યાં મડદું દટાયેલું ન હોય. બ્રહ્માંડ પર દૃષ્ટિ કરીએ તો પૂરું બ્રહ્માંડ સ્મશાન જ છે. બ્રહ્માંડમાં હર ક્ષણે તારાનું મૃત્યુ થાય છે. બ્રહ્માંડમાં જગ્યાએ જગ્યાએ તારાની કબરો છે. આપણે બ્રહ્માંડરૂપી સ્મશાનમાં જ જીવી રહ્યા છીએ. તો પછી સ્મશાનનો ડર શા માટે?

 
આપણી મંદાકિની આકાશગંગામાં પ૦૦ અબજ તારા છે. આપણી નજીકની મંદાકિની દેવયાનીમાં ર૦૦૦ અબજ તારા છે. બ્રહ્માંડમાં આવી તો ૧૦૦ અબજ મંદાકિનીઓ છે. આ બધી મંદાકિનીઓમાં લાખ વર્ષે પણ એક તારાનું મૃત્યુ થતું નોંધાય. જોકે સરાસરી ૧૦૦ વર્ષે આપણી જ મંદાકિનીમાં એક તારાનું મૃત્યુ થાય છે તો પણ બ્રહ્માંડમાં ૧૦૦ અબજ મંદાકિની હોવાથી કહી શકાય કે બ્રહ્માંડમાં હર ક્ષણે એક તારો મૃત્યુ પામે છે અને કબરમાં ફેરવાય છે. બ્રહ્માંડમાં જગ્યાએ જગ્યાએ તારાની કબર છે. તો શું બ્રહ્માંડને સ્મશાન ન કહી શકાય? જરૂર કહી શકાય. આમ પૂરું બ્રહ્માંડ એક સ્મશાન જ છે. આમ સ્મશાનનો અર્થ ઘણો અર્થપૂર્ણ છે. તારાનું મૃત્યુ શ્ર્વેતવામન (ૂવશયિં ઉૂફરિ તફિંતિ)ના રૂપમાં થાય છે. ન્યુટ્રોન તારાના રૂપમાં થાય છે અને બ્લેકહોલ્સના રૂપમાં થાય છે. આ બધા તારાના મૃત શરીરો છે, તારાની કબરો છે, તારાની રાખ (ફતવ) છે. રાખ હંમેશા પવિત્ર મનાય છે. રાખ ફળદ્રુપ હોય છે. તારાની રાખ પણ ફળદ્રુપ છે અને તેમાંથી બ્રહ્માંડમાં વિવિધ તત્ત્વો ફેંકાય છે જેમાંથી નવા તારા અને જીવન ઉત્પન્ન થાય છે. મૃત્યુ હંમેશાં નવા જીવનને ઉત્પન્ન કરે છે. અથવા નવા જીવનને વિકસાવવા માર્ગ કરી આપે છે. જો માનવીના મૃત્યુ થતાં ન હોત તો આજે પૃથ્વીની હાલત શું હોત? માટે મૃત્યુ પણ માનવજીવન માટે એક વરદાન જ છે. માટે ઈચ્છામૃત્યુ હવે ગુનો ગણાશે નહીં. સ્મશાન કાળનું સામ્રાજ્ય દર્શાવે છે તેમ બ્રહ્માંડ પણ કાળનું સામ્રાજ્ય દર્શાવે છે. આ બંને કાળ સર્વોપરી છે એમ દર્શાવે છે. મહાદેવ માટે જ બ્રહ્માંડસ્વરૂપ છે. મહાદેવ છે કે નહીં એ પ્રશ્ર્નમાં પડવા કરતાં મહાદેવનો અર્થ સમજવા જેવો છે. મહાદેવ બ્રહ્માંડનું રહસ્ય પ્રગટ કરે છે.

 
શંકર ભગવાન પોતે મહાદેવ છે, દેવાધિદેવ છે. તેમના સસરા મહાન હિમાલય છે. તેમનો મિત્ર ધનપતિ કુબેર છે. તેમનો દીકરો રિદ્ધિ-સિદ્ધિના દેવતા ગણેશ છે પણ પોતાની પાસે તો કાંઈ જ નથી. શંકર ભગવાન કેટલા માયાથી અલિપ્ત છે તે જોવાનું છે. માટે તે સ્મશાનમાં રહે છે. આપણે પણ બ્રહ્માંડની માયામાં રહેવા છતાં માયાથી અલિપ્ત રહેવું જોઈએ. સ્મશાન એવી જગ્યા છે જ્યાં માયા દૂર રહે છે.

 
શ્ર્વેતવામન તારા ન્યુટ્રોન તારા, બ્લેકહોલ્સ હકીકતમાં તારાના શરીરની ભસ્મ છે. તેનું સમસ્તભર દ્રવ્યનું વજન એક અબજ ટન થાય છે. બ્લેકહોલની ભસ્મનું વજન તો થઈ પણ શકતું નથી. એવી રહસ્યમય આ રાખ છે. હકીકતમાં કોઈ પણ રાખ રહસ્યમય જ હોય છે. હકીકતમાં રાખ, રાખનથી પણ સંજીવની છે. માટે જ તેને માથે ચઢાવવામાં આવે છે, કપાળ પર લગાવવામાં આવે છે.

 
જ્યારે કોઈ કાળને પામે છે ત્યારે શંકર ભગવાનને પામે છે, કારણ કે મહાદેવ મહાકાળ છે.

 
ભારતના દરેકે દરેક શંકરના મંદિરમાં નંદી બેઠેલો જ તમે જોશો. પણ ઉજ્જૈનમાં સાંદિપની ઋષિના આશ્રમમાં તમને નંદી ઊભો જોવા મળશે. આ ભારતનું માત્ર એક જ મંદિર છે જ્યાં નંદી ઊભો દેખાય છે. તમને થાય કે આમ કેમ? કારણ કે શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન સાંદિપની ઋષિના આશ્રમમાં ભણવા આવ્યા હતા ત્યારે શ્રીકૃષ્ણ જ્યારે સાંદિપની ઋષિના આશ્રમના શંકર ભગવાનના મંદિરે ભગવાનને વંદન કરવા આવ્યા એ જોઈને નંદી એટલો બધો ઉત્સાહમાં આવી ગયો હતો કે તે ઊભો થઈ ગયો. એ જગતના બે મહાન ભગવાનનું મિલન હતું. એક જગ્યાએ જગતના બે નિયંતા જોઈને નંદી ઊભો થઈ ગયો. આજે પણ ત્યાં નંદી ઊભો જ છે. ક્ષિપ્રા નદીના કિનારે આ મંદિર આવ્યું છે. બ્રહ્માંડ એવું છે, જે સ્મશાન (કબ્રસ્તાન) પણ છે અને જન્મસ્થાન પણ છે.
 

 
સૌજન્ય : મુંબઈ સમાચાર

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા  બદલ અમો  પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુએસએ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. 

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

શા માટે ??? …

શા માટે ??? …

 

 

question

 

 

મને સદા એક પ્રશ્ન મૂંઝવતો રહ્યો છે, “આપણે પ્રભુને શા માટે ભજીએ છીએ?” આપણને મળેલા સંસ્કાર કહો કે આદત કહો કે પછી આપણો દેખાડો કહો આપણે નિયમિત મંદિર, મસ્જીદ, ગુરૂદ્વારા, ચર્ચ કે અન્ય કોઈ દેવાલયમાં જતા હોઈએ છીએ. એવું પણ બને કે આપણે દેવાલય ન જતા હોઈએ પણ ઘરમાં જ ઈષ્ટ દેવ કે દેવીનાં પૂજન-અર્ચન કે છેવટે દીવા બત્તી કરી લેતાં હોઈએ. મહત્વ પધ્ધતિનું નથી, મહત્વ હેતુનું છે.

 
માણસ પ્રભુને લાલસાથી અથવા ભયથી ભજતો હોય છે. લાલસા દુન્યવી પદાર્થોની હોય કે પછી આધ્યાત્મિક ઉન્નતિની હોય, સ્વર્ગની કામના હોય કે પ્રભુને પામવાની મંશા હોય પણ કંઈંક મેળવાની લાલસા જ ભક્તિનું ચાલક બળ (driving force)હોય તે શક્યતા નકારી શકાતી નથી. પરીક્ષામાં પાસ થવું હોય, નોકરી મેળવવી હોય, સારો છોકરો કે છોકરી મેળવવા હોય, વેપારમાં સફળતા, નોકરીમાં પ્રમોશન મેળવવું હોય તો આપણે ભગવાન પાસે દોડીએ છીએ. એક શ્રીફળ, થોડું તેલ, થોડી સામગ્રી, ધજા ચડાવવાની, અમુક કિલો સોનું કે પછી અમુક હજાર કે લાખ મંત્ર જાપની ‘ઓફર’ લઈને પ્રભુ સમક્ષ પહોંચી જઈએ છીએ. આમ લાલચ કે લાલસા આપણને ‘ભક્ત’ બનાવે છે.

 
ભારતીય મનમાં પેઢીઓથી પાપ-પુણ્યની વિભાવનાઓ અત્યંત મજબુતીથી ધરબાયેલી પડી છે. પુણ્ય કરતા રહેવાની અને પાપથી ડરતા રહેવાની મંશા આપણા મનમાં સતત રમતી રહે છે. પાપ ગણાય તેવું કોઈ કાર્ય થઇ જાય તો આપણને રંજ રહ્યા કરે છે. ‘આવું થઇ ગયું’ તેથી મન સતત ચચરે છે. આવાં કાર્યો ન થાય તે માટે પ્રયત્નશીલ રહીએ, જાગૃત પણ રહીએ તો પણ જાણે અજાણે કંઇક નહીં તો કંઇક થઇ જતું હોય છે. આ સંજોગોમાં એક ઈચ્છા એવી પણ રહે છે કે  આપણા પાપ માફ થઇ જાય અગર તેને માટે સજા હળવી થઇ જાય તો કેવું સારૂં? અહીં પણ નજર તો પ્રભુ તરફ જ દોડે છે. જો પ્રભુ રહેમ કરે અગર કોઈ રીતે તેમને ખુશ કરી શકીએ તો આવું શક્ય બને તેમ માનવા આપણે પ્રેરાઈયે છીએ. આમ પાપના ડરથી, બલ્કે પાપની સજાના ડરથી આપણે પ્રભુ ભક્તિ તરફ વળીએ છીએ. ગીતાજીમાં પણ ભગવાન કહે છે કે ‘સર્વ ધર્મો ત્યજીને એક મારા શરણે આવ, હું તને સર્વ પાપોથી છોડાવીશ.’

 
આ ઉપરાંત આપણે દેવી દેવતાઓની દૈવી શક્તિઓથી પણ અભિભૂત થયેલા હોઈએ છે. તેઓ રીઝે તો આપણને ન્યાલ કરી દે અને રૂઠે તો ધનોત પનોત કાઢી નાખે તેવી માન્યતા ધરાવીએ છીએ. સમાજમાં પણ મોટા અને આગળ પડતા લોકોથી આપણે થોડા દબાતા રહીએ છીએ. અહીં પણ લાલચ અને ડરનું ‘કોમ્બો-પેક’ કામ કરે છે. દેવી દેવતાઓ ખુશ થઈને કઈંક આપી દેશે કે નાખુશ  થઇ આપણને નુકશાન કરશે. એ બેમાંથી એક કે બંને ભાવનાઓથી પણ તેઓની ભક્તિ કરીએ છીએ. શુકન અપશુકન, મુરત કે કમુરતાનાં પાયામાં પણ આ ભાવના જ કામ કરે છે.

 
લાલચ કે ડર સિવાય પણ ભક્તિ થતી હોય છે. પ્રભુએ આપણને માનવ બનાવ્યા, ઘણી આવડતો આપી, ઘણી ક્ષમતાઓ આપી, અનેક અનુકુળતાઓ ઉભી કરી આપી. સંસારમાં આપણી ‘ગાડી’ સડસડાટ દોડી રહી છે તે બધું પ્રભુની કૃપાથી થયું છે તેથી આપણને પ્રભુ પ્રત્યે માન-સન્માન કે પ્રેમનો ઉભરો આવ્યો તેથી આપણે પ્રભુને ભજીએ છીએ? આપણને આ બધું મળ્યું તેની કિંમત સમજાઈ છે, પ્રભુએ કેવી કૃપા કરી છે તે સમજાયું છે તેથી કૃતજ્ઞતાના ભાવથી આભાર માનવા, ‘થેંક્યું’ કહેવા આપણે પ્રભુ સમક્ષ જઈએ છીએ?

 
પ્રભુએ જે આપ્યું હોય તેની કિંમત સમજાય જ તેવું જરૂરી નથી. યાદ છે ને પેલો ભક્ત પ્રભુ પાસે ‘આવી ગરમીમાં મારે ખુલ્લા પગે ચાલવું પડે છે’ની ફરિયાદ કરવા ગયો હતો તેને પાછા ફરતાં સામે મળેલા લંગડાને જોયા પછી જ પોતાના બે સાજા સારા પગની કિંમત સમજાઈ હતી?  મહત્વ સમજ્યા વગર કૃતજ્ઞતા આવવી શક્ય નથી. આમ પણ જે અનાયાસે, વગર મહેનતે, વગર માંગે મળી જાય તેની કિંમત ક્યાં કોઈને સમજાય છે ?  આનો મતલબ એ કે આપણા પ્રભુ ભજન, પ્રભુ સેવા, ભગવદ ભક્તિની પાછળ હંમેશાકૃતજ્ઞતાની ભાવના નથી હોતી.

 
કૃતજ્ઞતા અગર આભારની લાગણીથી થતી ભક્તિ સિવાય એક અન્ય પ્રકાર પણ છે. વ્રજની ગોપીઓએ  નિષ્કામ, નિર્બંધ, નિસ્વાર્થ, નિરિહ નેહથી નંદલાલને નવાજ્યા હતા. પ્રેમ ખાતર પ્રેમ કે નિષ્પ્રયોજન પ્રેમનું તે ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. કોઈ જ આશા વગર, કશા જ ડર વગર, કંઇક પામવા માટે નહીં પણ પોતાનું સર્વસ્વ નિછાવર કરવા માટે કરાયેલો પ્રેમ અદ્વિતીય, અનોખો અને અનુઠો ગણાય. આથી જ ગોપીને પ્રેમની ધ્વજા કહી છે. મીરાનો પ્રભુ પ્રેમ પણ આવો જ હતો. સુફી ભક્તો પણ આવા જ પ્રેમની ઉત્કટતાથી રબને ભજે છે.

 
માનવ મનની આશાઓ, આકાંક્ષાઓ, અભિલાષાઓ, અપેક્ષાઓ, આશંકાઓ અને અન્ય અનુભૂતિઓને સમજવાનું અસંભવ નહીં તો અત્યંત અઘરૂં તો જરૂર છે કારણ કે તેમાં કેલીડોસ્કોપની જેમ હર પળે જુદી ભાત ઉપસતી રહે છે. તેમ છતાં એ તો નક્કી જ છે કે આપણો પ્રભુ પ્રેમ તદ્દન નિર્ભેળ, તદ્દન નિષ્કામ પ્રેમ નથી તે લાલચ અને ભયના તત્વોની ભેળસેળથી ઓછા વત્તા અંશે પ્રદુષિત થયેલો છે. આપને શું લાગે છે?  ટીકા, ટિપ્પણનું <feedback2m@gmail.com >ઉપર સ્વાગત છે.

 

 

સાભાર : મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા)

 

 

© Mahesh Shah 2014

 

 સંપર્ક :

mahesh shah.1

 મહેશ શાહ

જય શ્રીકૃષ્ણ મેરેજ બ્યુરો, વડોદરા.

મો. +૯૧- ૯૪૨૬૩૪૬૩૬૪/ ૦૨૬૫- ૨૩૩૦૦૮૩

                                    email :   feedback2m@gmail.com

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા  બદલ અમો  મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. 

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

ઉત્તરાયણ… મંગલમય મૃત્યુનું રહસ્ય …

ઉત્તરાયણ… મંગલમય મૃત્યુનું રહસ્ય …

 

 
bhishmapitamah
 

 

સૂર્ય એક રાશીમાંથી બીજી રાશીમાં સ્થાનાંતર કરે તેને સંક્રાંતિ કહે છે.  આ પ્રમાણે વર્ષમાં કુલ બાર સંક્રાંતિઓ થાય છે, પરંતુ સૂર્ય ધનુ રાશી માંથી મકર રાશીમાં સ્થાનાંતર કરે છે, ત્યારે ઉત્તરાયણ શરૂ થાય છે કારણકે આ સમયે સૂર્ય પૃથ્‍વી આજુબાજુની પોતાની પરિભ્રમણ દિશામાં પણ પરિવર્તન કરી થોડોક ઉત્તર દિશા તરફ ખસે છે.  આમ, સૂર્ય ઉત્તર તરફ ખસતો હોવાથી આ દિવસને ઉત્તરાયણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.  આવો ઉત્તરાયણના સંદર્ભમાં મંગલમય મૃત્યુના રહસ્યને સમજીએ…!

 

અગ્નિજ્યોતિરહઃ શુક્લઃષણ્માસા ઉત્તરાયણમ્ !
તત્ર પ્રયાતા ગચ્છન્તિ બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદો જનાઃ !
ધૂમો રાત્રિસ્તથા કૃષ્‍ણઃ ષણ્માસા દક્ષિણાયનમ્ !
તત્ર ચાન્દ્દમસં જ્યોતિર્યોગી પ્રાપ્‍ત નિવર્તતે !!

 (શ્રીમદ ભગવદ ગીતાઃ૮/૨૪-૨૫)

 

 

પ્રકાશ સ્વરૂ૫ અગ્નિનો અધિપતિ દેવતા, દિવસનો અધિ૫તિ દેવતા, શુકલ૫ક્ષનો અધિ૫તિ દેવતા અને છ મહિનાવાળા ઉત્તરાયણના અધિ૫તિ દેવતા છે એ માર્ગે મૃત્યુ પામીને ગયેલા બ્રહ્મવેત્તા પુરૂષ ૫હેલાં બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્‍ત થઇને ૫છી બ્રહ્માની સાથે બ્રહ્મને પ્રાપ્‍ત થઇ જાય છે.  ધૂમનો અધિ૫તિ દેવતા, રાત્રિનો અધિ૫તિ દેવતા, કૃષ્‍ણપક્ષનો અધિ૫તિ દેવતા અને છ મહિનાવાળા દક્ષિણાયનના અધિ૫તિ દેવતા છે તે શરીર છોડીને તે માર્ગે ગયેલો સકામ કર્મ કરનાર યોગી ચંદ્દમાની જ્યોતિને પામીને પાછો આવે છે એટલે કે જન્મ મરણને પ્રાપ્‍ત થાય છે.

 

આ ભૂમંડળ ૫ર શુકલમાર્ગમાં સહુથી ૫હેલો અગ્નિ દેવતાનો અધિકાર રહે છે.  શુકલ૫ક્ષ પંદર દિવસનો હોય છે.  જે પિતૃઓની એક રાત છે.  જ્યારે સૂર્યદેવ ઉત્તરની તરફ ગતિ કરે છે ત્યારે તેને ઉત્તરાયણ કહે છે જેમાં દિવસનો સમય વધે છે તે ઉત્તરાયણ છ મહિનાનો હોય છે કે જે દેવતાનો એક દિવસ છે.  જે શુકલમાર્ગમાં જવાવાળા છે તેઓ ક્રમપૂર્વક બ્રહ્મલોકમાં ૫હોચી જાય છે.  બ્રહ્માજીના આયુષ્‍ય સુધી તેઓ ત્યાં રહીને મહાપ્રલયમાં બ્રહ્માજીની સાથે જ મુક્ત થઇ જાય છે,  સચ્ચિદાનંદઘન ૫રમાત્માને પ્રાપ્‍ત થઇ જાય છે.  અહી બ્રહ્મવિદ ૫દ ૫રમાત્માને અપરોક્ષરીતે અનુભવ કરવાવાળા બ્રહ્મજ્ઞાનીઓનું નહી ૫રંતુ ૫રોક્ષરીતે જાણવાવાળા મનુષ્‍યોનું વાચક છે, કારણ કે જો તેઓ અપરોક્ષ બ્રહ્મજ્ઞાની હોત તો અહી જ મુક્ત થઇ જાત અને તેઓને બ્રહ્મલોકમાં જવું ના ૫ડત !

 

કૃષ્‍ણમાર્ગે જવાવાળા જીવોને ચંદ્દલોકના અધિ૫તિ દેવતાને સુપ્રત કરવામાં આવે છે.  જ્યાં અમૃતનું પાન થાય છે એવા સ્વર્ગ વગેરે લોકોને પ્રાપ્‍ત થાય છે ૫છી પોતાના પુણ્ય કર્મો અનુસાર ન્યૂનાધિક સમય સુધી ત્યાં રહીને ભોગ ભોગવીને પાછા ફરે છે.  સામાન્ય મનુષ્‍યો મર્યા ૫છી મૃત્યુલોકમાં જન્મ લે છે, જેઓ પાપી હોય છે તેઓ આસુરી યોનિઓમાં જાય છે અને તેમનાથી ૫ણ જે પાપી હોય છે તેઓ નરકમાં જાય છે.

 

કૃષ્‍ણમાર્ગથી પાછા ફરતી વેળાએ જીવ ૫હેલાં આકાશમાં આવે છે ૫છી વાયુને આધિન થઇને વાદળોમાં આવે છે અને વાદળોમાંથી વર્ષા દ્વારા ભૂમંડળ ૫ર આવીને અન્નમાં પ્રવેશ કરે છે ૫છી કર્માનુસાર પ્રાપ્‍ત થવાવાળી યોનીના પુરૂષમાં અન્ન દ્વારા પ્રવેશ કરે છે અને પુરૂષના દ્વારા સ્ત્રી જાતિમાં જઇને શરીર ધારણ કરીને જન્મ લે છે આ રીતે જન્મમરણના ચક્કરમાં ફર્યા કરે છે.

 

મરનાર પ્રાણીઓની ત્રણ ગતિઓ બતાવી છે. ઉધ્વવતિ, મધ્યગતિ અને અધોગતિ.. (ગીતાઃ૧૪/૧૮)

 

સત્વગુણમાં સ્થિત મનુષ્‍ય સ્વર્ગ વગેરે ઉચ્ચ લોકોમાં જાય છે, રજોગુણમાં સ્થિત મનુષ્‍યો મનુષ્‍ય લોકમાં જન્મ લે છે અને તમોગુણનાં કાર્ય નિંદનીય તમોગુણની વૃત્તિમાં સ્થિત તામસી મનુષ્‍ય અધોગતિને પ્રાપ્‍ત થાય છે.

 

જેમનો ઉદ્દેશ્ય ૫રમાત્મા પ્રાપ્‍તિનો છે ૫રંતુ અંતકાળમાં કોઇ સૂક્ષ્‍મ ભોગવાસનાના કારણે તેઓ યોગથી વિચલિત મનવાળા થઇ જાય છે તેઓ બ્રહ્મલોક વગેરે ઉંચા લોકોમાં જાય છે અને ત્યાં બહુ સમય સુધી રહીને ૫છી ભૂમંડળ ૫ર આવીને શુદ્ધ શ્રીમંતોના ઘરમાં જન્મ લે છે.

 

બધા જ મનુષ્‍યો ૫રમાત્માની પ્રાપ્‍તિના અધિકારી છે અને ૫રમાત્માની પ્રાપ્‍તિ સુગમ છે કારણ કે ૫રમાત્મા બધાને આપમેળે પ્રાપ્‍ત છે.  આ૫મેળે તત્વનો અનુભવ બહુ સુગમ છે તેમાં કંઇ કરવું ૫ડતું નથી.

 

જેઓનો ઉદ્દેશ્ય ૫રમાત્માપ્રાપ્‍તિનો જ છે અને જેઓમાં અહીના ભોગોની વાસના નથી, બ્રહ્મલોકના ભોગોની ૫ણ વાસના નથી, પરંતુ જેઓ અંતકાળમાં નિર્ગુણના ધ્યાનથી વિચલિત થઇ જાય છે તેઓ સીધા યોગીઓના કૂળમાં જન્મ લે છે જ્યાં પૂર્વજન્મકૃત ધ્યાનરૂપી સાધન કરી મુક્ત થઇ જાય છે.

 

જેમનો ઉદ્દેશ્ય સ્વર્ગ વગેરે ઉંચા લોકોનું સુખ ભોગવવાનો છે તેઓ શુભ કર્મો કરીને ઉંચા લોકોમાં જાય છે અને ત્યાંના દિવ્ય ભોગો ભોગવીને પુણ્ય ક્ષીણ થતાં પાછા ફરીને આવી જાય છે એટલે કે જન્મ મરણને પ્રાપ્‍ત થાય છે.

 

સામાન્ય મનુષ્‍યોની એવી ધારણા છે કે જે દિવસમાં,શુકલ૫ક્ષમાં અને ઉત્તરાયણમાં મરે છે તેઓ તો મુક્ત થઇ જાય,પરંતુ જેઓ રાતમાં, કૃષ્‍ણપક્ષમાં અને દક્ષિણાયનમાં મરે છે તેઓની મુક્તિ થતી નથી આ ધારણા યોગ્ય નથી કારણ કે અહીયાં જે શુકલમાર્ગ અને કૃષ્‍ણમાર્ગનું વર્ણન થયું છે તે ઉધ્વગતિને પ્રાપ્‍ત કરવાવાળાઓના માટે જ થયું છે, એટલા માટે જો એમ જ માની લેવામાં આવે કે દિવસ વગેરેમાં મરવાવાળા મુક્ત થાય છે અને રાત વગેરેમાં મરવાવાળા મુક્ત થતા નથી તો ૫છી અધોગતિવાળા ક્યારે મરશે ? કેમકે દિવસ-રાત, શુકલ૫ક્ષ-કૃષ્‍ણ૫ક્ષ અને ઉત્તરાયણ-દક્ષિણાયન ને છોડીને બીજો કોઇ સમય જ નથી.  વાસ્તવમાં મરવાવાળા પોતપોતાના કર્મો અનુસાર જ ઉંચનીચ ગતિઓમાં જાય છે.  તેઓ ભલે દિવસમાં મરે કે રાતમાં ! શુકલ૫ક્ષમાં મરે કે કૃષ્‍ણ૫ક્ષમાં મરે ! ઉત્તરાયણમાં મરે કે દક્ષિણાયનમાં મરે !  એનો કોઇ નિયમ નથી.

 

જેઓ ભગવાનના ભક્ત છે તેઓ ફક્ત ભગવાનને જ ૫રાયણ હોય છે.તેમના મનમાં ભગવદદર્શન ની જ લાલસા હોય છે.એવા ભક્તો દિવસમાં કે રાતમાં, શુકલ૫ક્ષમાં કે કૃષ્‍ણ ૫ક્ષમાં, ઉત્તરાયણમાં કે દક્ષિણાયનમાં જ્યારે ૫ણ શરીર છોડે ત્યારે તેઓને લેવા માટે ભગવાનના પાર્ષદો આવી તેમને ભગવદધામમાં લઇ જાય છે.

 

અહી આ૫ણને શંકા થાય કે મનુષ્‍ય પોતાના કર્મો અનુસાર જ ગતિ પામે છે તો પછી ભિષ્‍મજી જેવા તત્વજ્ઞ, જીવનમુક્ત મહાપુરૂષ દક્ષિણાયનમાં શરીર ના છોડીને ઉત્તરાયણની પ્રતિક્ષા કેમ કરી હતી ?

 

તેનું સમાધાન એ છે કે..  ભિષ્‍મજી ભગવદધામમાં ગયા નહોતા.  તેઓ દ્યો નામના વસુ(આજાન દેવતા) હતા.  જેઓ શ્રાપના કારણે મૃત્યુલોકમાં આવ્યા હતા.  આથી તેઓને દેવલોકમાં જવાનું હતું.  દક્ષિણાયન ના સમયે દેવલોકમાં રાત રહે છે અને તેના દરવાજા બંધ રહે છે.  જો ભિષ્‍મજી દક્ષિણાયનના સમયે શરીર છોડત તો તેમને પોતાના લોકમાં પ્રવેશ કરવાના માટે પ્રતિક્ષા કરવી ૫ડત.  તેઓ પાસે ઇચ્છા મૃત્યુંનું વરદાન તો હતું જ તેથી તેમને વિચાર્યું કે ત્યાં પ્રતિક્ષા કરવા કરતાં અહી પ્રતિક્ષા કરવી યોગ્ય છે,કારણ કે અહીયાં ભગવાન શ્રી કૃષ્‍ણનાં દર્શન થતાં રહેશે અને સત્સંગ ૫ણ થતો રહેશે જેનાથી બધાનું હિત થશે આવું વિચારી તેમને પોતાનું શરીર ઉત્તરાયણમાં છોડવાનું નક્કી કરેલ.

 

ઉતરાયણ એટલે પ્રકાશનો અંધકાર ઉ૫ર વિજય.  આપણું જીવન ૫ણ અંધકાર અને પ્રકાશથી વિંટલાયેલું છે.  આ૫ણા જીવનમાં રહેલા અજ્ઞાન, વહેમ, અંધશ્રદ્ધા, જડતા, કુસંસ્કાર.. વગેરે અંધકારના પ્રતિક છે.  આપણે અજ્ઞાનને જ્ઞાનથી, વહેમને વિજ્ઞાનથી, અંધશ્રદ્ધાને સાત્વિક શ્રદ્ધાથી, જડતાને ચેતનાથી અને ખરાબ સંસ્કારોને સંસ્કાર સર્જનથી દૂર કરવાના છે.  એ જ સાચી સંક્રાંતિ છે.  તેના માટે આ૫ણા સંકલ્પોને બદલવાની જરૂર છે, આ૫ણા મસ્તકમાં રહેલા વિચારો બદલવાની જરૂર છે.  કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ, મત્સર.. વગેરે વિકારોથી દૂર રહેવાનો પ્રયત્ન કરવાનો છે.

 

બધા જ પ્રકારનો સંગ છોડવો જોઇએ ૫ણ જો તે શક્ય ના હોય તો સારા માણસોનો સંગ રાખવો જોઇએ, કારણ કે સત્સંગથી જ જીવન બદલાય છે.  કુસંગથી આ૫ણે ૫તનની ખાઇમાં ગબડી ૫ડીએ છીએ.  અનંત ગુણોથી વિભૂષિત એવા કર્ણ, ધૃતરાષ્‍ટ, શકુનિ, દુર્યોધન અને દુઃશાસન… આ ચંડાલ ચોકડીના સંગથી અધોગતિને પામ્યો હતો.  તેથી આ૫ણે જીવન મુક્ત, સત્સંગી, હરિભક્તોનો સંગ કરવો જોઇએ એવો સંક્રાંતિનો સંદેશ છે.

 

ઉતરાયણના તહેવાર નિમિત્તે સગાં સ્નેહીઓના ઘેર જવાનું, તલના લાડુંની આ૫ લે કરવાનો,જૂના મતભેદ દૂર કરવાના, વિખવાદ દૂર કરી સ્નેહની સ્થા૫ના કરવાની છે. ઉત્તરાયણના ઉત્સવમાં તલના લાડુ એ નૈસર્ગિક કારણ છે.  કુદરત ૫ણ ઋતુ પ્રમાણે ફળ અને વનસ્પતિ આપે છે.  જે ઋતુમાં જે પ્રકારના રોગો થવાની સંભાવના હોય છે તે મુજબ કુદરત ઔષધિ, વનસ્પતિ, ફળો વગેરે આપે છે.  શિયાળાની સખત ઠંડીમાં શરીરનાં તમામ અંગો જકડાઇ જાય, લોહીનું ૫રીભ્રમણ મંદ થાય, શરીર રૂક્ષ થાય ત્યારે સ્નિગ્ધતાની જરૂર રહે છે અને તલમાં આ સ્નિગ્ધતાનો ગુણ હોય છે.  આયુર્વેદની દ્દષ્‍ટિએ તલ આ ઋતુનો આદર્શ ખોરાક છે.

 

આ દિવસે ૫તંગ ચગાવવામાં આવે છે.  ૫તંગ ચગાવવા ખુલ્લા મેદાન, મકાનની છત ઉ૫ર જવાથી સૂર્ય સ્નાનનો લાભ મળે છે.  આખો દિવસ સૂર્યનો તાપ શરીરને મળે છે જે વિટામિન ડી આપે છે.   આખો દિવસ પતંગ ઉડાવવાથી શ્રમ થાય છે તેથી શરીરને કસરત મળે છે, વળી તલ અને આચરકૂચર ખાવાથી પેટમાં થોડું અજીર્ણ થાય છે, જેને કારણે પેટનો બગાડ નીકળી જતાં શરીરને ઘણી રાહત રહે છે.

 

આપણા જીવનનો ૫તંગ ૫ણ જગતની પાછળ રહેલી અદ્દષ્‍ટ શક્તિ (પ્રભુ ૫રમાત્મા) કોઇ અજ્ઞાત અગાશીમાં ઉભા રહી ચગાવે છે.   આકાશમાં લાલ, લીલા, પીળા.. વગેરે અનેક રંગના ૫તંગ ઉડતા જોવા મળે છે તેવી જ રીતે આ વિશ્વના વિશાળ આકાશમાં ગરીબ, તવંગર, સત્તાધીશો, વિદ્વાનો.. વગેરે અનેક પ્રકારના લોકો રહે છે.  ૫તંગની હસ્તી અને મસ્તી ત્યાં સુધી જ રહે છે કે જ્યાં સુધી તેની દોરી સૂત્રધારના હાથમાં હોય છે.  સૂત્રધારના હાથમાંથી છૂટેલો ૫તંગ વૃક્ષની ડાળી ૫ર, વિજળીના તાર ૫ર કે સંડાસની ટાંકી ૫ર ફાટેલી અને વિકૃત દશામાં ૫ડેલો જોવા મળે છે તેવી જ રીતે પ્રભુ ૫રમાત્માના હાથમાંથી છૂટેલો માનવ ૫ણ થોડા સમયમાં જ ફિક્કો અને અસ્વસ્થ જોવા મળે છે.  તેથી આજના દિવસે પ્રભુ પરમાત્માને પ્રાર્થના કરવાની કે હે પ્રભુ ! મારા જીવન રથરૂપી ૫તંગ ઝોલે ના ચઢે તે માટે તેની દોર હું આપના હાથમાં સોપું છું તેને સલામત રાખજો !

  

 

Vinod Machhi photoસંકલનઃ
શ્રી વિનોદભાઇ મંગળભાઇ માછી (નિરંકારી)
મું.પોસ્ટઃ નવીવાડી,તા.શહેરા,જી.પંચમહાલ,
ફોનઃ ૦૯૭૨૬૧૬૬૦૭૫ (મો)
E-mail: vinodmachhi@gmail.com

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com
 

 
આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલી પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા બદલ અમો  વિનોદભાઈ માછી (નિરંકારી) નાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.
 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

મકર સંક્રાંતિ … દેવતાઓનો દિવસ, સકારાત્મકતાનું પ્રતિક ….

મકર સંક્રાંતિ … 

દેવતાઓનો દિવસ, સકારાત્મકતાનું પ્રતિક ….

 

 

આપ સર્વને મકર સંક્રાતિની શુભકામનાઓ સાથે શુભેચ્છાઓ. મકરસંક્રાંતિ આપ સર્વેના જીવનમાં કાંતિ ને ક્રાંતિ લાવે એ જ  પ્રાર્થના !

 

 

kites-background.jpg

 

સાત સમંદર પારથી ટીવીમાં જો જોવા મળે તો અમદાવાદ – કચ્છનો વાયબ્રન્ટ પતંગ મહોત્સવ જોતાં, અને ન જોવા મળે તો ઉત્તરાયણને યાદ કરતાં અમારા વ્હાલા એનઆરઆઈ ભાઈઓ-ભાભીઓ – બેહનો – માતાઓ ને ભૂલકાંવ ! ગુજરાતમાં ઉતરાણનો જલ્સો માણી રહેલા હંધાય દેશીઓના જે શ્રીકૃષ્ણ 

 

આજે તમને ઉત્તરાણની થોડી આડીઅવળી ટિટ-બિટ્સ જ સંભળાવીએ. આમાં થોડી જેવી વાતું ય છે ને થોડી માણવા જેવીય છે …..

 

મકર સંક્રાંતિ : દેવતાઓનો દિવસ, સકારાત્મકતાનું પ્રતિક ….

 

સૂર્યના ધન રાશિમાંથી મકર રાશિમાં પ્રવેશને ઉત્તરાયણ માનવામાં આવે છે. સૂર્યના આ રાશિ-પરિવર્તનના સમયને મકર સંક્રાંતિ કહેવાય છે. સમગ્ર ભારતમાં આ પર્વ ખૂબ જ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઊજવાય છે. જોકે દરેક પ્રદેશમાં તેનું અલગ –અલગ નામ છે, ને ઉજવણીની રીતો પણ જુદી-જુદી છે.

 

હિંદુ ધર્મમાં એક માસને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે. એક છે સુદ પક્ષ અને બીજો છે વદ પક્ષ. એ જ રીતે વર્ષના પણ બે ભાગ છે. પહેલો છે ઉત્તરાયણ અને બીજો છે દક્ષિણાયન. આ બંને અયન મળીને એક વર્ષ થાય છે. મકર સંક્રાંતિના દિવસે સૂર્ય પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરવાની દિશા બદલીને થોડો ઉત્તરની તરફ ઢળે છે. આથી આ કાળ કે સમયને ઉત્તરાયણ કહે છે. વેદો અને પુરાણમાં પણ આ દિવસનો ઉલ્લેખ છે.

 

દિવાળી, હોળી, શિવરાત્રી અને અન્ય તહેવાર સાથે વિશેષ કથાઓ જોડાયેલી છે અને આ બધાં જ તહેવાર અંગ્રેજી મહિના અનુસાર ન આવતા હિન્દુ માસ અને તિથિ મુજબ આવે છે જ્યારે મકર સંક્રાંતિ એ એક ખગોળીય ઘટના છે અને જેનાથી જડ અને ચેતનની દિશા અને દશા નક્કી થાય છે. આ તહેવાર એવો છે કે જે અંગ્રેજી મહિના મુજબ ૧૪ જાન્યુઆરી આવે છે.

 

શાસ્ત્રો અનુસાર દક્ષિણાયનને દેવતાઓની રાત્રિ એટલે કે નકારાત્મકતાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. આથી આ દિવસે જપ, તપ, દાન, સ્નાન, શ્રાદ્ધ, તર્પણ વગેરે જેવી ધાર્મિક ક્રિયાઓનું વિશેષ મહત્વ છે. એવું મનાય છે કે આ દિવસે આપવામાં આવેલું દાન સો ગણું વધીને પાછું પ્રાપ્ત થાય છે.

 

આ પર્વ જીવનમાં સંકલ્પ લેવા માટેનો દિવસ પણ લે છે. આજના દિવસે મન અને ઇન્દ્રિયો પર અંકુશ રાખવાનો સંકલ્પ કરવામાં આવે છે.

 

મકર સંક્રાંતિનું ધાર્મિક મહત્વ તો છે જ, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણ પણ સમજવો જરૂરી છે. આ દિવસે આપણી ધરતી એક નવા વર્ષમાં અને સૂર્ય એક નવી ગતિમાં પ્રવેશ કરે છે. ૧૪મી જાન્યુઆરી જ એક એવો દિવસ છે જ્યારે ધરતી પર સારા દિવસની શરૂઆત થાય છે. આવું એટલા માટે કે સૂર્ય દક્ષિણના હવે ઉત્તર દિશામાં ગમન કરવા લાગે છે. જ્યાં સુધી સૂર્ય પૂર્વથી દક્ષીણ તરફ ગમન કરે છે ત્યારે તેનાં કિરણોને ખરાબ મનાય છે, પરંતુ તે પૂર્વથી ઉત્તર તરફ ગમન કરવા લાગે ત્યારે તેનાં કિરણો સ્વાસ્થ્ય અને શાંતિ વધારે છે. બધું જ પ્રકૃતિના નિયમ પ્રમાણે થાય છે. છોડ પ્રકાશમાં સારો ખીલે છે, જ્યારે અંધકારમાં મૂરઝાઈ જાય છે.

 

ભગવાન શ્રી કૃષ્ણે પણ ઉત્તરાયણનું મહત્વ જણાવતા ગીતામાં કહ્યું છે કે ઉત્તરાયણના છ માસના શુભ કાળમાં જ્યારે સૂર્ય દેવતા ઉત્તરાયણ હોય છે અને પૃથ્વી પ્રકાશમય રહે છે, આ પ્રકાશમાં શરીરનો પરિત્યાગ કરવાથી તે જીવનો પુનર્જન્મ થતો નથી અને તે બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે. તેનાથી તદન વિરુદ્ધ સૂર્ય દક્ષિણાયન હોય ત્યારે પૃથ્વી અંધકારમય હોય છે અને લોકો આ અંધકારમાં શરીરનો ત્યાગ કરે તો તેને પુન:જન્મ લેવો પડે છે. (શ્લોક ૨૪-૨૫)

 

ઉત્સવની ઉજવણી
 

 
મકર સંક્રાતિના પર્વને ૧૪મી જાન્યુઆરીએ મનાવાય છે, તે ઉત્તરાયણ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ તહેવાર સામાજિક સમરસતાનું પર્વ છે. આખા ભારતમાં આ તહેવારને જુદી-જુદી પરંતુ અનોખી રીતે ઉજવવામાં આવે છે. આખા ભારતમાં તેને મકર સંક્રાતિના નામે ઓળખવામાં આવે છે. સાથોસાથ આસામમાં તેને હિબૂના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. પંજાબ, હરિયાણા અને જમ્મુ – કાશ્મીરમાં લોહડી, બંગાળમાં સંક્રાંતિ, તામિલનાડુ અને દક્ષિણ ભારત અને પશ્ચિમ બંગાળમાં પોંગલ, પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં સંકરાત, પૂર્વ ઉત્ત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં ખીચડી તરીકે આ તહેવાર ઉજવાય છે.

 

મકર સંક્રાંતિના દિવસે મહારાષ્ટ્રમાં ‘તિલ ગુડ દયા આણિ ગોડ ગોડ બોલા’ વાક્ય સૌથી વધારે બોલાય છે. તેનો અર્થ થાય છે તલ-ગોળ ખાઓ અને મીઠું મીઠું બોલો. આ દિવસે આ વાક્ય બોલવાની સાથે એકબીજાને ઉપહાર કે ભેટ અપાય છે. વિવાહિત મહિલાઓ આ દિવસે બીજી મહિલાઓને ઘરે આવવાનું આમંત્રણ આપે છે અને તેમને હળદર – કંકુ લગાવી તલ-ગોળની સાથે ઉપહારોની ભેટ આપે છે. તેને ખૂબ જ શુભ શુકન મનાય છે.

 

તલનું દાન શા માટે ?

 

 

મકર સંક્રાતિમાં તલ અને ગોળમાંથી બનેલી વસ્તુઓનું દાન કરવાનું વિશેષ મહત્વ છે. તલ અને ગોળનું દાન કરવા પાછળ બે ધારણાઓ છે. એક ધારણા પ્રમાણે સૂર્ય પોતાના પુત્ર શનિની રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે. સૂર્ય-શનિમાં શત્રુતા છે. આથી શનિ દેવ સંબંધી વસ્તુઓનું દાન આ દિવસે કરાય છે.

 

બીજી ધારણા એવી છે કે તલ અને ગોળ આયુર્વેદ અને સ્વાસ્થ્યની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ ગુણકારી છે. શરદ ઋતુમાં તેનો ઉપયોગ કરવાથી શરીરને પોષણ મળે છે અને રોગ સામે રક્ષણ થાય છે. શરીરને પોષણ મળે છે અને રોગ સામે રક્ષણ થાય છે. શરીરને પૂરતી ઊર્જા મળી રહે તે હેતુથી આપણારિશી-મુનિઓએ તલ-ગોળમાંથી બનેલી વસ્તુઓના સેવન અને દાનની પરંપરાને આ તહેવાર સાથે જોડી છે. તલ, ગોળ, મગફળી, મગ – ખીચડી વગેરે વસ્તુ શીતપ્રકોપ સામે શરીરને રક્ષણ આપે છે.
 

 

સંક્રાંતિનું સ્નાન
 

 
આ દિવસે પવિત્ર નદીઓ કે સરોવરમાં સ્નાન કરવાનું વિધાન છે. જો ત્યાં જઈ શકાય તેમ ન હોય તો પોતાના ઘરમાં જ શુદ્ધ જળમાં તલ તથા ગંગાજળ નાખીને સ્નાન કરો. તાંબાના લોટામાં શુદ્ધ જળ ભરીને તેમાં લાલ ચંદન, તલ, અક્ષત, ફૂલો વગેરે નાખીને પૂર્વાભિમુખ થઈને ભગવાન સૂર્ય નારાયણને અર્ધ્ય આપો. પછી તલ અને ગોળથી બનેલા લાડુ, ખીચડી, ઘઉં, વસ્ત્ર, તાંબાનું પાત્ર, સોનું વગેરેનું દાન કરો.
 

 
પતંગની પરંપરા
 

 
મકર સંક્રાંતિ એટલે કે ઉત્તરાયણના દિવસે પતંગ ઉડાડવાની વિશેષ પરંપરા ભારતમાં અને ખાસ કરીને ગુજરાતમાં જોવા મળે છે. પતંગ ઉડાડીને મનોરંજન કરાય છે. પતંગ ઉડાડવાની પરંપરાનો ઉલ્લેખ શ્રીરામચરિતમાનસમાં તુલસીદાસે પણ કર્યો છે. તેમાં બાળ કાંડમાં ઉલ્લેખ છે કે, ‘રામ ઇક દિન ચંગ ઉડાઈ, ચંદ્રલોક મેં પહૂંચી ગઈ.’ ત્રેતાયુગમાં એવા ઘણાં પ્રસંગ છે જ્યારે ભગવાન શ્રીરામે પોતાના ભાઈઓ અને હનુમાનજી સાથે પતંગ ઉડાડી હતી. એક વાર શ્રીરામની પતંગ ઇન્દ્લોકમાં પહોંચી ગઈ. જેને જોઇને દેવરાજ ઇન્દ્રની પુત્રવધુ અને જયંતની પત્નીઓ એ પતંગને પકડી લીધી અને વિચારવા લાગી, ‘જાસુ યંગ અસ સુન્દરતાઈ, સો પુરુષ જગ મેં અધિકાઈ’ પતંગ ઉડાડનાર અવશ્ય તેને લેવા માટે આવશે. ઘણી રાહ જોવા છતાં પણ પતંગ પાછી ન આવતા શ્રીરામે હનુમાનજીને પતંગ લેવા માટે મોકલ્યા. જયંતની પત્નીએ પતંગ ઉડાડનારનાં દર્શન કર્યા પછી જ પતંગ પાછી આપવાનું જણાવ્યું અને શ્રીરામના ચિત્રકૂટમાં દર્શન આપવાની ખાતરી પછી જ પતંગ પાછી આપી. આ પ્રસંગથી પતંગ ઉડાડવાની પરંપરા કેટલી પ્રાચીન છે તેનો ખ્યાલ આવે છે. ભારતમાં પતંગ ઉડાડવામાં આવે જ છે સાથે ચીન, જાપાન, મલેશિયા, વિયેતનામ અને થાઈલેન્ડ જેવા દેશોમાં પણ પતંગ ઉડાડીને ભગવાન ભાસ્કરનું સ્વાગત કરવામાં આવે છે.
 

 
પર્વ સાથે પરંપરા
 

 
• દક્ષિણ ભારતમાં બાળકોના વિદ્યાધ્યયન એટલે કે અભ્યાસ મકર સંક્રાંતિના દિવસથી શરૂ કરવાય છે.
 

 
• ગ્રીકના લોકો વાર-વધૂને સંતાનવૃદ્ધિ માટે આ દિવસે તલમાંથી બનેલા પકવાનો કે વાનગી વહેંચતા હતા.
 

 
• પ્રાચીન રોમમાં આ દિવસે ખજૂર, અંજીર અને મધ વહેંચવાનો ઉલ્લેખ છે.
 

 
• મકર સંક્રાતિના દિવસે કેટલાંક પ્રદેશોમાં કાળાં કપડાં પહેરવાનો રિવાજ છે.
 

 
• હિન્દુ ધર્મના બધાં જ તહેવારો હિન્દુ માસ અને તિથિ પ્રમાણે આવે છે જ્યારે ઉત્તરાયણ અંગ્રેજી માસ અને તારીખ પ્રમાણે ઊજવાય છે.
 

 
• મકર સંક્રાંતિ શિશિર ઋતુની સમાપ્તિ અને વસંતના આગમનનું પ્રતિક છે.
 

 

સંકલન – (ગુ.સ.- યુકે -૧૪-૧૨(૨૬-૨૭)

 

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com
 

 

 બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

‘મકર સંક્રાંતિ’ પોસ્ટ પરના આપના પ્રતિભાવ આવકાર્ય છે,જે સદા અમોને પ્રેરણાદાયી બની રહે છે.

 

  

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

તમારી ભીતર અનંત શક્તિ રહેલી છે … (વ્યક્તિ વિકાસ…) …

તમારી ભીતર અનંત શક્તિ રહેલી છે … (વ્યક્તિ વિકાસ…)

  • સ્વામી જગદાત્માનંદ

 

 

આજે તારીખ : ૧૨ જાન્યુઆરી,૨૦૧૫ ના સ્વામી વિવેકાનંદજી ની ૧૫૨ મી જન્મજયંતિ હોય, સ્વામીજીના ચરણોમાં વંદન …

 

 

swami viekananda
 

અહંકારના અસંખ્ય રૂપ

 

માનવજીવનની મોટા ભાગના સમસ્યાઓ અરસપરસના સદ્દભાવ કે સમાયોજનાની હોય છે.  આ સંઘર્ષ કે તનાવપૂર્ણ સંબંધોમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.  એને સુધારવી અસંભવ ગણાય છે.  એક સિદ્ધાંત દ્વારા એનો હાલ થઇ શકે છે.  આપણે એ મૂળભૂત સિદ્ધાંતને સ્વીકારવાનું શીખવું પડે.  જ્યારે આપણે આમ નથી કરી શકતા ત્યારે સમસ્યાઓ ઉદ્દ્ભવે છે.  જો આપણે આ સિદ્ધાંત સમજી લઈએ તો બધી સમસ્યાઓ પોતાની મેળે ઉકેલાઈ જાય છે.  આ વિશેની વિસ્તૃત ચર્ચા આગળ કરીશું.

 

પશુઓમાં સૌથી વધારે મહત્વપૂર્ણ સંઘર્ષ ભોજન માટે હોય છે.  પરંતુ મનુષ્યને પેટભર્યા પછી પણ એમનામાં સંઘર્ષ ચાલુ રહે છે.  આ સંઘર્ષ એમનાં અહંકારના સંરક્ષણ અને બચાવ માટે હોય છે.  માન સબંધોમાં ઉદ્દભવતી સમસ્યાઓમાં અહંકારોના ઘર્ષણથી ઉત્પન્ન થતી સમસ્યાઓ મુખ્ય છે.  પોતાની આત્માધારણા પ્રમાણે કેવી રીતે અહંકારના વિભિન્ન બાહ્ય રૂપો પ્રગટ થાય છે એ વિશેની ચર્ચા હવે પછી આપવામાં આવશે.  અહંકાર કેવી રીતે અભિવ્યક્ત થાય છે, એની પોતાની આસપાસના લોકોના જીવનમાં કેવી રીતે જોઈ શકાય છે, એ વાત જોઈએ. 

 

  • જ્યારે અહંકાર શરીર કે એનાં લક્ષણો સાથે જોડાય છે –

હું સ્વસ્થ છું, હું દુર્બળ છું, હું ભૂખ્યો છું, હું તરસ્યો છું, હું લંગડો છું, હું અંધ છું, હું યુવાન છું, હું વૃદ્ધ છું, હું હિંદુ છું, હું ખ્રિસ્તી છું, હું મુસલમાન છું, હું ગોરો છું.

 

  • જ્યારે અહંકાર માનસિક વિશેષતાઓ સાથે જોડાય છે –

હું ક્રોધિત છું, હું સરળ છું, હું સુખી છું, હું ભાગ્યશાળી છું, હું દુખી છું, હું લજ્જાશીલ છું.

 

  • જ્યારે અહંકાર માનસિક રીતે તેમજ બૌદ્ધિક શક્તિ, કૌશલ તથા યોગ્યતા સાથે જોડાય છે – 

હું વૈજ્ઞાનિક છું, હું લેખક છું, હું બુદ્ધિજીવી છું, હું કલાકાર છું, હું નર્તક છું, હું પ્રતિભાશાળી છું, હું સત્યનો લેખક છું.

 

  • જ્યારે અહંકાર સ્વભાવિક કર્તવ્ય, સક્રિયતા વગેરે સાથે જોડાય છે -

હું પિતા છું, હું માતા છું, હું પત્ની છું, હું શિક્ષક છું, હું અધિકારી છું, હું સાધુ છું.

 

  • જ્યારે અહંકાર ધન કે પદ સાથે જોડાય છે –

હું નિર્ધન છું, હું પછાત છું, હું ભિખારી છું, હું માલિક છું, હું ધાનાણ છું.

 

  • જ્યારે અહંકાર જાતિ અને સંપ્રદાયો સાથે જોડાય છે -

હું ખેડૂત છું, હું શૈવ છું, હું વૈષ્ણવ છું, હું હરિજન છું, હું અનૂસુચિત જાતિનો છું, હું શાકાહારી છું, હું બુદ્ધિવાદી છું, હું શાંતિવાદી છું.

 

  • જ્યારે અહંકાર મન તથા આત્માની વિભિન્ન અવસ્થા પર પ્રતિક્રિયા કરે –

જ્યારે હું જાગૃત છું, જ્યારે હું સ્વપ્નમાં કંઈક વિલક્ષણ દેખું છું, જ્યારે હું ગાઢ નિંદ્રામાં હતો, જ્યારે હું ઈંગ્લેન્ડમાં જન્મ્યો હતો, જ્યારે હું પાંચ હજાર વર્ષ પહેલાં મધ્યપશ્ચિમમાં જન્મ્યો હ્તો, જ્યારે હું નરદેહમાં હતો, જ્યારે હું માદાના રૂપે જન્મ્યો હતો.

 

  • જ્યારે અહંકાર આધ્યાત્મિક ભા સાથે જોડાયેલ હોય -

હું ભગવદ્દભક્ત છું, હું પ્રભુનો સેવક છું, હું ઈશ્વરનું અંગ છું, હું આત્મા છું.

 

અહંભાવ પાછળ રહેલ એકતા

 

આપણે જોઈએ છીએ કે ઉપર્યુક્ત બધાં કથનોમાં ‘હું’  સામાન્ય છે.  એ પોતાની બધી ભૂમિકાઓ તથા અનુભવોનો સાક્ષી છે અને મૂળત: અપરિવર્તનશીલ છે.  બીજાં બધાં અનુભવ તથા ભૂમિકાઓ પ્રગટ થાય છે, બદલે છે અને તેમનો ક્ષય-નાશ પણ થાય છે.  સદૈવ પરિવર્તન કે નાશ પામનાર ભૌતિક અનુભવોને આ નિત્ય ‘હું’  પ્રકાશ આપે છે.  રમણ મહર્ષિ કહે છે :  ‘આ શરીર ‘હું’ નથી કહેતું.  કોઈ એમ નથી કહેતું કે નિંદ્રાકાળમાં ‘હું’ ન હતો.  જ્યારે ‘હું’ જાગે છે ત્યારે બદ્ધિ વસ્તુઓ કે પદાર્થો જાગે છે.  એકાગ્ર મનથી વિચારો કે આ ‘હું’  નો ઉદય ક્યાંથી થાય છે ?’  આ ‘હું’  ની પાછળ મૂળભૂત સત્ય કયું છે ?  ‘એ સર્વદા રહે છે’  ના સ્થાને ‘આ અસ્તિવ સ્વરૂપ છે’  એમ કેહવું યોગ્ય ગણાશે ખરું ?  જરા ઊંડાણથી વિચારીએ તો આ વાત સપષ્ટ થઇ જાય છે.  જ્યારે હું કહું છું કે હું છું કે મારું અસ્તિત્વ છે, ત્યારે જો કે એનો અર્થ છુપાયેલો છે છતાં પણ આટલું સ્પષ્ટ છે કે મારું કહેવાનું તાત્પર્ય એ છે કે હું મારા પોતાના અસ્તિત્વ વિશે સજાગ છું.  આજના વ્યસ્તતાપૂર્ણ જગતમાં આપણી ભાષાની પ્રયોગપદ્ધતિને કારણે સાધારણ મનમાં અસ્તિત્વ તથા ચેતના અલગ અલગ ભાષી શકે છે.  પરંતુ વિવેકપૂર્ણ મન માટે એમાં કંઈ ભેદ નથી.  અસ્તિત્વ અને ચેતના પૃથક્ નથી.  જ્યારે બધાં બંધન દૂર કરવામાં આવે છે ત્યારે ‘હું’  ના અસ્તિ-ભાતિ-પ્રિય રૂપી સાચું સ્વરૂપ રહે છે.  આ જ બધાની પૂજાભૂમિ અને વાસ્ત્વિકતા છે.  સમગ્ર અભિવ્યક્તિઓના આધાર આ શુધ્ધ ચૈતન્ય દ્વારા અનુભવસિદ્ધ ‘હું’  ને પોતાનું અસ્તિત્વ તથા સક્રિયતા મળે છે.  શુધ્ધ હૃદયવાળાને આ અતીન્દ્રિય તત્વની અનુભૂતિ થાય છે.  યૌકિતક શોધ દ્વારા બૌદ્ધિક અંતર દ્રષ્ટિના માધ્યમથી આપણને આ સત્યની એક ઝાંખી મળી શકે છે.

 

પ્રત્યેક મનુષ્યને ત્રણ મહત્વપૂર્ણ મૂળભૂત પ્રેરણાઓનું જ્ઞાન થાય છે.  એ તેના પૂર્ણ સ્વરૂપની દ્યોતક છે.  આ ત્રણ પ્રેરણાઓ ત્રણ રૂપોમાં અભિવ્યક્ત થાય છે :  (૧)  મારે આ જગતમાં રહેઆનું છે, હું નાશ ન પામું;  (૨)  મને વસ્તુઓનું જ્ઞાન થાઓ, હું અજ્ઞાની ન રહું;  (૩)  હું સુખી રહું, દુઃખી નહિ.  સંસારના પ્રત્યેક સ્વસ્થ મનના વ્યક્તિમાં આ ત્રણ સહજપ્રેરણાઓ હોય  છે.

 

મનુષ્યની આ ત્રણ કામનાઓનો કોઈ અંત છે ખરો ?  આપણે દીર્ધાયુ અને જો બની શકે તો ચિરંજીવી બનવા ઇચ્છીએ છીએ.  પણ આપણે જાણીએ છીએ કે મૃત્યુ અવશ્ય છે જ.  કોઈક દિવસે તો આપણે સંસારમાંથી જવું પડશે;  છતાં પણ આપણે મૃત્યુને પૂર્ણ નાશ માનતા નથી.  જ્યારે કોઈ મૃત્યુ પામે છે ત્યારે એણે કેવળ ભૌતિક દેહનો ત્યાગ કર્યો છે એમ આપણે નિશ્ચિતપણે માનીએ છીએ.  એ આત્મા કોઈ અદશ્ય જગતમાં નિવાસ કરે છે એવી આપણી શ્રદ્ધા છે.  આપણો અંતરાત્મા અમર છે.  એ જ પરમતત્વ સત્તામાં વ્યાપ્ત છે અને ક્યારેય આપણા અસ્તિત્વનો લોપ પણ થઇ શકે છે એવી કલ્પના કરવી કે એવું વિચારવું આપણા માટે કઠિન  છે.

 

જ્ઞાનની આપણી ઈચ્છા કેટલી બધી પ્રબળ હોય છે !  આપણે વસ્તુઓના બાહ્ય સ્વરૂપ, એમનાં મૂળભૂત ગુણ તેમજ એમની ઉપયોગીતા વિશે જાણવા માગીએ છીએ.  આપણે લોકો અસંખ્ય વસ્તુઓ વિશે બધું જાણવા ઇચ્છીએ છીએ.  ‘આ ચીજ કે પદાર્થ કિએ રીતે બન્યા છે ?  એ શા કામના છે ?  સમુદ્રના ઊંડાણમાં શું છે ?  ત્યાં કેવા જીવ રહે છે ?  માનવમનનો કેવો સ્વભાવ છે?  તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે ?  એમાં કઈ શક્તિઓ કે સંભાવનાઓ છે ?  મૃત્યુ શું છે ?  શું મૃત્યુ પછી જીવન છે ખરું ?  શું આ જીવનનું પૂર્વજીવન છે ખરું ?  ખરેખર ઈશ્વર છે ખરા ?  દયામય ઈશ્વરના રાજ્યમાં આટલાં બધાં દુઃખ શા માટે છે ?’   આવા પ્રશ્નોથી કોનું માથું ફરી જતું નથી ?  જગતના સ્વરૂપ વિશે કોઈ પણ માણસ અજાણ-અજ્ઞાત રહેવા ઇચ્છતો નથી.  દરેકે દરેક વ્યક્તિ સંસાર તથા વસ્તુઓ વિશેનાં સત્યને જાણવા ઈચ્છે છે.

 

ત્રીજી મૂળભૂત પ્રેરણા સુખ, પૂર્ણતા અને સંતુષ્ટિની છે.  સાચો બુદ્ધિવાળો કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાના જીવનને દુઃખશોકથી પરિપૂર્ણ જોવા માગતો નથી.  આપણે સર્વદા સુખી રહેવા ઇચ્છીએ છીએ.  આપણે બીજા પાસેથી સુખ મેળવવા ઇચ્છીએ છીએ.  જે કોઈ વસ્તુ કે પદાર્થ, દ્રશ્ય, વિચાર કે વિલાસિતાની ચીજવસ્તુઓ આપણને સુખ આપે છે એની આપણે કામના કરીએ છીએ.  જે કોઈ સાધક આપણને સુખનું આશ્વાસન આપે એની આપણે કામના કરીએ છીએ.  એટલું જ નહિ જેટલા લાંબા સમય સુધી બને તેટલું વધારેમાં વધારે સુખ ભોગવવા ઇચ્છીએ છીએ.

 

આ ત્રણ સર્વવ્યાપી તેમજ અદમ્ય પ્રેરણાઓનો ઉદ્દગમ ક્યાંથી થાય છે ?  આ ત્રણેય મનુષ્યના અશીમ તેમજ અદમ્ય સાચા સ્વરૂપમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.  માનવનું સાચું સ્વરૂપ સચ્ચિદાનંદમય આત્મા છે.  મનુષ્ય એને જાણે કે ન જાણે,  પણ સચ્ચિદાનંદની શક્તિ એના રક્તની દરેક કોષિકાઓમાં રહેલી છે.  તે જ્યાં ક્યાંય જે કંઈ પણ કરે છે એમાં આ ત્રણેય પ્રેરણાઓ સદૈવ ઉપસ્થિત રહે છે.  મનુષ્ય ક્યારેય પણ પોતાના અસ્તિત્વલોપ, અજ્ઞાન કે નિરંતર દુઃખની કામના કરી શકતો નથી.  એ જીવન, જ્ઞાન તથા સુખની વિરોધી શક્તિઓનો સતત પ્રતિરોધ કરતો રહે છે.  જીવનનો લાંબો સંઘર્ષ પૂર્ણસત્, પૂર્ણ ચેતના અને પૂર્ણ આનંદ માટે જ હોય છે.

 

‘હું’  નાં સ્વરૂપ તથા ગુણની વ્યાખ્યા આ રીતે કરી શકાય –

 

(૧)  પરમ સત્ય એ બ્રહ્મ અર્થાત્ સચ્ચિદાનંદ – ‘હું’ નું વાસ્તિક રૂપ  (૨)  અચેતન પ્રાણિક ક્રિયાઓ  (૩)  વ્યક્તિગત ચેતના  (૪)  મન તથા શરીર.

 

(૧)  પરમ સત્ય કે બ્રહ્મ આકાશવત્ સર્વવ્યાપી અને બધાના પ્રકાશક છે.  આ જ સર્વવ્યાપી ચેતના રૂપ સચ્ચિદાનંદ એવું પરમતત્વ છે કે જે શાશ્વત, અક્ષય અને અમર છે.

 

(૨)  જન્મથી માંડીને મૃત્યુ સુધી જાગ્રત, સ્વપ્ન તથા સુષુપ્તિની અવસ્થાઓમાં પ્રાણની જટિલ ક્રિયાઓ શરીરમાં વ્યાસ્થિત રૂપે નિરંતર ચાલતી રહે છે.  શોક, રોગ કે ચિંતાઓ પણ એમાં આડે આઈએ શકતી નથી.  હૃદયસ્પંદન, શ્વાસપ્રશ્વાસ, રક્તસંચાર, શૌચ, પાચન વગેરે એવી અનેક સ્વયંચાલિત ક્રિયાઓ છે.  દેહની આ બધી ક્રિયાઓ આપણી સચેતચેષ્ટા ઇના એની મેળે ચાલતી રહે છે.  આપણા દેહ તથા મન આપણી ઈચ્છાઓ વિના જ સદૈવ બદલતાં રહે છે.  આના પર વિચાર કરીને આપણે સમજી શકીએ કે આપણું જીવન એક સતત પ્રવાહશીલ સરિતાના જેવી એક રહસ્યમય શક્તિ છે.  ‘હું’ કે ‘અહં’ નું જ્ઞાન કે બોધ આ પ્રવાહની બાહ્ય સપાટી પર ઉદ્દભવતા એક પરપોટા જેવાં છે.  આ ચેતના જાગ્રત અવસ્થામાં સ્પષ્ટ રૂપે સ્વપ્નમાં ધુંધળી જેવી ભાસે છે.   નિદ્રાના સમયે અચેતનામાં લીન થઇ જાય છે.  (જીવનનો તૃતીયાંશ ભાગ અચેત નિદ્રામાં જ વીતી જાય છે.)

 

પરંતુ અચેતન અવસ્થામાં આ ‘હું’ નો મૂળસ્ત્રોત નથી.  આનું ઉદ્દગમ સ્થાન તો એ જ સર્વવ્યાપી દિવ્ય ચેતના છે.  આ દિવ્ય ચેતના અવિનાશી છે તથા ત્રણેય કાળમાં વિદ્યમાન રહે છે.  અચેતન જીવનશક્તિ ‘હું’ ને આચ્છાદિત કરી દેતી લાગે છતાં પણ તેને ક્ષતિ કરી શક્તિ નથી.  આ સત્યને જાણીને ભયમુક્ત બની જઈએ છીએ.

 

(૩)  એક અંધારા ઓરડાની કલપ્ના કરો, એની બારીઓ તથા બારણું બંધ છે.  છતનાં એક છિદ્રમાંથી પ્રકાશ આવીને ભીતરના એક ભાગને પ્રકાશિત કરે છે.  ઉપરથી જોઈએ તો એક કાળું છિદ્ર છે, પણ ભીતરના લોકો તેને કક્ષના એક ભાગને આલોકિત કરતાં જુએ છે.  ધારો કે એ છિદ્ર સ્વયંને જ કક્ષના પ્રકાશક જયોતનો સ્ત્રોત સમજવા લાગે છે.  આપણાં ‘હું’ કે ‘અહં’  પ્રાય:  એવું જ કરે છે.  આ ‘હું’ ની સુદૂર પૃષ્ઠભૂમિમાં સચ્ચિદાનંદની અનંત શુધ્ધ ચેતના છે.  જો આ અહંકાર આટલું ભૂલી જાય કે એ પોતાની પાછળ રહેલ સચ્ચિદાનંદ સાગર પર આધારિત છે;  જો તેને એ વાતનું જ્ઞાન કે બોધ ન થાય કે અન્ય ‘અહં’,  ભલે તે ગમે તેટલા ઓછા વિકસિત કેમ ન હોય, પણ મૂળત: એના જેવાં જ છે તો તે એમનાં પ્રત્યે દ્વેષ અને ધૃણાનો ભાવ રાખે છે.  આવા અહંકારને ‘રોગી અહં’ કહે છે. આ જ એક વાસ્તવિક આધ્યાત્મિક આદર્શનું સત્ય છે.  ડૉકટર સી. જે. યુંગ કહે છે :  ‘પૂર્ણમાંથી અલગ થઈને અને માનવમાત્ર તથા પોતાના આત્માથી વિચ્છિન્ન થઇ જવાને કારણે આ ‘અહં રોગી’ થઇ ગયો છે.’

 

 

(રા.જ.૦૫-૦૬(૨૮-૩૦/૭૪-૭૬)

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com
 

 

 બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

સાધુનું વ્રત …

સાધુનું વ્રત …

-     પ્રવાજિકા વેદાંતપ્રાણા

 

 

 


આ પ્રાચીન વાર્તા છે.  તે સમયમાં ભારતમાં રાજા રજવાડાનું રાજ ચાલતું હતું.  રાજાઓને શિકાર કરવાનો એક શોખ હતો.  જાત જાતના કામકાજના ભારથી થાકેલા રાજાઓ વચ્ચે વચ્ચે જંગલમાં ફરતા અને પશુ-પક્ષીના શિકાર કરીને મનને હળવું કરતા.  ત્યારે અરણ્યમાં કેવળ વન્ય જીવજંતુનો વસવાટ જ ન હતો.  તે બધા હિંસક પ્રાણીઓ સાથે સાધુ મહાત્માઓ રહેતા.  તેઓ અરણ્યમાં તપસ્યા કરતા. વનનાં ફળમૂળ તેમનો આહાર હતો.  તેમના મનમાં પ્રશાંતિ વિરાજતી.  વૈરવિહીન મનમાં કોઈપણ જીવજંતુ પ્રત્યે કોઈ હિંસા-દ્વેષ ઉદભવતો નહિ- તેઓ તો ચિંતન કરતા જગતના કારણ સ્વરૂપ ઈશ્વરનું અને સૃષ્ટિના વૈચિત્ર્યમાં સર્વમય ભગવાનનો પ્રકાશ જોઈ શકતા.

રાજાઓ જ્યારે શિકાર કરવા જતા ત્યારે સાધુઓના આશ્રમમાં જતા.  કોઈ જાતનો ઉપદ્રવ છે કે નહિ તે અંગે કુશળ પ્રશ્ન પૂછતા – આ પ્રકારે સાધુઓ સાથે રાજાઓનો પારસ્પરિક શ્રદ્ધા  – સન્માનનો સબંધ હતો.  રાજા અને તેની પ્રજાને તપસ્વીઓના તપોભાગનું પરમ પુણ્યફળ મળતું.  સમાજના જીવનપ્રવાહને સ્પર્શી રહેતો આધ્યાત્મિક જીવનનો અમૃત પ્રવાહ !

એવી એક વાર્તા છે.  એક રાજા હતા.  તે કેટલાક યુવાનોને સાથે લઈને શિકાર કરવા આવ્યા છે.  તેજી ઘોડા પર તેઓ સવાર થયા છે.  સાથે કેટલાક દિવસો સુધી ચાલે તેટલી ખાદ્યસામગ્રીની પાલખી છે.  કેટલાક દિવસો શિકારની મઝામાં તેઓએ વિતાવ્યા.  ખાસ કરીને અરણ્યનું  લીલુંછમ પર્યાવરણ, પક્ષીઓનો કલરવ, રાત્રીના નિસ્તબ્ધ અંધકારમાં એક વન્ય જીવનની અનુભૂતિ!  અહીં સલામતી નથી પરંતુ સ્વતંત્રતા છે.  હવે પાછા ફરવાનો સમય થયો છે.  રાજાને સુખ આપવા ઈચ્છાતા વફાદાર સાથીઓ કથાન પરિશ્રમ કરે છે.  પોશાક મલિન – ધૂળવાળા થયા છે. રાતનો ઉજાગરાને લીધે આંખો લાલચોળ છે.  કાચું માંસ શેકીને અથવા ફળમૂળ ખાઈને કેટલા દિવસ રહી શકાય? અને મૃગયાનો છેલ્લો દિવસ હતો.  તેઓ એક વનમાંથી બીજા એક ગાઢ જંગલમાં જાય છે.  ચાલતાં ચાલતાં કોઈ એક વૃક્ષની નીચે થાકીને વિશ્રામ કરવા બેઠા.  ઘોડાઓને ચરવા માટે છોડી મૂક્યા.  થોડીવાર પછીએ એક માણસને યાદ આવ્યું કે ઘોડાઓની ઉપર કોઈ નિશાની નથી તે ક્યાં જતા રહ્યા?  શોધખોળ નિષ્ફળ ગઈ.  બહુ શોધખોળ કર્યા બાદ પણ ઘોડા મળ્યાં નહિ.  તે દિવસે વળી બધાંને કંઈ આહાર પણ ન મળ્યો.  ફળમૂળ શોધતાં શોધતાં માંડ માંડ વનનાં કેટલાંક ફળ મળ્યાં.  ફળ તદ્દન અજાણ – નામ ગોત્ર વગરનું, છતાં ય ભૂખ્યા મોંમાં અમૃત જેવાં લાગ્યાં.  રાજા અને સાથીદારોએ બધાં ફળ આરોગ્યા.  ત્યાર પછી તેની પ્રતિક્રિયા શરૂ થઇ.  બધાને ઉલટી થવા માંડી અને માથું ભમવા લાગ્યું.  કોઈને ચાલવાની શક્તિ જ ન રહી.  ખાસ કરીને રાજાનું શરીર એટલું અસ્વસ્થ હતું કે તેમના હાથ પગ ઢીલાઢફ થઇ ગયા.  ઘોડાઓ પણ ક્યાંય ભાગી ગયા છે.  રહી છે માત્ર પાલખી.  કેવી રીતે રાજધાનીમાં પાછા ફરવું એ જ બધાને ચિંતા છે.  ગમે તે ઉપાયે રાજાને નગરીમાં પહોંચાડવા પડશે.  તેથી બધા ચિંતામાં પડી ગયા.  એક સાથીદારે કહ્યું :  ‘આપણે મહારાજને એક પાલખીમાં લઇ જઈશું.  પરંતુ પાલખી ઉપાડવા માટે હજુ એક સ્વસ્થ માણસ ખૂટતો હતો.  આવા ગાઢ જંગલમાંથી માણસ ક્યાંથી મળે?  છતાં ય મનમાં આશા હતી.  સાથીદારો ચોથા માણસની શોધમાં નીકળી પડ્યા.  ગાઢ વનમાં તેઓ ચાલ્યે જાય છે.  ઘણો એવો માર્ગ પસાર કર્યો ત્યારે અચાનક એક વિશાળ તળાવને જોયું.  કમળપત્રો પ્રસ્ફૂટિત થયાં છે.  ચારેકોર સુંદર વિશાળ વૃક્ષો છે.  સ્નિગ્ધ સુંદર વાતાવરણ છે.  એક સાથીદાર બોલ્યો : જુઓ, અહીં વન્ય પશુઓ પાણી પીવા આવે.  આપને રખેને, તેનો કોળિયો ન થઇ જઈએ.  તો પણ તેઓ હિંમત કરીને તળાવ તરફનાં પગલાં જોઈને ચાલવા લાગ્યા.  તેમણે નિરીક્ષણ કર્યું કે આ તો માણસનાં પગલાં છે.  તો પછી શું આસપાસમાં જ કોઈ માણસ રહે છે?  અચાનક થોડે દૂર નજર પડતાં જ તેઓ આનંદથી બોલી ઊઠ્યા :  સામે એક કૂટિર છે.  ખરેખર, ખજૂરનાં પાંદડા પાથરીને એક સુંદર કૂટિર બનાવેલી છે.  ચારેકોર ફૂલના છોડ પણ છે.  અચાનક કુટિરનો દરવાજો ખુલી ગયો.  તેઓએ જોયું કે સામે એક વનવાસી સાધુ ઊભા છે.  દીર્ઘકાય, મોઢા પર દાઢી અને બંને આંખો કેવી ઉજ્જવળ !  જાણે તેમની સામે જોઈ શકાય નહિ.  તદુપરાંત મોં પર પ્રસન્ન હાસ્ય. માથા પર જટા પણ છે.

બધાએ સાધુને આનંદથી પ્રણામ કર્યા.  મનમાં આશા રાખે છે કે આમની સહાયથી જો રાજાને વનમાંથી બહાર લઇ જઈ શકીએ તો ગંગ નાહયા.  પરંતુ પાલખીની વાત સાધુને કઈ રીતે કહેવી ?  સાધુને તો પાલખી ઉપાડવાનું ન કહી શકાય.  એમ કહેવું તો અપરાધ ગણાય.  વળી રાજા એ વાત જાણે તો ધડથી માથું ઉડાવી દે.  પરંતુ સાધુએ સામે ચાલીને જ પૂછ્યું : ‘શું વાત છે ભાઈ? કોઈ જાતની દ્વિધા ન રાખો.  મને બધી વાત કહો.’  સાધુના કંઠ-સ્વરમાં એક ગજબનો જાદુ છે.  તેઓએ કદી આવો ગંભીર, મૃદુ સ્વર સાંભળ્યો ન હતો.  ન છૂટકે તેઓ બોલ્યા : દેશના રાજા અમારી સાથે આવ્યા છે.  વનફળ ખાવાથી તેઓ બધા કરતાં વધારે અસ્વસ્થ થઇ ગયા છે.  તદુપરાંત અમારા ઘોડા અચાનક ક્યાંક નાસી છૂટ્યા છે.  અમારાં અહોભાગ્ય કે અમે આવી વિપત્તિમાં આપનાં દર્શન પામ્યા.  આપ અમને આશીર્વાદ આપો કે અમે કોઈપણ મુશ્કેલી વગર રાજાને મહેલમાં લઇ જઈ શકીએ.

અરે, એમાં આટલા ગભરાવ છો શા માટે?  પાલખીમાં રાજાને લઇ જવા તૈયાર થાવ.  તમે ત્રણ જણા તો છો, હું ચોથો તમારી સાથે રાજાને ઊંચકીને મહેલમાં લઇ જઈશ.

ના, ના  મહારાજ !  આપને અમે પાલખી ઉપાડવા ન દઈ શકીએ.  એમ કરીએ તો મોટો અપરાધ થાય અને જ્યારે રાજા જાણશે ત્યારે તેઓ પણ અમને આ કામ માટે સજા આપશે.  ત્યારબાદ સાધુના મુખ પર હાસ્ય છવાઈ ગયું.  તેમની બંને આંખોમાં કેવો પ્રેમ અને કરુણા !  તેઓ બોલ્યા :  તમારે કોઈ ભય રાખવાનો નથી.  હું તો સ્વેચ્છાએ તમને સહાય કરવા આવ્યો છું.  ચાલો, રાજા પાસે લઇ જાવ.

રાજા એટલા બધા અસ્વસ્થ હતા કે ચાર જણા પાલખી ઉપાડીને ચાલવા લાગ્યા ત્યારે તેમને આંગતુકની તરફ જોવાની પણ શક્તિ ન હતી. તેથી સાથીદારો આવી સ્થિતિમાં રાજાની પાલખી લઈને રવાના થયા.  લગભગ સમી સાંજે સાથીદારોએ એક વૃક્ષની નીચે પાલખી મૂકી.  બધા થાકેલા અને ભૂખ્યા પણ છે.  સાધુનું મુખ શાંત છે.  અને તેમના ચહેરા પર પરમ શાંતિ અને તૃપ્તિ છે.  તેમણે કહ્યું :  આગળ જાવ –ફળ મળશે.  ત્યારબાદ તેઓ આગળ ગયા અને તેમણે એક આંબાનું જાળ ફળોથી ભરપૂર જોયું.  મન ભરી તેમણે આનંદપૂર્વક ફળ પાડ્યાં અને રાજાને ખવડાવી પોતે પણ ખાધાં. બધા ઝાડ નીચે સૂતા અને થોડીવારમાં ઘસઘસાટ ઊંઘી ગયા.  સાધુ આ બધાંને જુએ છે.  સાધુએ એક કેરી ભગવાનને નિવેદન કરી અને પોતે પ્રસાદ ગ્રહણ કર્યો.  ત્યારબાદ સાધુ ઝાડ પાસેની એક શિલા પર બેઠા.  સૂતેલા લોકોનો પહેરો ભરવો પડશે.  જોતજોતામાં રાત્રિનું અંધારું છવાઈ ગયું. નિસ્તબ્ધ અરણ્યમાં કોઈ જાતનો આવાજ નથી.  સાધુ ધ્યાન-મગ્ન. તેમની ચોપાસ જાણે આનંદની શીળી છાયા-તેમાં રાજા ને સાથીદારો નિરાંતે ઊંઘી રહ્યા છે.  સાધુની ચેતના અંતર્મુખ છે.  સર્વવ્યાપી, અન્તર્યામીએ જાણે આ ગાઢ વનમાં પોતાની ચૈતન્યરૂપી શય્યા બિછાવી છે ! મહાચૈતન્યનો પ્રકાશ આ વિરાટ પ્રકૃતિમાં અને સૃષ્ટિની જીવસૃષ્ટિમાં પથરાયો છે.  આટલાં વર્ષો બાદ આ સાધકને વિરાટના ધ્યાનમાં.  જે સર્વ, સર્વત્ર પરિવ્યાપ્ત આકાશ જેવા છે, પ્રત્યેક જીવમાં જેનો વાસ છે તે બધું ગોચર થયું.  આજ આટલા દિવસો પછી તેમને જીવનમાં સેવા કરવાનો એક અમૂલ્ય અવસર મળ્યો છે. મનમાં અહોભાવ છે.  આહા !  હું ધન્ય છું.  જીવસ્વરૂપે તમારી સેવા કરી શક્યો.  એમાં કેવો આનંદ છે!  ધ્યાનની સાથે સેવા પણ થાય ત્યારે જ ચિત્તની પરિપૂર્ણતા!

ધીમે ધીમે સવાર થયું.  સાધુના કંઠમાંથી મધુર ગંભીર સ્વરમાં વેદના મંત્ર ‘પુરુષ સુક્ત, પુરુષેવેદમ્ સર્વમ્ ’  ‘તે જ પૂર્ણ આ સર્વત્ર વ્યાપીને બધું ઢાંકી રાખે છે.  તેની સિવાય બીજું કશું નથી.’  રાજા અને તેમના સાથીદારોની ઊંઘ એક અપૂર્વ વેદ ધ્વનિથી ભાંગી.  રાજા અચાનક ઊઠ્યા.  તેઓ સંપૂર્ણ સ્વસ્થ થઇ ગયા.  સાથીદારો પ્રત્યે રાજાએ પ્રશ્ન કરતી દ્રષ્ટિથી જોયું.  સાથીઓએ ડરતાં ડરતાં  કહ્યું : કે મહારાજ ચોથા પાલખીવાહક એક મહાત્મા છે.  તેઓ વેદગાન કરે છે.

- એ વળી શું ?  તમે લોકોએ ભયંકર અન્યાય કર્યો ?  રાજાએ સ્વયં ઊઠીને મહાત્માને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા .  હાથ જોડીની કહ્યું : મહારાજ, હું મહાઅપરાધી છું.  મારા સાથીદારોએ આપની પાસે પાલખી ઉપડાવી છે અને તે માટે હું જ જવાબદાર છું.

ના – ના  એ લોકોએ મને કહ્યું નથી.  મેં સ્વેચ્છાએ મારા સાધુવ્રતનું આનંદથી પાલન કર્યું છે.

કેવું વ્રત મહારાજ ?

સાધુનું વ્રત.  એક દિવસ જ્યારે સંસાર છોડીને આવ્યો ત્યારે વિચાર્યું હતું કે સંસારમાં સમ્ જ સાર.  મહામાયાથી પર એટલા દિવસોથી વનમાં છું.  સર્વવ્યાપી સચ્ચિદાનંદના ધ્યાનમાં જ આનંદથી મન રહું છું.  આ વ્રત છે પરંતુ તે જ માયામુક્ત સત્તા જીવજગતમાં પણ વ્યાપ્ત છે તેની સેવા તો કોઈ દિવસ કરી નથી.  રાજા મેં આપનું વહન કર્યું, જેથી મારા અંતરતમ, અંતરયામીને આપના રૂપમાં મેં વહન કર્યા છે.  હવે સંસાર મારી પાસે ‘સમ સાર’ સાર વસ્તુ છે.  તે સિવાય કશું જ નથી.  આ તો મારી સાધનાનો એક મહાન અવસર હતો.  આપના ઘોડાઓ આપની રાજધાનીમાં પાછા ફર્યા છે.  હવે લોકો આપને શોધતાં શોધતાં અહીં આવશે.  હવે હું જાઉં છું, રાજા.  નિમિશ માત્રમાં સાધુ વનના માર્ગે જતા રહ્યા.  રાજા વિચારવા લાગ્યા : ‘ એ તો બરાબર છે.  ઈશ્વર જ બધું છે.  ઉચ્ચ – નીચનો વિચાર કરીને હું પોતાને અલગ કરું છું. પેલા સાધુની માફક પ્રસ્તરિત થઇ શક્યો નથી.  સાધુસંગથી રાજાની આંખો ખુલી ગઈ.  આટલા દિવસો સુધી હું જ રાજા જ હતો.  હવે ઋષિના પાઠ શીખવા પડશે.

(રા.જ.૧૧-૩/૫૫૨-૫૫૪ (૨૨-૨૪)

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

કિરતારની કૃપાની કિંમત …

કિરતારની  કૃપાની કિંમત … 

 

 thank-you014[1]

 

 સ્વામી વિવેકાનંદનું એક અત્યંત જાણીતું વિધાન છે કે ‘જ્યાં તર્કની સીમા પુરી થાય છે ત્યાંથી શ્રધ્ધાની સીમા શરૂ થાય છે.”  આપણી એક શ્રધ્ધાભરી  માન્યતા કહે છે કે.. “સ્વાતિ નક્ષત્રમાં વરસેલું મેઘ બિંદુ વિશિષ્ટ હોય છે. ચાતક પક્ષી માત્ર તેનાથી  જ પોતાની તૃષા-તૃપ્તિ કરે છે.  જો તે સીપમાં પડે તો મોતી બનશે, વાંસમાં જશે તો વંશલોચન બનશે, સર્પના મોમાં જશે તો હળાહળ ઝેર બનશે.”

 
વાદળમાં તો લાખો જળ બિંદુઓ હોય તેમાંથી કયું બિંદુ ક્યાં પડે તે અનિશ્ચિત હોય કે તેની ઉપર કોઈનું નિયંત્રણ હશે ?   શું આ બધું આકસ્મિક જ થતું હશે ?   કયું બિંદુ ક્યાં પડે તે કોણ નક્કી કરતું હશે ? આપને આમાં બીજું કાંઇ હોવાની શક્યતા દેખાય છે ?

 
આપણે પણ બિંદુ સૃષ્ટિ જ છીએ.  આપણો પિંડ બંધાયો તે સ્પર્મ સેલ લાખોમાંથી કોઈ એક હતો.  તેનું ચયન કોણે કર્યું ?  માત્ર આક્સ્મિક્તાના  ખાતે ખતવી દેશું ?   ઉત્તમોત્તમ માનવ તરીકે જન્મ મળ્યો છે. આપણને એમ પણ લાગે છે  કે આપણામાં સમજ, બુદ્ધિ, સામર્થ્ય પણ ભરપુર છે.  આ અનુકુળતાઓ યોગાનુયોગ કે આકસ્મિક હોઈ જ ન શકે.  આપણને જે બધું મળ્યું છે તે પ્રભુની અસીમ કૃપા અને કરુણાનું જ પરિણામ છે.  પ્રભુની સૃષ્ટિમાં કશું જ અણધાર્યું, ઓચિંતું કે અચાનક નથી બનતું.  દરેક ઘટના સહેતુક હોય છે.

 
પ્રભુની અહેતુકી કૃપાના પરિણામે આ બધું મળ્યું છે એ તો થઇ સિક્કાની એક બાજુ.  બીજી બાજુ શું ? તમને શું લાગે છે ?   સ્વાભાવિક  રીતે, બીજી બાજુ એટલે આપણી કૃતજ્ઞતા.  ઋણ-સ્વીકાર ગણો તો તે અને અણમોલ લાભનું નગણ્ય ન્યોછાવર ગણો તો તે. આપણે કિરતારની કલ્પનાતીત કરુણાને  કૃતજ્ઞતાથી ઉજવવાની છે, ઉમંગ-ઉત્સાહથી ઉજાળવાની છે.

 
બીજું કશું નહીં તો પણ આપણને જે મળ્યું છે તેનો આભાર જરૂર માનીએ.  દિવસમાં અનેક વાર ઘણાં બધાને  ‘થેન્ક્યુ  યુ, હોં’ કહેતા ફરીએ છીએ, ક્યારેક પ્રભુને પણ ભલે  ‘થેન્ક્યુ  યુ’  કહેવાઈ જાય !   પ્રભુ સમક્ષ લાલચથી કે ડર/ભયથી જ જવાનું છોડીને ક્યારેક કૃતજ્ઞતાથી પણ જઈએ.  પૂર્ણ પ્રેમ અને પૂરી સચ્ચાઈથી પ્રભુનો આભાર માનીએ.

 
કોઈ કહેશે આપણે તો પામર જીવો છીએ, પ્રભુની કરૂણાની કિંમત કરનારા આપણે કોણ ?   એ બધી આપણા ગજા બહારની વાત છે, આપણે કરી પણ શું શકીએ ?   ના,  એમ પાણીમાં બેસી જવાનું ન ચાલે.  કંઈ ન કરી શકીએ તો પણ ‘હું માનવી માનવ થાઉં તો પણ ઘણું’ એ યાદ કરી યથાશક્તિ અમલમાં તો મૂકી જ શકીએ.  સલમાનખાન ‘being human’ કહે છે તેમ કરીએ.

 
કરવું જ હોય તો ઘણું થઇ શકે.  જો મન હોય તો માળવે જવાય.  આપણે દૃઢ નિર્ણય કરીએ તો પ્રભુની કૃપાથી અનેક અનુકુળતાઓ આપોઆપ આવી મળવાની છે.  વંચિતોને કે આપણાં કરતાં ઓછું પામેલાને તન, મન, ધનથી ઉપયોગી થઇ શકાય.  માગે તેને સલાહ, સુચન, માર્ગદર્શન આપી શકીએ. જરુરતમંદને આશ્વાસન, સધિયારો આપી શકીએ.  બીજું કંઈ ન આપવું હોય તો પણ એક હુફાળું સ્મિત તો જરૂર આપી શકીએ.  આમ કરીને આપણે પ્રભુને ‘થેંક યુ’ કહી શકીએ.

 
હવે રાહ નથી જોવી. આવો આજથી જ બલ્કે અત્યારથી જ મક્કમ મનોબળ સાથે શરૂઆત કરી જ દઈએ. સારી શરૂઆત કરીશું તો સિદ્ધિ જરૂર મળશે  જ.  હા, આરંભે શુરા ન થઈએ તો !

 

જો આપણે આવું કરી શકીશું તો આ બિંદુને માનવ-મોતી બનાવવાની કિરતારની કરૂણા એળે નહીં જાય.  આપણે કૃતઘ્નતાના દોષથી બચીશું.

 

સાભાર : મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા)

 

 

© Mahesh Shah 2014

 

 સંપર્ક :

mahesh shah.1

 મહેશ શાહ

જય શ્રીકૃષ્ણ મેરેજ બ્યુરો, વડોદરા.

મો. +૯૧- ૯૪૨૬૩૪૬૩૬૪/ ૦૨૬૫- ૨૩૩૦૦૮૩

                                    email :   feedback2m@gmail.com

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા  બદલ અમો  મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ. 

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

ડોલર ચાલીસા  …

ડોલર ચાલીસા  …

 

 

 

મિત્રો, આજે ‘દાદીમા ની પોટલી’ સાથે એક યુવામિત્ર જૈમિન રાવલ જોડાઈ રહ્યા છે, જેમનું અમો હાર્દિક સ્વાગત કરીએ છીએ. શ્રી જૈમિનભાઈ નો પરિચય ટૂંકાણમાંમાં આપીએ તો તેઓ મૂળ અમદાવાદના છે અને હાલ અમેરિકા સ્થિત શિકાગોમાં રહે છે. તેઓએ રાજ્ય શાસ્ત્રમાં સ્નાતક ની પદવી પ્રાપ્ત કરેલ છે.  હાલ થોડાં સમયથી તેઓ લેખન કાર્યમાં જોડાયેલા છે અને ગદ્ય અને પદ્ય બંને ક્ષેત્રમાં તેઓનો હાથ અજમાવેલ છે. એટલું જ નહિ, જેઓ પરદેશ ની ધરતી ઉપર રહીને માતૃભાષા ગુજરાતી નું જતન કરવા કોશિશ કરે છે., જે ખરેખર ગૌરવપ્રદ બાબત છે. આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલવા બદલ અમો શ્રી જૈમિન રાવલ ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ…

 

આજે આપણે અહીં ‘ડોલર’ ને આવરી લઇ તેમની એક નાની રચના ‘ડોલર ચાલીસા’ માણીશું., આશા છે આપ સર્વેને રચનામાં દર્શાવેલ ભાવ પસંદ આવશે અને આપના પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર જરૂરથી મૂકશો, જે લેખકને તેમના કાર્યમાં બળ પૂરે છે. ભવિષ્યમાં આપણે તેમના દ્વારા ટૂંકીવાર્તા તેમજ અલગ અલગ વિષયને આવરી લેતા લેખ પણ માણીશું.

dollars

જય અમેરિકન ડોલર સહિંતા, ડોલર વિશ્વ કી હે માતા,

ડોલર હી વૈભવ અપાવે, યશ-કીર્તિ ધનિકતા લાવે,

અરમાનો કી પુષ્ટિ કરતા, હદય કી સંતુષ્ટિ કરતા,

શુરુઆત મેં જો કષ્ટ અપાવે, ફિર અમૃતપાન કરાવે,

મન મેં વો લાલચ જગાવે, ફિર ઘાટે મેં વહી ઉતારે,

જો મહેનતી તપસ્વી વ્યક્તિ, જિસકે મન સર્વસંગ પ્રીતિ,

બુદ્ધિ-શ્રમ સે મિશ્રિત કર્મી, ઉસકો ડોલર કી ફલ-શ્રુતિ,

આલસ- મુઢતા-ચંચલતા, અધીરતા-સ્થિરતા-અપરિપક્વતા,

ઇન છે દાનવ સે મુક્ત કરાવે, તેજસ્વીતા કી પૂર્તિ કરતા,

વેપાર-ઉદ્યોગ કી બુદ્ધિ દાતા, જીવન કી વો આધાર માતા,

આધુનિકતા કી કરતા-હરતા, જય અમેરિકન ડોલર સહિંતા,

માયા-જાલ કી સર્જનકરતા, વશીભૂત- આકર્ષાય સ્વાહા,

અમેરિકા એકાધાર સત્તા, વિશ્વ સત્તા- ડોલર સહિંતા,

સંસાર કી મોહિની દેવી, મોહિત કરાવે ડોલર સુમાતા,

ભારત મેં કંચન કા પક્ષી, ફિર ભી મન મેં ડોલર કી પ્રીતિ,

ધર્મ,તંત્ર,કર્મ કી ક્રિયા, યે સબ ડોલર કી લીલા,

સાધક સબ ડોલર માતા કે, કરે સાધના નિષ્ઠાવાન સે,

કહે જૈમિન ડોલર ચાલીસા, યહ વચન શ્રદ્ધા સે પઢના,

જો પઢે યહ ડોલર ચાલીસા, મિલે ઉસે સુખ ડોલર કા.

 

 

  • જૈમીન રાવલ
    શિકાગોUSA
    Email –mr.jaiminraval@gmail.com
    Mr.jaiminraval@aol.com
    Phone- 001-224-310-8746

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com
 

 

 બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

  

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli