‘બાળકોમાં દાંત આવવા અને તેના ઘરગથ્થુ તેમજ હોમિયોપેથીક ઉપાય’ ….

‘બાળકોમાં દાંત આવવા સમયે થતી સમસ્યા અને તેના ઘરગથ્થુ તેમજ હોમિયોપેથીક ઉપાય’ …. 

- ડૉ. ગ્રીવા છાયા … M.D. (A.M.)BHMS; DNHE.

 

 

 
child dental.3

વાચક મિત્રો,

 

સૌ પ્રથમ તો આપ સહુને મારા નમસ્કાર !

 
મારા આગળના લેખો દ્વારા આપ સમક્ષ સ્ત્રીઓમાં ગાયનેક (સ્ત્રી રોગ સબંધિત)સંબંધી તેમજ ગર્ભાવાસ્ય્થા સમયે ઉભી થતી સમસ્યાઓ વિશે જાણકારી તેમજ તે માટેના  હોમિયોપેથીક ઉપાય વિશેની વાત કરી.

હવે આપની સમક્ષ હું નાના બાળકોમાં એટલેકે નવજાત શિશુ થી લઈને પુખ્તવયના  થાય – એ ઉમર ના બાળકો માં ઉભી થતી સમસ્યાઓ, તેના ઘરગથ્થું ઉપચારો તેમજ હોમિયોપેથીક સારવાર અંગેની માહિતી લઈને આજથી આવી રહી છું.

ઘણા વાચકમિત્રો તેમની કોઈ ને કોઈ સમસ્યાઓ વિષે મેઈલ દ્વારા જાણકારી કે માર્ગદર્શન મેળવી લેતા હોય છે. આપ સહુ હવે  શરુ થવા જનાર લેખો ની નવી શ્રેણી અંગે કઈ પણ પૂછવું હોય કે માર્ગદર્શન મેળવવું હોય તો  નિશંક બ્લોગ પોસ્ટમાં આપના પ્રતિભાવ મૂકી કે અમોને ડાયરેક્ટ મેઈલ દ્વારા અમોને જાણ કરી આપની સમસ્યા અંગેનું માર્ગદર્શન મેળવી શકો છો. આપ સહુની જાગૃતિ માટે જરૂરી માહિતી પૂરી પાડતા રહેવું એ મને હંમેશ ગમશે ….

અહીં આપણે ‘બાળકોમાં થતી સમસ્યાઓ અને તેનો મીઠો ઈલાજ હોમિયોપેથી ‘ શ્રેણી અંતર્ગત પ્રથમ લેખ ‘બાળકોમાં દાંત આવવા સમયે થતી  સમસ્યા અને તેના ઘરગથ્થુ તેમજ હોમિયોપેથીક’ …  ઉપાય વિષે સમજીશું.

 
child dental.2

 

‘બાળકોમાં દાંત આવવા સમયે થતી સમસ્યા અને તેના ઘરગથ્થુ તેમજ હોમિયોપેથીક ઉપાય’ ….

 

નવજાત બાળકમાં જન્મતા જ જે તે વાતાવરણ સાથે સુમેળ સધાતો જાય છે.  એની મુળભૂત પ્રતિકાર શક્તિ યોગ્ય રીતે અનુકૂળ થતી રહીને બાળકને જરૂરી વિકાસ પામવા માટે મદદ કરતી રહે છે. આપણી શારીરિક રચના મુજબ સામાન્ય રીતે બાળક જયારે ૬- મહિના નું થાય છે ત્યારે તેના પેઢાં માં અજબ પ્રકારે સળવળાટ ચાલુ થાય છે.  એ પેઢા મજબૂત થઇ જેમ બીજાન્કુરણ થાય તેમજ તેની અંદરથી પ્રાયમરી દાંત ફૂટવાની શરૂઆત થાય છે.

હવે આ દાંત ફૂટવાની પ્રક્રિયા ૩ થી ૧૨ મહિના દરમિયાન ગમે ત્યારે થઇ શકે.  સૌ પ્રથમ નીચેના આગળના દાંત આવે પછી ત્યારબાદ ૧-૨ મહીને ઉપરના આગળના દાંત આવે એવી રચના સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.  સરેરાશ ૬ મહીને શરુ થયેલી દાંત આવવાની આ પ્રક્રિયા અંદાજીત બાળક ૩ વર્ષનું થાય ત્યારે લગભગ ૨૦ દાંત આવી ગયા બાદ પ્રથમ ચરણ પૂરું કરે છે.

હવે આ દાંત આવવા સમયે બાળક ના પેઢા એવા સળવળે છે કે ન પૂછો વાત !   આવે સમયે નજીકમાં રહેલી કોઈ પણ વસ્તુ તેના મો કે પેઢા સુધી પહોંચી જતા વાર નથી લાગતી !   એટલું જ નહિ એ બાળક પોતાનો કે માતાનો હાથ ચૂસી લેવાની પણ જહેમત કરી લે છે…  અને મહામહેનતે તેને ચાવવાનો પણ પ્રયત્ન કરે છે.  પરિણામે, મોમાંથી લાળ  સ્ત્રાવ થતો રહે છે ।   આ આખા ગાળા દરમિયાન માતાઓ એવી ફરિયાદ કરતી રહેતી હોય છે કે બાળકનું ખાવાનું ઓછું થઇ ગયું છે, ચિડીયાપણું વધી ગયું છે, રડ્યા જ કરે છે કે ઊંઘ પણ પૂરતી નથી લેતું વગેરે વગેરે.

મોટેભાગે અમારી રોજની ઓપીડી માં પણ મુખ્યત્વે બાળકને દાંત આવે છે ને પાતળા ઝાડા થઇ ગયા છે એવી ફરિયાદ સાથે માતા દવા લેવા આવતી હોય છે।  અહી આપણે એ ખાસ સમજી લઈએ કે બાળકને દાંત આવે છે માટે તેને પાતળા ઝાડા કે ઉલટી નથી થતા. એટલે કે દાંત આવવાનું ઝાડા સાથે કોઈ સીધું કનેક્શન નથી.   દાંત આવતે સમયે બાળક કુતૂહલવશ જે આજુબાજુની વસ્તુઓ મોઢામાં નાખી દે છે એને પરિણામે થોડોઘણો પેટમાં ચેપ જેવું લાગી જતા ને બીજું પેઢામાં પણ થોડા સોજો આવી જતા એને પાતળા ઝાડા, ઉલટી કે પછી તાવની ફરિયાદ રહે છે.

આવે સમયે શું કરવું ને શું ન કરવું એવો અગત્યનો પ્રશ્ન માતાને રહેતો હોય છે. તો એ વિષે થોડી જાગૃતિ મેળવી લઈએ.

 
child dental.1

શું ન કરવું :

 

બાળક સહેલાઈથી પહોંચી શકે એટલા વિસ્તારમાં વસ્તુઓ ન રાખવી, એમાય થોડી પણ તીક્ષ્ણ કે ધાર વાળી  તેમજ નુકશાન પહોંચાડે એવી વસ્તુઓ દૂર જ રાખવી.

બાળકનો ખોરાક જરા પણ બંધ કે ઓછો ન કરવો ।   ઉલટું થોડી થોડી માત્રામાં સુપાચ્ય એવો હળવો ખોરાક થોડે થોડે સમયે દેતો રહેવો.

 

શું કરવું :

 

ઝાડા સાથે જો થોડો તાવ પણ હોય તો તાવ માપ્યા વગર તુરંત જ ડોક્ટરની સલાહ વિના દવા આપી દેવાની ઉતાવળ ન કરવી।  હા, ઘરમાં થર્મોમીટર વસાવી લેવું હિતાવહ છે.

બાળકને પૂરતું ઉકાળેલું પાણી થોડું હૂંફાળું ગરમ થાય એટલે આપતા રહેવું.

મો માંથી પડતી લાળ ને એક સ્વચ્છ રૂમાલ વડે લૂછતાં રહેવું.

પેઢાં સળવળતાં હોવાથી કશુંક મોમાં નાખ્યા કરવાની બાળકની જીદ સંતોષવા માટે ઠંડુ, સ્વચ્છ  કાપડ ટીથર તરીકે ચૂસવા કે ચાવવા આપી શકાય।   જે પેઢાંનો  સળવળાટ  પણ ઘટાડશે ને સોજામાં ઉપયોગી પણ થશે.

બાળકનું સ્તનપાન ચાલુ હોય તો માતાએ પણ ખાસ ખાવા પીવામાં ખાસ ખ્યાલ રાખવો.

 

 

જરૂરથી ડોકટરનો સંપર્ક કરો જયારે,

 

તાવ સતત વધુ રહ્યા કરતો હોય ..

પાતળા ઝાડા બંધ ન થતા હોય ..

બાળક કાન ખેંચવાની પ્રક્રિયા સતત કર્યા કરતુ હોય ..

 

 

હોમિયોપેથીક ઉપાય:

 

નાના બાળકના કિસ્સામાં શરૂઆતથી જ જો યોગ્ય હોમિયોપેથીક સારવાર અપાતી રહે તો તે ખૂબ જ જરૂરી પગલું રહેશે.   હોમિયોપેથીક દવા મૂળભૂત રીતે જે તે સમસ્યા સામે જરૂરી રોગપ્રતીકારકતા  ટકાવી રાખે છે.   તે કુદરતી તત્વોમાં થી બનેલી હોઈ જરા પણ નુકશાનકર્તા નથી.   વળી, સ્વદે મીઠી હોવાથી બાળકને સહેલાઈથી આપી શકાય છે.  ઉલટાનું, ભાવતો સ્વાદ હોવાથી સામેથી દવા ખાવા જીદે ચડે છે.

 

કેટલીક દવાની આપણે વાત કરીએ …

 

પાતળા ઝાડા સાથે ચિડીયાપણું હોય તો chamomilla અકસીર છે.

જો બાળક માતાનું દૂધ ન પચાવી શકતું હોય તો mag carb ખૂબ જલદી રાહત આપે છે.

ઝાડા સાથે માથામાં  પરસેવો જો પુષ્કળ રહેતો હોય ને થોડા મોડા દાંત આવતા હોય તો calcarea carb અતિ અસરકારક દવા સાબિત થાય છે.

બાળકના ઝાડામાં જો ખટાશ વાડી વાસ આવતી હોય ને સાથે સાથે શરીર માંથી પણ એ પ્રકારે જ  ફરિયાદ રહેતી હોય તો rheum આપી શકાય.

બાળકને અપચા ને ઝાડા સાથે જો દહીં પ્રકારની ઉલટી પણ રહેતી હોય ને બાળક સતત ઘેનમાં રહેતું હોય ત્યારે aethusa જાદૂઈ ઈલાજ કરે છે.

આ ઉપરાંત, aconite, calcarea phosphoric, phosphorus, podophyllum વગેરે દવાઓ જે તે લક્ષણ ને અનુરૂપ આપી શકાય.

 

 
ચેતવણી : પણ હા, ઉપરોક્ત દર્શાવેલ  કોઈ પણ દવા યોગ્ય હોમીયોપેથ ડોક્ટરની જાણકારી(સલાહ)   કે માર્ગદર્શન વિના જાતે નક્કી કરી ને આપી દેવી જરા પણ હિતાવહ નથી.

 

 

ખિલખિલાટ :

 

 

 

child dental.4

 

 

 
dr.greeva.newડૉ. ગ્રીવા છાયા માંકડ
M.D. (A.M.)BHMS; DNHE.
email : greeva.chhaya@gmail.com
(મો) +૯૧ – ૯૭૩૭૭ ૩૬૯૯૯
www.homeoeclinic.com
New Clinic :Dr Mankads ‘ Homeo clinic@E 702, Titanium City   Center, Near Sachin Tower, Beside IOC petrol pump, 100ft.   Anandnagar Road, Prahladagar, Satellite,  Ahmedabad -380 015

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net‘દાદીમા ની પોટલી’

email: dadimanipotli@gmail.com

 

 

સ્વાસ્થય અંગેના   લેખ પરના આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકી આભારી કરશો, આપના પ્રતિભાવ  ડૉ.ગ્રીવા માંકડ – (લેખિકા) ની કલમને બળ પૂરે છે,  આપના પ્રતિભાવ જાણી અમોને  સ્વાસ્થ્ય અંગેના વધુ લેખ ભવિષ્યમાં આપવા  માટે પ્રેરણા મળી રહેશે. …. આભાર ..! ‘દાદીમા ની પોટલી’

  

“સર્વે પાઠક મિત્રો ને વિનંતી કે આપ આપના પ્રતિભાવો દ્વારા આપના સ્વાસ્થયને અંગે ઉદભવતા પ્રશ્નો બ્લોગ પોસ્ટ પર લખી જણાવી શકો છો. આપને  રોગ બાબતે    Privacy જાળવવી જરૂરી હોય તો આપની વિગત – dadimanipotli@gmail.com અથવા  greeva.chhaya@gmail.com અથવા drparthhomoeopath@gmail.com ના ઈ મેઈલ દ્વારા મોકલશો. – (જેમાં શક્ય હોય તો વજન, ઉંમર, ઉંચાઈ, સ્વાસ્થ્યની સમસ્યા – (કેટલા સમયથી છે), કોઈ ઉપચાર અગાઉ કરાવેલ હોય તો તે વિગત – સાથે આપના રીપોર્ટ ની જાણકારી મોકલવી) આપને આપના  email ID દ્વારા યોગ્ય માર્ગદર્શન મોકલી આપવા જરૂર કોશિશ કરીશું. ”  ….આભાર !   ‘દાદીમા ની પોટલી’

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

Posted in "જીવન લક્ષ્ય " ..., "સ્વાસ્થ્યનો મીઠો સ્વાદ", ડૉ.ગ્રીવા માંકડ (હોમીઓપેથી), વીણેલા મોતી, હોમીઓપેથી | 1 Comment

મંગલાચરણ …

મંગલાચરણ …

 

 

 

manglacharan
   

 

પ્રાર્થના …

 

 
પ્રત્યેક નિરંકારી સત્સંગમાં ગુરૂદેવના પ્રવચન ૫હેલાં મંગલાચરણને સામુહિક રીતે ગાવામાં આવે છે.
 

 

હે સમરથ ૫રમાત્મા હે નિર્ગુણ નિરંકાર,

તૂં કર્તા હે જગતકા તૂં સબકા આધાર,

કણકણમે હૈ બસ રહા તેરા રૂ૫ અપાર,

તીન કાલ હૈ સત્ય તૂં  મિથ્યા હૈ સંસાર,

ઘટ ઘટવાસી હૈ પ્રભુ અવિનાશી કિરતાર,

દયાસે તેરી હો સભી ભવસાગરસે પાર,

નિરાકાર સાકાર તૂં જગકે પાલનહાર,

હૈ બેઅંત મહિમા તેરી દાતા અપરંમ્પાર,

૫રમપિતા ૫રમાત્મા સબ તેરી સંતાન,

ભલા કરો સબકા પ્રભુ સબકા હો કલ્યાણ !!

 

 

આ દશ પંક્તિઓમાં અપરોક્ષાનુભૂતિથી ઓતપ્રોત બ્રહ્મનું ગૂઢ જ્ઞાન સમાયેલું છે.

બ્રહ્મજ્ઞાની સંતો આત્મતત્વની અપરોક્ષ અનુભૂતિ (દર્શન) કરીને પ્રભુ ૫રમાત્માને પોકાર કરીને કહે છે કેઃ હે પરમાત્મા ! તૂં સમર્થ છે ! તમારા સિવાય અન્ય કોઇ સામર્થ્યવાન નથી એટલે જ અમે તમોને પ્રાર્થના કરી રહ્યા છીએ. દેવયોની..માનવયોની તથા કીટ-૫શુ..વગેરે ચૌરાશી લાખ યોનીઓમાં જેટલા ૫ણ સત્વગુણી.. રજોગુણી અને તમોગુણી જીવો છે તે તમામમાં જે સામર્થ્ય(શક્તિ) જોવા મળે છે તે હે પ્રભુ ! તમારી માયાના એક અંશ માત્રથી જ પ્રગટ થાય છે.એટલે તેમને પ્રાર્થના કરવાથી શું લાભ ? કારણ કેઃ તે તમામ તમારી માયાને આધિન તમારા દ્વારા નિશ્ચિત કરેલ જીવન જ જીવી રહ્યાં છે એટલે અમે હંમેશાં આપને જ સામર્થ્યવાન માનીને આપને યાદ કરીએ છીએ..આપનું જ સુમિરણ કરીએ છીએ અને આપને જ પ્રાર્થના કરીએ છીએ કે સર્વ સમર્થ ૫રમાત્મા આપનું વાસ્તવિક સ્વરૂ૫ શું છે ? તે અમોને બતાવો.

 
હે પ્રભુ ! આપ વાસ્તવમાં નિર્ગુણ નિરાકાર છો પરંતુ આપ પોતાની યોગમાયાના સહારે સગુણ સાકાર ૫ણ બનો છો.આ સગુણ સાકાર સ્વરૂ૫ ૫ણ મિથ્યા હોવાના લીધે તે ૫ણ આપનું વાસ્તવિક સ્વરૂ૫ નથી. નામ..રૂ૫..ગુણ..ક્રિયા..વગેરે જેટલા ૫ણ ગુણ જોવામાં આવે છે તે તમામ ગુણો આ૫ના નથી ૫ણ આ૫ની માયા છે.તેનું કારણ એ છે કે તે તમામ નાશવાન..૫રીવર્તનશીલ અને ક્ષણભંગુર છે જ્યારે આ૫ અવિનાશી..અ૫રીવર્તનશીલ તથા હંમેશાં રહેવાવાળા ત્રિકાળ સત્ય છો.આપનું સ્વરૂ૫ તો નિર્ગુણ નિરાકાર છે. એટલે અમો જે મિથ્યા છે તેને પ્રાર્થના કરવાના બદલે ત્રિકાળ સત્ય અવિનાશી આપને જ પ્રાર્થના કરીએ છીએ.

 
આ સંસારનું સર્જન..પોષણ..વગેરે કરવાવાળા આ૫ જ છો.તમામ શાસ્ત્રોએ આ૫ને જ કર્તા અને અકર્તા માન્યા છે તેનું કારણ એ છે કેઃ તમારી માયા તમારી પાસેથી જ શક્તિ લઇને અખિલ બ્રહ્માંડનું સર્જન અને સંચાલન કરે છે અને તેથી જ તમો બિલ્કુલ નિર્લિપ્‍ત રહો છો એટલે કે અકર્તા અને અભોક્તા ૫ણ છો. પ્રકૃતિ તમામ કાર્યો તમારી શક્તિથી જ સં૫ન્ન કરે છે એટલે તમો કર્તા ૫ણ છો. જેવી રીતે નિરાકાર વિદ્યુત શક્તિથી પંખા ફરે છે..ફ્રીજમાં બરફ બને છે..હીટર ગરમી આપે છે,પરંતુ નિરાકાર વિદ્યુત શક્તિ પોતે નિર્લિપ્‍ત રહે છે.પંખો પવન આપે..ફ્રીજ ઠંડક આપે..હીટર ગરમી આપે છે તેથી કર્તા૫ન તેમનામાં દેખાય છે પરંતુ વિદ્યુત શક્તિમાં દેખાતું નથી તેથી તે અકર્તા છે.તેવી જ રીતે તમો નિર્ગુણ નિરાકાર જગતની તમામ ક્રિયાઓના કર્તા છો ૫રંતુ નિર્લિપ્‍ત હોવાના કારણે ભોક્તા બનતા નથી.

 
જેવી રીતે લાખો લહેરો..અસંખ્ય વાદળો..હજારો હિમખંડો અને કરોડો જળના જંતુઓનો આધાર જળ છે તેવી જ રીતે હે પ્રભુ ! આ૫ તમામ જડ ચેતન બ્રહ્માંડના આધાર છો.

 
હે પ્રભુ ! આપની માયા કે જેને આપના એક અંશથી અનંત બ્રહ્માંડોને ધારણ કર્યા છે તે માયા ૫ણ જેમ વનસ્પતિઓ પૃથ્વીને આધારીત છે તેમ આ૫ના આધારીત છે.

 
હે પ્રભુ ! આપે જ આપના સંકલ્પમાત્રથી માયાના પાંચ તત્વોની રચના કરી છે તે તમામનો આધાર ૫ણ આપ છો કારણ કે !! એકોહં બહવો સ્યામ્ !! (હું એકમાંથી અનેક બની જાઉં) આ પાંચ તત્વોના અંશથી તમામ જડચેતનનું નિર્માણ થયેલ છે અને અનેક બ્રહ્માંડ બનેલા છે.આમ પાંચ તત્વો ૫ણ આપનામાં જ સ્થિત છે તેથી હે પ્રભુ ! આપ જ તમામના આધાર છો…!
હે પ્રભુ ! એક મહાસાગરના પાણીમાં જે લક્ષણો હોય છે તે જ લક્ષણો એક બૂંદમાં ૫ણ જોવા મળે છે. બંન્નેમાં તત્વગત્ કોઇ અંતર હોતું નથી,એટલે પ્રત્યેક કણમાં ૫ણ આપનું અનંત સ્વરૂ૫ રહેલું હોય છે તેમ એક સંતમાં ૫ણ અનંત (૫રમાત્મા) વિરાજમાન હોય છે.તેથી જ ગોસ્વામી તુલસીદાસજી મહારાજે કહ્યું છે કેઃ
 

 

!! જાનિએ સંત અનંત સમાના !!

બિન્દુંમેં સિન્ધુ સમાન, કો અચરજ કાસો કહેં,
હેરનહાર હિરાન, રહીમન અપને આપમેં !!

 

 

કબીરજીએ કહ્યું કેઃ

 

 

હેરત હેરત હે સખી, ગયા કબીર હેરાઇ,
સમુદ્દ સમાના બૂંદમેં, સો કત હેરા જાઇ !!

 

તત્વદર્શી ક્ષોત્રિય બ્રહ્મનિષ્‍ઠ સદગુરૂની કૃપાથી બ્રહ્મજ્ઞાન પ્રાપ્‍ત કરીને હે પ્રભુ ! હવે હું કણકણમાં તમારૂં અસિમ રૂ૫ જોઇ રહ્યો છું.

જે વસ્તુ સત્ય હોય છે તે ત્રિકાલ સત્ય હોય છે,એટલે કે ૫હેલાં ૫ણ સત્ય હતું..અત્યારે ૫ણ સત્ય છે અને આગળ ૫ણ સત્ય રહેશે.તેનામાં કોઇ ફેરફાર થતો નથી, તેનાથી ઉલ્ટુ જે વસ્તુ મિથ્યા હોય છે તે ત્રિકાલ મિથ્યા હોય છે, એટલે કે ૫હેલાં ૫ણ મિથ્યા હતું..અત્યારે ૫ણ મિથ્યા છે અને ભવિષ્‍યમાં ૫ણ મિથ્યા રહેશે. વાસ્તવિકતા એ છે કે સત્યનું અસ્તિત્વ સમાપ્‍ત થતુ નથી અને અસત્યનું ક્યારેય અસ્તિત્વ હોતુ નથી.

 
હે પ્રભુ ! આ૫ જ ત્રિકાલ સત્ય છો અને આ સંસાર તો ત્રિકાલ અસત્ય છે જે મેઘધનુષ્‍ય અને સ્વપ્‍નની જેમ દેખાય છે. હે પ્રભુ ! હું કેટલો અભાગી છું કે તમારી જાણકારી વિના આપ ત્રિકાલ સત્યને છોડીને મિથ્યા માયાના મોહમાં ભટકતો રહ્યો અને પોતાને મળેલ આયુષ્‍યનો મોટાભાગનો સમય વ્યર્થ ગુમાવી દીધો.હીરાને છોડીને કાચના ટુકડા એકત્ર કરતો રહ્યો !

 
હે પ્રભુ ! આ૫ એક અને અવિનાશી હોવા છતાં ૫ણ પ્રત્યેક નાશવાન જડ ચેતનમાં નિવાસ કરો છો. જો ૧૦૦ ઘડા પાણીથી ભરીને મુકવામાં આવે તો સૂર્યનું પ્રકાશ યુક્ત પ્રતિબિંબ તમામ ઘડાઓમાં દેખાય છે.આ નાશવાન ઘડાઓમાં અલગ અલગ ચમકતો સૂર્ય એક અને અવિનાશી છે. જો આ તમામ ઘડા તૂટી જાય તો સૂર્ય ઉ૫ર તેનો કોઇ પ્રભાવ કે અસર જોવા મળતી નથી તેવી જ રીતે હે પ્રભુ ! આપ ત્રિકાલ સત્ય..એક અને અવિનાશી હોવાછતાં જડ ચેતનમાં પ્રતિભાસિત થઇ રહ્યા છો..

 
હે પ્રભુ ! પોતાના કર્મ અને પ્રયત્નથી કોઇ૫ણ યતિ..યોગી..સંત આ મોહમયી ભવસાગરથી પાર ઉતરી શકતો નથી..મુક્તિને પ્રાપ્‍ત કરી શકતો નથી.તમારી કૃપા વિના કોઇ સેવા..સુમિરણ..સત્સંગ કે ભક્તિ કરી શકતો નથી. ભક્તિના અભાવમાં જ્ઞાન ૫ણ થઇ શકતું નથી અને જ્ઞાન વિના મુક્તિ મળવી અસંભવ છે. આમ, આ ભક્તિ..મુક્તિ..વગેરે પ્રયત્ન સાધ્ય નહીં ૫રંતુ કૃપાસાધ્ય છે.આ૫ કૃપા કરો તો જ જીવનો ઉદ્ધાર થઇ શકે છે અન્યથા આ ભવસાગરના મોહજળમાં ડૂબીને તે મરી જાય છે.આશા-તૃષ્‍ણાના જળજંતુઓ તેની લાશને ૫ણ ખાઇ જાય છે.

 
મારા સારા ખોટા કર્મો મને ફંસાવે છે.કર્મોના કારણે જ અલગ અલગ યોનિઓની પ્રાપ્‍તિ થાય છે અને દેહથી કર્મો થતા રહે છે.દેહથી કર્મો અને કર્મોથી દેહ…આ કુચક્ર મને ચૌરાશી લાખ યોનિઓ ફેરવે છે. હે પ્રભુ ! હવે ખાતરી થઇ ગઇ છે કે મારા કર્મોથી નહીં ૫રંતુ તમારી કૃપાથી જ ભવસાગર પાર ઉતરી શકાય છે.

 
તત્વદર્શી ક્ષોત્રિય બ્રહ્મનિષ્‍ઠ સદગુરૂ રૂપી સાકાર બ્રહ્મની શરણમાં જવાથી જ બ્રહ્મજ્ઞાન પ્રાપ્‍ત કરીને ભગસાગર પાર ઉતરી શકાય છે.
હે નિરાકાર પ્રભુ ! તમારાં બંન્ને રૂપો જોવામાં આવે છે.તમે નિરાકાર ૫ણ છો અને તમામ સાકાર રૂ૫ ૫ણ તમારાં જ છે.જેમ પાણી અને બરફમાં રૂ૫ગત ભેદ જોવામાં આવે છે ૫રંતુ તત્વગત ભેદ હોતો નથી, તેવી જ રીતે આ૫ના નિરાકાર અને તમામ સાકાર વસ્તુઓમાં તત્વતઃ કોઇ ભેદ નથી..કારણ કે

 
પૃથ્વી..પાણી.. અગ્નિ..વાયુ..આકાશ ૫ણ તમારાં જ રૂપો છે અને તમારાથી જ અધિષ્‍ઠિત છે.એટલે તેમના દ્વારા અન્ન..જલ.. વનસ્પતિ..વગેરેનું સર્જન કરીને તમો જ તમામના પોષક છો.

 
હે પ્રભુ ! જેમ આ૫ અનંત અને અસિમ છો તેવી જ રીતે તમારી મહિમા (માયા અને યશ) ૫ણ અનંત.. અસિમ અને અ૫રંમ્પાર છે.એટલે તો ગોસ્વામી તુલસીદાસજી મહારાજ કહે છે કેઃ

 

હરિ અનંત હરિ કથા અનંતા,
કહહિં સુનહિં બહું બિધિ સબ સંતા !!

 

 
આ૫ની માયા જગતજનની છે તથા આ૫ જગતપિતા છો.આ આપની વિશાળ માયા આ૫ના દ્વારા જ જગતનો ગર્ભ ધારણ કરે છે.જેનાથી તમામ બ્રહ્માંડ ઉત્પન્ન થાય છે.જગતમાં જેટલા ૫ણ જડ ચેતન અને અનેક પ્રકારના જીવો છે તે તમામ જીવોની ગર્ભધારિણી આપની માયા છે અને આપ તે માયાના ૫તિ તથા જગતના ૫રમપિતા છો.

 
આ૫ની યોગમાયાએ જ સત્વ..રજ અને તમોગુણથી તમામ સંસારને બાંધી રાખે છે.સત્વગુણ..સંતોને ૫ણ જ્ઞાન અને સુખની આસક્તિથી બાંધી લે છે અને તેના અભિમાનથી જીવ બંધનમાં ૫ડી જાય છે.રજોગુણ.. કર્મ કર્મફળ અને લાલચથી બાંધે છે.
આ૫ની  માયાથી ઉત્પન્ન તમોગુણ અજ્ઞાનથી ઉત્પન્ન થયેલ આળસ..પ્રમાદ અને નિન્દ્દા દ્વારા મોહમાં નાખે દે છે અને બિચારો જીવ બંધનમાં ૫ડી જાય છે.

 
સત્વગુણનું ફળ જ્ઞાન..રજોગુણનું ફળ દુઃખ તથા તમોગુણનું ફળ અજ્ઞાન છે.એક પ્રભુ ૫રમાત્માના જ્ઞાનને ક્ષોત્રિય બ્રહ્મનિષ્‍ઠ તત્વદર્શી સદગુરૂના માધ્યમથી જ્ઞાનની પ્રાપ્‍તિ કર્યા બાદ જો ત્રિગુણાતીત બની જવાય તો તે જીવનમુક્ત બની જાય છે.
હે ૫રમાત્મા ! આ૫ જ તમામ સૃષ્‍ટિના ૫રમ પિતા છો.સમગ્ર સંસાર આપનો ૫રીવાર છે અને અમે સૌ આ૫ની સંતાન છીએ એટલે અમો આ૫ને પ્રાર્થના કરીએ છીએ..આપની પાસે માંગણી કરીએ છીએ..એક વરદાનની કામના કરીએ છીએ. અમે આ૫નાં બાળકો છીએ અને બાળકો પોતાના પરમપિતા પાસે ના માંગે તો કોની પાસે માગે ? અન્ય કોઇનામાં તો કોઇ સામર્થ્ય હોતું નથી ફક્ત આ૫ જ સમરથ ૫રમાત્મા છો એટલે આપની પાસે માંગીએ છીએ કે….

 
હે પ્રભુ ! ૫રમપિતા ! અમારી આપને એક જ પ્રાર્થના છે કે આ૫ સૃષ્‍ટિના તમામ જીવોનું કે જે તમામ આપનાં બાળકો છે તેમનું ભલું કરો તેમનું કલ્યાણ કરો..!!

 
આમ પોતાની પ્રાર્થનામાં તમામની ભલાઇની કામના સંત જ કરી શકે છે કારણ કે સંતોને મન તમામ પોતાના જ હોય છે તેમના માટે કોઇ પોતાનું કે પારકું હોતુ નથી.

 
ઉ૫રોક્ત મંગલાચરણમાં દાર્શનિક વિચારો..ભાવાત્મક ભક્તિ..વિરાટના પ્રત્યે પ્રેમ અને વિશ્વબંધુત્વની ભાવના ઓતપ્રોત છે.જે ફક્ત તમામના કલ્યાણની કામના અને ભલાઇની ભાવનાથી પરીપૂર્ણ છે.

 

આ સ્થિતિમાં ૫હોચ્યા ૫છી ઋષિ ૫ણ એ જ પ્રાર્થના કરે છે કે….

 

સર્વેષાં સ્વસ્તિર્ભવતું !! તમામનું કલ્યાણ થાય..

સર્વેષાં શાંતિર્ભવતું !!  તમામને શાંતિ મળે…

સર્વેષાં મંગલં ભવતુ !! તમામનું મંગલ થાય…

સર્વેષાં પૂર્ણં ભવતુ !!   તમામનું જ્ઞાન પૂર્ણ હોય…

સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ સર્વે સન્તુ નિરામયા !

સર્વે ભદ્દાણિ ૫શ્યન્તુ માકશ્ચિદુઃખ ભાગભવેત્ !!

 

 
તમામ સુખી થાય..તમામ સ્વસ્થ રહે..તમામ સારા લાગે અને કોઇને ૫ણ દુઃખ ના ૫ડે !!!

 

 

 

Vinod Machhi photoસંકલનઃ
શ્રી વિનોદભાઇ મંગળભાઇ માછી (નિરંકારી)
મું.પોસ્ટઃ નવીવાડી,તા.શહેરા,જી.પંચમહાલ,
ફોનઃ ૦૯૭૨૬૧૬૬૦૭૫ (મો)
E-mail: vinodmachhi@gmail.com

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com
 

 
આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલવા બદલ અમો શ્રી વિનોદભાઈ માછી (નિરંકારી) નાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.
 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

manglacharan.1

 

 

સાભાર વિશેષ જાણકારી ….

 

 

મંગલાચરણ …

 

 

वासुदेवेन्द्रयोगीन्द्रं नत्वा ज्ञानप्रदं गुरुम् ।
मुमुक्षूणां हितार्थाय तत्वबोधोभिधीयते ॥

 

વાસુદેવેન્દ્રયોગીન્દ્રં નત્વા જ્ઞાનપ્રદં ગુરુમ્ ।
મુમુક્ષૂણાં હિતાર્થાય તત્વબોધોભિધીયતે ॥

 

[ભાવાર્થ]

 

જ્ઞાન પ્રદાન કરનાર ગુરૂ યોગીરાજ ભગવાન વાસુદેવને પ્રણામ કરી મુમુક્ષુઓના હિતાર્થે “તત્ત્વ-બોધ” ની રચના કરવામાં આવે છે.

 

[વ્યાખ્યા]

 

ગ્રંથ રચના પ્રારંભ કરવા પૂર્વ ઇશ્વર વંદના કરવી એ પ્રાચીન પરંપરા છે. આમાં ઇશ્વર ને પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે કે ગ્રંથ નિર્વિઘ્ન સમાપ્ત થાય તથા જે ઉદ્દેશ માટે આ ગ્રંથની રચના કરવામાં આવી રહી છે, તે પૂર્ણ થાય. પ્રસ્તુત ગ્રંથ શ્રી શંકરાચાર્યજી દ્વારા લખવામાં આવ્યો છે. તેઓ ભગવાન વાસુદેવ શ્રીકૃષ્ણની વંદના કરે છે. ગીતાના અંતિમ શ્લોકમાં સંજય ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને યોગેશ્વર રૂપમાં સ્મરણ કરે છે – “यत्र योगेश्वरो कृष्णः” અહીં એ રૂપમાં આચાર્ય શંકર સ્મરણ કરી વંદના કરે છે.

 

શ્રી કૃષ્ણનું બીજું નામ ‘ગોવિન્દ’ છે. શંકરાચાર્યના ગુરૂજીનું નામ પણ ગોવિન્દ ભગવદપાદ હતું. ઇશ્વર અને ગુરૂમાં કોઇ ભેદ નથી, તેથી શંકરાચાર્ય શ્રી કૃષ્ણ અને એમના ગુરૂજીની વંદના એક સાથે કરી લે છે. ગ્રંથની પ્રારંભમાં અનુબન્ધ ચતુષ્ટયનો ઉલ્લેખ કરવાની પ્રથા છે. જેના દ્વારા ગ્રંથના અધિકારી, વિષય, સંબંધ અને પ્રયોજનનું જ્ઞાન થાય છે. શ્લોકની બીજી પંક્તિમાં આનો જ સંકેત કરવામાં આવ્યો છે. ગ્રંથનો અધિકારી ‘મુમુક્ષુ’ છે, એનો વિષય ‘તત્વબોધ’ છે, તત્ત્વ બોધ થવાથી મનુષ્ય મુક્ત થાય છે અને મુમુક્ષુઓનંત હિત જ આ ગ્રંથનું પ્રયોજન છે. મુમુક્ષુ વગેરે પદોની વિસ્તૃત વ્યાખ્યા આગળ ગ્રંથમાં કરવામાં આવી છે.

 

 

sanatanjagruti.org/granth/tattva-bodha/mangalaacharana

 

 

મંગલાચરણ …

 

 

શ્રીમદ્ ભાગવતને ભાગીરથીનું શ્રવણમંગલ સુંદર અભિધાન આપીએ તો એના દ્વાદશ સ્કંધને એના દ્વાદશ અમૃતમય આહલાદક ઓવારા તરીકે ઓળખાવી શકાય. એ ઓવારા અવગાહનની અનુકૂળતા ખાતર ઊભા કરેલા છે. એમની દ્વારા એના અલૌકિક આત્માની અભિવ્યક્તિ થાય છે. એ અભિવ્યક્તિ આનંદદાયક, પુણ્યપ્રદાયક અને પ્રેરક છે.

 

પ્રથમ સ્કંધના પ્રારંભમાં જ મંગલાચરણના સુંદર શ્લોકની શરૂઆત થાય છેઃ

 

जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरतश्चार्थेष्वभिज्ञः स्वराट् ।
तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये मुह्यन्ति यत्सूरयः ॥
तेजोवारिमृदां यथा विनिमयो यत्र त्रिसर्गोऽमृषा ।
धाम्ना स्वेन सदा निरस्तकुहकं सत्यं परं धीमहि ॥०१॥

 

 

જેને લીધે જગતની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને જગતનો લય કે પ્રલય થાય છે, જે જડ નથી પણ ચેતન છે અને બીજાથી પ્રકાશિત નથી પરંતુ સ્વયંપ્રકાશ છેઃ જે હિરણ્યગર્ભ કે બ્રહ્મા નથી પરંતુ જેણે બ્રહ્માને કેવળ સંકલ્પથી વેદનું પ્રદાન કર્યું છેઃ જેના સ્વરૂપની ચર્ચાવિચારણા કરતાં મોટા મોટા વિદ્વાનો ને મુનિઓ પણ મોહ પામે છે અને ભાતભાતના વિરોધાભાસી તર્કવિતર્કો કરે છેઃ જેવી રીતે સૂર્યનાં સોનેરી કિરણોમાં જલનું, જલમાં સ્થળનું ને સ્થળમાં જલનું વાસ્તવિક નહિ પરંતુ ભ્રમાત્મક દર્શન થાય છે તેવી રીતે જેની અંદર ત્રિગુણાત્મિકા જાગ્રત-સ્વપ્ન-સુષુપ્તિરૂપા સૃષ્ટિ મિથ્યા હોવાં છતાં પણ અધિષ્ઠાન સત્તાથી સત્ય સમી પ્રતીત થાય છેઃ તે પોતાના સ્વભાવગત જ્ઞાનના પવિત્રતમ પ્રકાશથી સંપૂર્ણપણે સર્વ કાળે ને સર્વ સ્થળે અવિદ્યારૂપી અંધકારથી મુક્ત રહેનાર પરમ સત્યનું અમે ધ્યાન કરીએ છીએ.’

 

એ સુંદર શ્લોકના આરંભમાં જ મહર્ષિ વ્યાસ પ્રણીત બ્રહ્મસુત્રના ‘જન્માદ્યસ્ય યત્રઃ’ સૂત્રનો સદુપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. એક જ લેખકની બે રચનાઓનું એ શાબ્દિક સામ્ય ખાસ ધ્યાન ખેંચે એવું છે. ભાગવતના પ્રથમ સ્કંધના પ્રારંભનો એ શ્લોક સૂચવે છે કે જગતના રૂપમાં પરમપ્રકાશમાન સ્વયંભૂ પરમાત્માની જ નિત્યલીલા થઇ રહી છે. એની અંદર અને બહાર, ઉપર અને નીચે, પરમાત્મા સિવાય બીજું કાંઇ છે જ નહિ. એ જ સર્વત્ર ને સર્વના રૂપમાં વ્યાપક છે. પરંતુ એમના વાસ્તવિક સ્વરૂપનો નિર્ણય અને સાક્ષાત્કાર માયાના પ્રખર પ્રભાવને લીધે મોટા મોટા મુનિવરો ને વિદ્વાનો પણ નથી કરી શકતા. એ પણ સંભ્રમમાં પડી જાય છે. જુદી જુદી તપશ્ચર્યાઓ અને સાધનાઓ એમની સાથે સંબંધ બાંધવા, એમનું અનુસંધાન સાધવા, અને એમના સર્વજ્ઞ, સર્વવ્યાપક, વાસ્તવિક સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપનો સાક્ષાત્કાર કરવા માટે છે. એ સાક્ષાત્કાર જ જીવનમાં શાશ્વત સુખશાંતિની સ્થાપના કરી શકે છે અને અંતરના અણુઅણુને સંવાદે ભરે છે. જીવનમુક્તિનો અલૌકિક આસ્વાદ પણ એજ ધરે છે.

 

એ શ્લોકની એક બીજી લાક્ષણિકતા જોવા જેવી છે. એમા ‘સત્યં પરં ધીમહિ’ શબ્દપ્રયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ભાગવત વેદરૂપી વિશાળ કલ્પવૃક્ષનું પરિપક્વ સુંદર સ્વાદુ ફળ છે એટલે વેદવચન તથા વેદવિચારની છાયા પ્રતિછાયાથી સંપન્ન હોય એ સહેલાઇથી સમજી શકાય તેવું છે. વેદમાં સત્યં જ્ઞાનં અનંત બ્રહ્મ કહીને પરમાત્માને સત્યસ્વરૂપ, જ્ઞાનસ્વરૂપ અને અનંત કહેવામાં આવ્યા છે. એમને સચ્ચિદાનંદ પણ કહ્યા છે. ભાગવત એના અનુસંધાનમાં સત્યં પરં ધીમહિ એવો શબ્દપ્રયોગ કરતાં એ પરમ સનાતન સત્યસ્વરૂપ પરમાત્માનું અમે ધ્યાન ધરીએ છીએ એવું કહીને પરમાત્માને પરમ કે સનાતન સત્ય તરીકે ઓળખાવે છે. પરમાત્માનો પરિચય પ્રદાન કરનારાં જે અસંખ્ય નામો આપણે ત્યાં પ્રચલિત છે તેમાં એમનું સત્ય નામ સૌથી સારગર્ભિત, વિલક્ષણ અને સુંદર લાગે છે. સત્ય એટલે જે હતું, અને રહેશે તે પરમતત્વ. નિર્વિકારી ને નિર્લેપ. ત્રિકાલાબાધિત. જેનો કોઇ કાળે ને કારણે નાશ નથી થતો તે સર્વવ્યાપક સત્તા.

 

પરમાત્માનો પરિચય એથી વધારે સારી ને સંપૂર્ણ રીતે બીજા કયા અભિધાન દ્વારા આપી શકાય? એટલે જ પરમાત્માના પર્યાયરૂપે સત્ય નામ ખૂબ જ સાર્થક લાગે છે. એમનું ધ્યાન સત્યપ્રકાશની સમ્યક્ પ્રાપ્તિ માટે અથવા સત્યના સાક્ષાત્કાર સારુ કરવામાં આવે છે.

 

પરમાત્માની સર્વશક્તિમત્તા તથા સર્વવ્યાપકતાને સિદ્ધ કરવાનું કાર્ય વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના સમયમાં હવે સરળ બન્યું છે. વિજ્ઞાન કહે છે કે પૃથ્વીના પ્રત્યેક પદાર્થમાં એટમ છે. એટમ વિના કોઇયે પદાર્થનું અસ્તિત્વ નથી હોઇ શકતું. એ એટમમાં ઇલેકટ્રોન, પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોન એ ત્રણે તત્વો રહેલાં છે. આપણાં અધ્યાત્મશાસ્ત્રોએ એવી જ રીતે અનુભવના આધાર પર વરસો પહેલાં કહેલું કે સૌની અંદર, જડચેતનાત્મક સકળ સંસારમાં, આત્માનો અથવા પરમાત્માનો વાસ છે. એના સિવાય જગત કે જીવન બની જ નથી શકતું. એ આત્મા કે પરમાત્મા પણ પેલા એટમની પેઠે સત્, ચિત્, આનંદ ત્રણ તત્વોથી સમન્વિત છે. એ અણુથી પણ અણુ અને મહાનથી પણ મહાન છે. વિજ્ઞાન એવી રીતે અધ્યાત્મના સુનિશ્ચિત સુવિદિત સિદ્ધાંતોને સમજવામાં સહાયતા કરે છે.

 

ભાગવત પરમાત્માની અભિન્ન અંતરંગ એકતાનું પ્રતિપાદન કરીને એમને સર્વ પ્રકારના દોષોથી રહિત બતાવીને એમના ધ્યાનની પવિત્ર પ્રેરણા પૂરી પાડે છે.

 

 

swargarohan.org/bhagavat/canto-01/01.htm

 

 

મંગલાચરણ …

 

 

(૧) સર્વોપર સંત પુરૂષ હય, સબકે જીવન આપ,
પ્રથમ વંદના તાહિકો, નાશ હોત સબ પાપ.

સર્વની ઉપર સંત પુરૂષ છે, બધાનું જીવન છો. સર્વ પ્રથમ હું તમને વંદન કરૂં છું, તેથી મારા બધા પાપ નાશ પામશે.

 

(૨) દ્વિતીય વંદના ગુરૂકો, કરત જ્ઞાન પ્રકાશ,
બિના ગુરૂ નાહિ ન હોત નય, અંધકારકો નાશ.

બીજા વંદન હું ગુરૂને કરૂં છું, કારણ ગુરૂ થકી જ્ઞાનનો પ્રકાશ મળ્યો, ગુરૂ વગર આ અજ્ઞાન અંધકારનો નાશ કદિ પણ થતો નથી કે થશે નહિં.

 

(3) ત્રિતીય વંદના સબ સંતકો, ભવજલ તારનહાર,
ભક્તિ જ્ઞાન વૈરાગ દે કરત બડો ઉપકાર.

ત્રીજા વંદન હું સાધુસંતોને કરૂં છું, તેઓ થકી આ ભવ સાગરને તરી શકાય છે. અને તેઓના ઉપકારથી ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યનો ઉપદેશ પ્રાપ્ત થાય છે.

 

(૪) પુરૂષ રૂપી સદગુરૂ હય, સદગુરૂ રૂપી સંત,
ઈનકે પદ વંદન કિયે, આવે ભવકો અંત.

સદગુરૂ જેવા સંતના દેહમાં તે પરમાત્માનો વાસ છે, તેમના ચરણમાં વંદન કરો, અર્થાત્ તેમના ચરણમાં તારા મનમાંનો અહંકાર છોડશે, તો તારા ભવસાગરનો અંત આવશે.

 

ૐ ૐ ૐ

 

 

http://ramanlal.wordpress.com

 

 

ૐ વક્ર્તુન્ડ મહાકાય સૂર્ય કોટી સમ પ્રભો
નિર્વિધ્નં કુરૂમેં દેવં , સર્વ કાર્યેષુ સર્વદા….૧

 
ૐ કાર બિન્દુ સંયુક્તં, નિત્યં ધ્યાયંતિ યોગિન
કામદહં મોક્ષદામ ચૈવ, ૐકારાય નમો નમઃ….૨

 
મંગલમ ભગવાન વિષ્નું, મંગલમ ગરૂડધ્વજ
મંગલમ પુંડરિકાક્ષો મંગલાયતનો હરિ….૩

 
સર્વ મંગલ માંગલ્યે, શિવે સર્વાર્થ સાધિકે
શરણે ત્ર્યંબકે ગૌરી, નારાયણી નમોસ્તુતે….૪

 
કપુર ગૌરંમ કરૂણાવતારં, સંસાર સારં ભૂજગેન્દ્રહારમ્
સદા વસંતમ હ્ર્દયાર્વિન્દમ, ભવંભવાની સહિતં નમામિ….૫

 
ચતુર્ભિશ્ચ ચતુર્ભિશ્ચ ચતુર્ભિશ્ચ ત્રિભિસ્તથા ।
ષડભિર્વિરાજતે યોડસૌ પન્ચધાહૃદયે મમ ।।

 

 

દશમસ્કંધના પાંચ પ્રકરણ કે વિભાગ છે. (1) જન્મ (2) તામસ (3) રાજસ (4) સાત્વિક (5) ગુણ પ્રકરણ. ઉપલા મંગલાચરણમાં પન્ચધા શબ્દ છે તે એવા ભાવમાં છે કે ઉપર જણાવેલા પાંચ પ્રકરણાર્થ રૂપ પ્રભુને હૃદયમાં બિરાજવાની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.

હવે બીજુ તામસ પ્રકરણ છે. તેના ચાર વિભાગ છે. (1) પ્રમાણ (2) પ્રમેય (3) સાધન (4) ફલ-અકંદરે તામસ પ્રકરણના અઠાવીસ અધ્યાય છે. એટલે દરેક વિભાગમાં સાત સાત અધ્યાય આવે છે. બીજુ ચતુભિઃ મંગળાચરણમાં છે તે આ તામસ પ્રકરણના ચાર વિભાગોનું સૂચક છે. મતલબ કે તામસ પ્રકરણના પ્રમાણ, પ્રમેય, સાધન અને ફલ, આ ચાર વિભાગમાં બિરાજમાન લીલાત્મક પ્રભુને હૃદયમાં બિરાજવાની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.

 

હવે ત્રીજું પ્રકરણ રાજસ છે. તેના પણ ચાર વિભાગ છે. (1) પ્રમાણ (2) પ્રમેય (3) સાધન (4) ફલ. મંગળાચરણમાં ત્રીજું ચતુભિઃ છે તે આ રાજસ પ્રકરણના ચાર વિભાગો માટે છે. મતલબ કે રાજસ પ્રકરણના પ્રમાણ, પ્રમેય, સાધન અને ફલ આ ચારેય વિભાગમાં બિરાજમાન લીલાત્મક શ્રીપૂર્ણ પુરૂષોત્તમને હૃદયમાં બિરાજવાની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. આ રાજસ પ્રકરણના પણ અઠ્ઠાવીસ અધ્યાય છે એટલે દરેક વિભાગમાં સાત સાત અધ્યાય આવે છે. તેત્રીસથી ઓગણચાલીસ સુધીના સાત અધ્યાય પ્રમાણના, ચાલીસથી છેતાલીસ સુધીના સાત અધ્યાય પ્રમેયના, સુડતાલીસથી ત્રેપન સુધીના સાત અધ્યાય સાધનના અને ચોપનથી સાંઠ સુધીના સાત અધ્યાય રાજસફળ પ્રકરણના છે.

 

હવે છેલ્લે ગુણ પ્રકરણ આના છ અધ્યાય છે. મંગળાચરણમાં જે ષડભિઃ શબ્દ છે તે આ ગુણ પ્રકરણના છ અધ્યાયો માટે છે મતલબ કે આ ગુણ પ્રકરણના છ અધ્યાયમાં બિરાજમાન લીલાત્મક શ્રીપૂર્ણપુરૂષોત્તમને હૃદયમાં બિરાજવાની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. બ્યાસીથી સીત્યાસી સુધીના છ અધ્યાય ગુણ પ્રકરણના છે. ત્રણ અધ્યાય [12-13-14] ક્ષેપક છે. એ ત્રણ અધ્યાયો છે જ નહિ એ ગણીને ઉપરની રીતે બધું સમજવું એટલે સમજાશે કે આખા દશમસ્કંધમાં બિરાજમાન લીલાત્મક શ્રીપૂર્ણપુરૂષોત્તમને હૃદયમાં બિરાજવાની પ્રાર્થના આ શ્લોકમાં કરવામાં આવી છે.

 

 

shrivallabhanugrah.com/viewarticle.php?art_id=897

 

 

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

Posted in 'દાદીમાનું ચિંતન જગત', "જીવન લક્ષ્ય " ..., વિનોદ માછી (નિરંકારી), વીણેલા મોતી | 1 Comment

સૌભાગ્યવતી મહિલાઓ સેંથામાં સિંદૂર કેમ પૂરે છે ? …

સૌભાગ્યવતી મહિલાઓ સેંથામાં સિંદૂર કેમ પૂરે છે? …

 

 

 

sindoor

આદિ માનવ જ્યાં સુધી સભ્ય અવસ્થામાં આવ્યો ન હતો અને તેણે સમાજની રચના કરી ન હતી ત્યાં સુધી કુટુંબની વ્યવસ્થા તેણે બનાવી ન હતી. સૌ માનવો એક સાથે રહેતા હતા અને નવા જન્મતાં બાળકો સમૂહની જવાબદારી હતી. આ વ્યવસ્થાએ ઘણા અટપટા પ્રશ્નો ઊભા કર્યાં હતા. આ પરિસ્થિતિમાંથી છુટકારો મેળવવા માનવે સમાજની રચના કરી. નગર વસાવ્યું અને તેની સાથે આવી કુટુંબની ભાવના. માનવે તેના બંધુઓની કાર્યશક્તિ પ્રમાણે સૌને વિવિધ કામો સોંપ્યાં અથવા કહો કે દરેક માનવે પોતાને ગમતી કે આવડતી વિદ્યામાં કામ કરવા માંડ્યું.

કુટુંબની સાથે આવી પતિ-પત્નીની ભાવના, મા-બાપની ભાવના, બાળકોની સારસંભાળની ભાવના. એક માનવ, એક જ સ્ત્રીને પરણીને કુટુંબ સાથે રહેવા લાગ્યો. આ સ્ત્રી તે માનવની પત્ની બની જેને આપણા પૂર્વજોએ ‘સૌભાગ્યવતી’ નું બિરુદ આપ્યું. બીજી મહિલાઓથી અલગ પાડવા આ સૌભાગ્યવતી સ્ત્રી કે જેનો પતિ હયાત છે, તેની ઓળખ માટે કપાળમાં મધ્યભાગમાં લાલ તિલક અને માથામાં વાળ જ્યાંથી બે ભાગ જુદા પડે તે ભાગને સેંથો કહી, તે સેંથાની શરૂઆતમાં સિંદૂર પૂરવાનું સૂચન કર્યું. આ બંને ચિહનો એ સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીની ઓળખ બની ગયા. પૌરાણિક તથ્ય પ્રમાણે આ થઈ સેંથામાં સિંદૂર પૂરવાની મહત્વતા. ભારતમાં આ પરંપરા હજારો વર્ષો પછી આજે પણ ચાલુ રહી છે તે ફક્ત ગૌરવની વાત નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં તે અદ્વિતીય પ્રથા પણ ગણાય છે.

પરદેશમાં પણ કપાળમાં તિલક અને સેંથામાં સિંદૂર લગાવેલ મહિલાને જોઈને સામેની વ્યક્તિને તરત ખ્યાલ આવી જાય છે કે આ મહિલા પરણીત છે.

જે મહિલાનો પતિ મૃત્યુ પામ્યો છે તે મહિલા તે પછી બંને ચિહનનો ઉપયોગ બંધ કરે છે. સમાજ આવી મહિલા પ્રત્યે અનુકંપા રાખે છે અને તેને આદર અને લાગણી સાથે જુએ છે.

સિંદૂરને કુમકુમ પણ કહેવામાં આવે છે અને તેનો રંગ ઉત્સાહ અને શક્તિના ગુણો સૂચવે છે. આ જ કારણસર સિંદૂર એટલે કે કુમકુમને શુભ માનવામાં આવે છે.

આપણી પુરાણી પરંપરામાં પરિણીત સ્ત્રીને સૌભાગ્યવતી સ્ત્રી ગણવામાં આવે છે અને તેના કર્તવ્યમાં બે વાત આવે છે – તે પતિમનરંજની હોય છે અને પુત્રફળદાયિની હોય છે. કહે છે કે આ બંને વિશિષ્ટ લક્ષણોને બાહ્ય રીતે દર્શાવવા આવી સ્ત્રીના સેંથામાં સિંદૂર પૂરવામાં આવે છે. સેંથો એ પણ શણગાર છે અને તેમાં પૂરવામાં આવેલ સિંદૂર સોનામાં સુગંધ ઉમેરાયું હોય તેવું અનુપમ ર્દશ્ય ખડું કરે છે.

સૌજન્ય :  રાજેશ બારોટ …

એક ચપટી સિંદૂરની કિંમત   …

 

 

sindoor.1

 

 

સ્ત્રીઓ માટે આ ચપટી સિંદૂરનું માત્ર ધાર્મિક કે વૈજ્ઞાનિક મહત્ત્વ જ ના રહેતાં તેના જીવનના એક મહત્ત્વના તબક્કાનું, એક નવા જ અધ્યાયની શરૂઆતનું સાક્ષી બની રહેતું હોય છે. લગ્ન એ પુરૂષ માટે નવલી જવાબદારીનું બંધન હોય છે તો સ્ત્રી માટે નવલા બંધનની જવાબદારી હોય છે…

આપણા દરેક સમાજમાં લગ્ન કરતી સ્ત્રીઓ માટે સૌભાગ્યના પ્રતીકરૂપે અમુક ચિહ્નો ધારણ કરવાં લગભગ ફરજિયાત છે. જેમ કે ચૂડી, ચાંદલો, મંગળસૂત્ર, સેંથીમાં સિંદૂર વગેરે વગેરે. આનાથી એવું મનાય છે કે, આવો શણગાર કરનાર સ્ત્રીને એક ચોક્કસ સામાજિક મહત્ત્વ, સ્થાન અને સલામતી મળે છે.

જો કે, આજે હવે દરેક જ્ઞાતિ-સમાજની આધુનિક વિચારસરણી વિકસાવી ચૂકેલી સ્ત્રીઓએ આ રિવાજને, ચલણને મરજિયાત બનાવી દીધો છે તે અલગ વાત છે.

સિંદૂરની વાત કરીએ તો લગ્ન સમયે હજુ પણ નવવધૂની સેંથીમાં વરરાજા સિંદૂર પૂરી તેનો સ્વીકાર કર્યાનું જાહેર કરે તેવો સરસ રિવાજ યથાવત્ છે અને રહેશે પણ કરો.

હા, એ ચપટી સિંદૂરની કિંમત તેને વેચનાર વેપારી માટે શૂન્ય બરાબર હશે. લગ્નમંડપમાં હાજર મહેમાનો માટે કન્યાની સેંથીમાં પૂરાતું એ સિંદૂર એક યાંત્રિક પ્રક્રિયા સમાન હશે, પણ જેની સેંથીમાં તે પૂરાઈ રહ્યું હોય છે તે સ્ત્રી માટે તે બહુમૂલ્ય હોય છે.ળસ્ત્રીઓ માટે આ ચપટી સિંદૂરનું માત્ર ર્ધાિમક કે વૈજ્ઞાનિક મહત્ત્વ જ ના રહેતાં તેના જીવનના એક મહત્ત્વના તબક્કાનું, એક નવા જ અધ્યાયની શરૂઆતનું સાક્ષી બની રહેતું હોય છે. લગ્ન એ પુરૂષ માટે નવલી જવાબદારીનું બંધન હોય છે તો સ્ત્રી માટે નવલા બંધનની જવાબદારી હોય છે.

લગ્ન કરતી યુવતીના ચહેરા પર ઝીણવટથી જોશો તો ખુશીઓની અનેક લકીરો વચ્ચે એક અજાણ્યા ડરની બારીક લકીર પણ જોવાશે.

બાળપણથી આજ સુધીની એની પોતીકી દુનિયા, તેમાં ઉછેરેલાં સપનાં અને મનપસંદ સ્વતંત્રતા એ બધું છોડી તે જે અજાણી દુનિયામાં, અજાણ્યા લોકો વચ્ચે વસવા જઈ રહી છે તે તેને ગમશે તો ખરીને ! પત્ની, પુત્રવધૂ અને પછી માતા તરીકેની અઢળક જવાબદારીઓ નિભાવવામાં તેને સૌનો સાથ અને પ્રેમ મળશે તો ખરો ને ? આવા અનેક ડર વચ્ચે તે પતિના ઘરે ડગલા માંડતી હોય છે.

તાજેતરમાં જ જેના લગ્ન થયાં છે તેવી એક યુવતી કહે છે, “મેં લગ્ન શું કર્યાં, મારી તો આખી દુનિયા જ બદલાઈ ગઈ. મને એમ વિચારીને રડવું આવતું કે મારૂ તો બધું જ ખોવાઈ ગયું ! લગ્ન તથા સહજીવન માટે મેં કરેલી કલ્પનાઓ, સપનાં એ બધું જ ધાર્યાં કરતાં તદ્દન અલગ. સાસરિયાં સમજદાર તો લાગે છે છતાં બધું સેટ થતાં મને સમય જરૂર લાગશે.”

જો કે દરેક પરિણીતા માટે આમ સમજુ સાસરિયાં મળવાનું નસીબ નથી પણ હોતું અને ત્યારે જ લગ્નજીવન તેના માટે ત્રાસદાયક કસોટી બની અનેક પ્રશ્નાર્થ ઊભાં કરી દેતું હોય છે.

એક પુરૂષ જ્યારે લગ્ન કરે છે ત્યારે તેના ઘરમાં અને જીવનમાં નવા પાત્રના આગમન અને પત્નીલક્ષી જવાબદારીઓ ઉઠાવવા સિવાય ઝાઝો ફરક નથી પડતો. તેને તો ઘર, નોકરી-વ્યવસાય, સ્વજનો, મિત્રવર્તુળ એમ બધું તે જ રહે છે જેવું લગ્ન અગાઉ હતું. ફરક પડે છે સ્ત્રીને. તેની પાસે તો આમાંનું કંઈ બચતું નથી. નવેસરથી જિંદગીનો એકડો ઘૂંટવાનું તેના ભાગે આવે છે.

કેમ કે પુરૂષ માટે તો તેના નાના-મોટા પ્રશ્નો, જરૂરતો અને અનેકવિધ સમસ્યાઓનો લગ્ન પછી અંત આવી જતો હોય છે. પણ સ્ત્રીની તો ખરી સમસ્યાઓ અને થકવી દેતાં પ્રશ્નો લગ્ન બાદ જ શરૂ થતાં હોય છે અને મોટાભાગે તો લગ્નના અમુક વર્ષો પછી પતિ નામનો એ પુરૂષ તેની જવાબદારીઓ નિભાવવામાં ઠાગાઠૈયા જ કરતો જોવાય છે. પત્ની મૂંઝાય, અકળાય કે ફરિયાદ કરે તો પણ તેને સમજવા અને સાંભળવાની કોઈને પડી નથી હોતી.

તેથી જ લગ્ન એ મોટાભાગની સ્ત્રીઓ માટે જિંદગીનો મોટો જુગાર હોય છે, કેમ કે અહીં તેણે તેનું સઘળું દાવ પર મૂકવાનું આવે છે. તેનું સ્વમાન, તેના અંગત ગમા-અણગમા, નારી સહજ ગૌરવ અને સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ પણ. તેનો અભિપ્રાય પૂછાતો નથી તો તેના નિર્ણયો પણ ભાગ્યે જ સ્વીકારાય છે. ચૂટકી સિંદૂરના ભાર નીચે તેનો અવાજ પણ દબાઈ જાય તેવી ગૂંગળામણ તેને મળે છે.

આ જુગારમાં જો રમવામાં થોડી કચાશ રહી જાય કે પત્તાં અનાડી નીકળે તો તેને આકરી હાર મળી શકે છે. બહુ ઓછી સ્ત્રીઓ માટે લગ્ન એ ફૂલોની પથારી જેવું સાબિત થતું હોય છે. બાકી તો પતિ અને પત્નીના મનનો મેળાપ થતાં નાકે દમ આવી જાય છે. ઘણીવાર તો અડધું આયખું એક છત નીચે સાથે વિતાવ્યા પછી પણ પેલા રેલવેના પાટાની જેમ રહેતાં હોય છે. થોડાં મહિના અગાઉ મુંબઈમાં એક સ્ત્રીએ છૂટાછેડાની અરજી દાખલ કરી છે. તેનું કહેવું છે કે, તેનો પતિ કે જે તેને લગ્ન પહેલાં ચાંદ પર લઈ જવા થનગનતો હતો તે હવે તેને ‘ધોળા દિવસે ચાંદ-તારા’ દેખાડી દેતાં અચકાતો નથી. તેનાં સાસરિયાં પણ એવાં સ્વાર્થી અને કપટી નીકળ્યાં જેની તેને કલ્પના પણ નહોતી.

 તે કહે છે આ બધાથી મારા મનમાં ડરની તલવાર સતત લટકતી રહેતી. જો પતિ છોડી દેશે તો ? સાસરિયાં જાકારો આપી દેશે તો ? તે ક્યાં જશે અને શું કરશે ? તેના પિયરિયાં અપનાવશે નહીં તો તેના ભાવિનું શું ? વગેરે પ્રશ્નોથી કોઈ નિર્ણય લેતાં અચકાતી હતી, પણ એક દિવસ હદ થઈ ગઈ અને મેં એ ચપટી સિંદૂર મારી માંગને વધુ દઝાડે તે પહેલાં અલગ થવાનો નિર્ણય લઈ લીધો.

આવી દરેક પ્રક્રિયામાં મહદ્અંશે જોવાય છે કે, તે પુરૂષ માટે જેટલી પીડાદાયક બને છે તેનાથી અનેકગણી ત્રાસદાયક સ્ત્રી માટે સાબિત થતી હોય છે.

કેમ કે લગ્ન થયાના દિવસથી જ તે એ નવી ધરતી સાથે તેના સમગ્ર અસ્તિત્વથી, તેના તન-મન અને આત્માથી જોડાઈ ચૂકી હોય છે. એ દુનિયા હવે તેના જીવન સાથે એટલી હદે જોડાઈ ચૂકી હોય છે કે જેનાથી છૂટવું કે તૂટવું તેના માટે સજા બની રહે છે. પુરૂષો ક્યારેય આ મનોભાવને સમજી નહીં શકે તે પણ હકીકત છે.

કોઈપણ કારણોસર છૂટી પડતી સ્ત્રી પછી ત્યક્તા અને ડિવોર્સી તરીકે જ ઓળખાય છે. તેને ફરીથી ‘કુંવારી’નું લેબલ ક્યારેય નથી મળતું. તે પછી નથી તો તેની પેલી ખોવાયેલી દુનિયા તેને યથાવત્ પાછી મળતી કે ના તો તે મથવા છતાં પણ પરિણીત જિંદગીની સારી-માઠી યાદોથી પીછો છોડાવી શકતી.

આમ ચપટીભર સિંદૂરની ઘણી મોટી કિંમત તે જીવનભર ચૂકવતી રહે છે.

આની સામે આજે દરેક જ્ઞાતિ-સમાજમાં આધુનિક વિચારસરણી ધરાવતી એવી અસંખ્ય સ્ત્રીઓ મળી આવશે જેમના માટે મંગળસૂત્ર અને સિંદૂર માત્ર લગ્નના લાઈસન્સ જેટલું જ મહત્ત્વ ધરાવતાં હોય. તેઓ પોતાના અધિકારો અને ખુશીઓ માટે પતિ કે સાસરિયાં પર નિર્ભર ના રહેતાં સ્વબળે પોતાના ભાગનું આકાશ મેળવી લઈ તેમાં હિંમતથી પાંખો ફેલાવીને ઊડી રહી હોય.

પતિ અને પરિવારની તથા સામાજિક જવાબદારીઓ પોતાની શરતો પર નિભાવતી રહીને પણ પોતાની મરજીનું બંધનમુક્ત જીવન આદર્શ ગણાય તેવી રીતે જીવી રહેલી આવી સ્ત્રીઓ માટે લગ્નનું મહત્ત્વ પણ જરાય ઓછું નથી હોતું. સલામ છે આવી સ્ત્રીઓને.

આની સામે બીજી પણ હકીકત દર્પણ સમાન છે કે, ઘણી સ્ત્રીઓ પોતાની મનમાનીથી જીવવા માટે લગ્નની પવિત્રતા, ગંભીરતા અને ફરજોને અવગણતી હોય છે. તેમની બેદરકારી કહો કે નાદાનિયત ગણાવો, પણ નથી તે મંગળસૂત્રનો મહિમા સમજતી કે ના તો સિંદૂરની લાજ રાખતી. તેઓ લગ્નને એક મજાક બનાવીને મૂકી દે છે.

આ સામાજિક કે પારિવારિક દૃષ્ટિને સહેજ બાજુ પર મૂકી સિંદૂરનું વૈજ્ઞાનિક મહત્ત્વ જોઈએ તો બહુ ઓછા લોકોને ખબર હશે કે, સિંદૂરમાં પારાનું અમુક પ્રમાણ પણ સામેલ હોય છે અને સેંથીના જે ભાગમાં સિંદૂર ભરાય છે ત્યાં બ્રહ્મરંધ્ર નામની એક સંવેદનશીલ ગ્રંથિ આવેલી હોય છે. એક માન્યતા અનુસાર સ્ત્રીઓમાં લગ્ન પછી આવતાં મનોશારીરિક ફેરફારો, વધતી જવાબદારીઓ અને તેના પગલે ઉદ્ભવતા થાક, ચિંતા અને તણાવ વગેરેને દૂર કરવામાં આ પારો ઔષધિનું કામ આપે છે.

ટૂંકમાં, લગ્ન એ સુવ્યવસ્થિત સામાજિક માળખા માટેની અનિવાર્ય પ્રક્રિયા છે. સ્ત્રી અને પુરૂષ બેઉ માટે તે ગમતું બંધન પણ છે.

લગ્નના આ અર્થને મજબૂત બનાવતા અન્ય પ્રતીકોની જેમ સિંદૂર પણ પ્રેમ અને સૌભાગ્યનું પ્રતીક માત્ર છે.

જરૂર છે તો બેઉ પાત્રો તેના મહત્ત્વને અને તેની પાછળ જ જન્મ લેતી, આકાર પામતી પ્રત્યેક જવાબદારીઓને સમજે અને ખુશી ખુશી નિભાવે અને તો જ તેનો રંગ ખીલી ઊઠે.

 

 

સૌજન્ય : સંદેશ દૈનિક

 

 

સ્ત્રીના સૌભાગ્યના સંકેતરૃપ સિંદૂરની શાનદાર સફર …

 

 

sindoor.2

 

 

કૃષ્ણપ્રિયા રાધાના ભાલથી લઈને દેવ-દેવીઓની મૂર્તિઓ પર અને ફિલ્મ-ટીવી સિરિયલોની અભિનેત્રીઓ સુધી ‘સિંદૂર’ વિવિધ સ્વરૃપે સદા શૃંગારમાં શિરમોર રહ્યું છે ‘સિંદુર’ ત્રણ અક્ષરનો આ લાલ રંગનો પાવડર વિવાહિત નારીના જીવનમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.સેથીમાં સિંદૂર પૂરેલી સ્ત્રી સૌભાગ્યવતીનું સૂચક છે.

ભારતની ઘણી જ્ઞાતિઓમાં તો નારીનો સેંથો સિંદૂર વગરનો નથી હોતો. ઘણા ગામડાઓની સ્ત્રીઓ પીળા રંગના સિંદૂરને અસલી માને છે. જ્યારે શહેરની આધુનિક નારી સિંદૂર તરીકે લિપસ્ટીકનો ઉપયોગ કરે છે.   જે લગાડવું સરળ પડે છે અને જલદી ફેલાઇ નથી જતું. બોલીવૂડમાં ‘સિંદૂર’ નું મહત્વ દર્શાવતી ઘણી ફિલ્મો બની છે જેવી કે, ‘માંગ ભરો સજના’, ‘સુહાગ’, ‘સદા સુહાગન’, ‘સિંદુર’,’ ઉધાર કા સિંદુર’ વગેરે. આ ફિલ્મની વાર્તા સ્ત્રીના સૌભાગ્યની આસપાસ જ રહેતી. તેમજ ‘ઓમ શાંતિ ઓમ’નો ‘એક ચૂટકી સિંદર…’ ડાયલોગ પણ ઘણો લોકપ્રિય છે. સિંદૂર અને કુમકુમ લગાડવાનો ઇતિહાસ સદીઓથી ચાલ્યો આવે છે.

કહેવાય છે કે હિંદુ સંસ્કૃતિમાં ૫૦૦૦ વર્ષોથી આ રિવાજ હજી સુધી યથાવત છે. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે, હડપ્પા કાળમાં પણ સેંથામાં સિંદૂર પૂરવાનો રિવાજ હતો. આપણા પુરાણોમાં પણ એ વાતનો ઉલ્લેખ છે કે, શ્રીકૃષ્ણની પ્રેમિકા રાધા પોતાના કપાળ પર જ્વાળાના આકારનો સિંદૂર લગાડતી હતી. તો પાંડવોની પત્ની દ્રોપદીના ચીરહરણ વખતે પોતાના પતિઓની નિસહાય સ્થિતિ અને પૌરુષહીનતાથી નિરાશ થઇ દ્રૌપદીએ ક્રોધે ભરાઇને લલાટ પરનું સિંદૂર ભૂંસી નાખ્યું હતું.

પંડિતોનું માનવું છે કે, સેથો પૂરવાનો મતલબ સૌભાગ્યસૂચક છે. આ ઉપરાંત સિંદૂર શક્તિની દેવી પાર્વતીનું પ્રતીક છે. પરંતુ આજે સિંદૂર અને ચાંદલા માટે લોકો કૃત્રિમ વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરે છે. આજે સિંદૂર અને ચાંદલો ફક્ત ફેશનમાં જ ગણાય છે. રંગબેરંગી વેલ્વેટમાંથી બનાવવામાં આવતા ચાંદલા એ પોતાનું અસલી મહત્વ ગુમાવી દીધું છે. પ્રાચીન કાળમાં ફક્ત ફૂલોની માળાઓનો જ સાજ-શણગારમાં ઉપયોગ થતો હતો. 

સિંદૂર અને ચાંદલા કરવાનું એક સામાજિક અને ધાર્મિક મહત્વ છે. મંદિરોમાં લક્ષ્મી,પાર્વતી, વિષ્ણુ અને હનુમાનજી પર સિંદૂર ચડાવવામાં આવે છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે ખરાબ ગ્રહોની અસરને નાથવા માટે મંદિરોમાં સિંદૂર ચઢાવવું. સિંદૂર બનાવવામાં હળદર અને ફટકડીનો ઉપયોગ થાય છે.  જ્યારે હળદરને લીંબુના રસ સાથે અથવા તો લીંબુના પાવડરમાં ભેળવવામાં આવે છે ત્યારે તેનો રંગ લાલ થઇ જાય છે. પછી તેમાં પાણી અથવા તેલ ભેળવવામાં આવે છે. પહેલાં સમુદ્રી મીઠું,અગરુ, ચંદન, કસ્તૂરી ભેળવી સિંદૂર તૈયાર કરવામાં આવતુ હતું. સિંદૂરને ચંદનની લાકડી અથવા પાવડરમાં કસ્તૂરી કે કુસુમના ફૂલ ભેળવીને પણ બનાવવામાં આવતું હતું.

પ્રાચીન કાળમાં સિંદૂર એક ખાસ પ્રકારનના લાલ માર્બલના પથ્થરમાંથી પણ બનાવવામાં આવતુ હતું. આ લાલ માર્બલને હળદર અથવા તેલમાં લપેટી થોડા દિવસો સુધી રાખવામાં આવતું અને પછી સિંદૂર બનાવવામાં આવતું. આજે જે સિંદૂર બજારમાં વેંચાય છે, તે સિંથેટિક મટિરિયલમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સીસા, જિંક અને ડાઇ ભેળવવામાં આવે છે. હવે તો સિંદૂર પ્રવાહી રૃપે પણ મળે છે.

વૈજ્ઞાનિકોના મત પ્રમાણે આજકાલના સિંદૂરનો લાલ રંગ રોહોડમાઇન બી ડાઇ ભેળવવાથી થાય છે જે ત્વચાને નુકસાનદાયક છે. લાંલ રંગ માટે તેમાં પારો તેમજ અન્ય રસાયણ ભેળવવામાં આવે છે જેનાથી ત્વચાનું કેન્સર થવાની શક્યતા વધી જાય છે.  તેમજ માથાના વાળ પણ ખરવા લાગે છે. તેમજ ત્વચા રોગ થવાન ીસંભાવના રહે છે. હવે તો બજારમા ંબ્રાન્ડેડ સિંદૂર પણ મળવા લાગ્યા છે. પરંતુ તેની બનાવટમાં ક્યા પદાર્થોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે તેની કોઇ પણ જાતની માહિતી આપવામાં આવતી નથી.

સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચના અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, બજારમાં મળતા સિંદૂરથી બળતરા, ખંજવાળ,રેસિસ, તેમજ પિગમેન્ટેશનની તકલીફ થવાની શક્યતા રહે છે.તેમજ સ્ટિકર ચાંદલા કરવાથી એગ્જીમા અને લ્યૂકોડર્મા થઇ શકે છે. હવે તો બજારમાં મળતા અનેક સિંદૂર હર્બલ હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે. જે દુર્લભ જડીબુટ્ટીઓ અને ફૂલોથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. હર્બલ સિંદૂર તૈયાર કરતી વખતે તેમાં ગલગોટા, સૂરજમુખી તેમજ ચંદન તથા અન્ય સામગ્રીઓ મેળવવામાં આવે છે. નારીના સૌભાગ્યના પ્રતીક સમું સિંદૂરનું મહત્વ આધુનિક યુગમાં વધી રહેવામાં ટેલિવૂડ-બોલીવૂડનો મહત્વનો ફાળો રહ્યો છે. ઘણી સિરીયલોની મુખ્ય અભિનેત્રી સેંથીમાં સિંથૂર પૂરતી હોવાથી યુવતીઓ પણ સિંદૂરના મહત્વને જાણવાની પરવા કર્યા વિના સિંદૂર પૂરવાની આંધળી ફેશનને અનુસરે છે.

 

 

સૌજન્ય “ દિવ્યભાસ્કર દૈનિક …

 

 

સંકલિત :   પૂર્વીબેન મોદી મલકાણ‘દાદીમા ની પોટલી’

 

 

 

 

આજની પોસ્ટ  આ અગાઉ અનેક બ્લોગ પર સ્થાન પામેલ છે.    ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ મોકલી પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા બદલ અમો  સુશ્રી  પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુએસએ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

;

Posted in 'દાદીમાનું ચિંતન જગત', "જીવન લક્ષ્ય " ..., ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, પૂર્વી મલકાણ (યુ એસ એ), વીણેલા મોતી | 1 Comment

ઝડપથી બદલાઈ રહેલા સમયમાં સુખી જીવન જીવવાની કલા …

ઝડપથી બદલાઈ રહેલા સમયમાં સુખી જીવન જીવવાની કલા …

– મોહમ્મદ માંકડ

 

 

happy life

(મોહમ્મદ માંકડ ના એક લેખમાંથી ટૂંકાવીને )

 

જિંદગી એવી છે કે વર્ષો વીતવા સાથે મિત્રો અને સગાંવહાલાંઓનો સાથ છૂટતો જાય છે. દુનિયામાંથી ઘણી પરિચિત વ્યક્તિઓ વિદાય લેતી જાય છે. માણસ એકલો પડતો જાય છે. જિંદગી વધુ ને વધુ સાંકડી થતી જાય છે. અને આ પરિસ્થિતિને ખાળી શકાય, રોકી શકાય એવી શક્યતા દેખાતી નથી. એટલે ગમે કે ન ગમે, માણસે જ પરિસ્થિતિને અનુકૂળ થવાનું શીખવું પડે એમ છે. હવેનો માણસ જીવનની શરૂઆતમાં જ જો વિશાળ અને પહોળો પાયો નહીં બનાવી શકે તો એના ઉપર ચણાયેલી ઈમારત ખખડી જશે અને એને સાથ નહીં આપે. માણસ પોતાની જીવવાની રીતભાતમાં જેટલો ફેરફાર કરી શકશે એટલો જ એ વધુ સુખી થઈ શકશે. જિંદગીની શરૂઆતમાં તો યુવાહોય, દોડધામ હોય, કોલાહલ હોય, ધન અને કીર્તિ કમાઈ લેવામાં મન રોકાયેલું હોય, પણ ઉત્તરાવસ્થામાં પિરામિડ ઊલટો થઈ જાય છે. અને ઊલટો પિરામીડ સમતુલા જાળવી નથી શકતો ત્યારે માણસ દુઃખીદુઃખી થઈ જાય છે. વૃદ્ધાવસ્થા અને એકલતાના દુઃખમાં રાહત મેળવવાનો એક જ રસ્તો છે. ઈશ્વરે માણસને જે પાંચ ઈન્દ્રિયો આપી છે એ પાંચેય ઈન્દ્રિયોનો વધુમાં વધુ વિકાસ કરવો, સમતોલ વિકાસ કરવો. તમે યુવાન હો, પ્રૌઢ વયના હો કે વૃદ્ધાવસ્થાના આરે પહોંચ્યા હો, તમારું જીવન આ ખાસ વાત પર ધ્યાન આપીને ગોઠવજો, જેથી તમારી જિંદગી ક્યારેય તમારા માટે બોજારૂપ ન બની જાય.

 

કેટલાક લોકોને એમની યુવાનીમાં ખાવાપીવાનો, ફિલ્મ જોવાનો કે માત્ર રેડિયો-ટીવીનો જ શોખ હોય છે. બીજી કોઈ બાબતોમાંથી સુખ મેળવવાના એમના પ્રયત્નો જ હોતા નથી. મારા એક મિત્ર એક સંબંધીની ખબર કાઢવા ગયા હતા. મેં પૂછ્યું :

 

‘કેમ છે તબિયત ?’

 

‘ઠીક છે.’ એમણે કહ્યું, ‘આમ તો તબિયત સારી છે. પણ હવે વૃદ્ધાવસ્થા છે અને આટલી જિંદગી સુધી એમણે માત્ર એક જ વાતમાં રસ લીધો છે – ખાવાપીવામાં. એમની સ્વાદેન્દ્રિય સિવાય બીજી કોઈ ઈન્દ્રિયોનો વિકાસ થયો નથી. પૈસા કમાવા અને સારુંસારું ખાવું – બસ, એ રીતે જ એમની જિંદગી વીતી છે. ખાવાનો શોખ હજી એમને એટલો જ છે, પણ હવે જીભ અને પેટ એકબીજાની વિરુદ્ધ થઈ ગયાં છે. તળેલો ભારે ખોરાક ખાય એટલે પેટમાં ટકતો નથી.’ વૃદ્ધાવસ્થા કષ્ટદાયક તો છે જ, કારણ કે એમાં પરાવલંબન છે. આમ છતાં જો તમે તમારી પાંચે ઈન્દ્રિયોનો પૂરતો વિકાસ કર્યો હશે તો જિંદગીનો આનંદ મેળવવાની તમારી ક્ષમતા વધશે. બહારની સૃષ્ટિમાં રૂપ, રંગ, ધ્વનિ, સુગંધ, મીઠાશનો અખૂટ ખજાનો પડ્યો છે, પરંતુ એ માણવા માટે આપણે આપણા મનને સજ્જ કરવું પડે છે.

 

કોઈ કહેશે, અમે ક્યાં લેખક-કવિ, ચિત્રકાર કે સંગીતકાર છીએ કે અમને ઝરણાના સંગીતમાં, સૂર્યાસ્તના રંગોમાં કે તારા-ભરેલી રાતોમાં રસ પડે ? ભલે રસ ન પડે, રસ લેવાની જરૂર છે. માણસને બધી બાબતોમાં સહેલાઈથી રસ પડતો નથી, પણ ઓછા દુઃખી થવા માટે માણસે આનંદ મેળવવાની ક્ષમતાનો પાયો મોટો કરવો જરૂરી છે. રસ લેવાની ક્ષમતા વારસામાં મળતી નથી, એ કેળવવી પડે છે. એ વાત સાચી છે કે જીવનને ટકાવી રાખવા માટે તો રોટીની-પૈસાની જરૂર હોય છે, પરંતુ જીવનને ધબકતું રાખવા માટે ચિત્રકલા, સંગીત, સાહિત્યરસ કેળવવાની જરૂર છે. દરેક માણસ, લેખક, કલાકાર કે સંગીતકાર થઈ શકતો નથી, પરંતુ સારો વાચક, કલામર્મજ્ઞ અને સંગીતને સમજી-માણી શકે એવો તો જરૂર બની શકે છે. માણસ આ રીતે આનંદ મેળવવાની ક્ષમતા વધારે છે. એના જીવનમાં ખાલીપો ઓછો આવે છે. એની જિંદગી કાયમ ભરીભરી રહે છે.

 

આપણને આપણી ઈન્દ્રિયના વિકાસની ક્ષમતાનો બહુ ઓછો ખ્યાલ હોય છે. આપણને પ્રશ્ન થાય છે કે ઈન્દ્રિયનો વિકાસ કેટલો કરી શકાય ? માણસ જ્યારે એકાદ ઈન્દ્રિય ગુમાવી દે છે ત્યારે એને બીજી ઈન્દ્રિયની ક્ષમતાની અને શક્તિની ખબર પડે છે. આંધળો માણસ માત્ર પગરવ સાંભળીને આવનારની ઓળખાણ આપી શકે છે. આંખનું કામ એના કાન કરે છે. દેખતા માણસને ભાગ્યે જ ચાલનારની ચાલની કે એના અવાજની ખબર હોય છે. એ રીતે અંધ માણસમાં સ્પર્શની શક્તિ પણ ખૂબ જ ખીલેલી હોય છે. બધા માટે આટલો વિકાસ શક્ય નથી હોતો, પણ બધી ઈન્દ્રિયોનો શક્ય એટલો વધુ વિકાસ સાધવાની કોશિશ દરેકે કરવી જોઈએ. વિભાજિત કુટુંબની એકલતામાં સફળતાપૂર્વક જીવવાની બધી તૈયારી માણસે કરી રાખવી જોઈએ. હવેનાં વર્ષોમાં એ રોટી, કપડાં, મકાન જેવી જ અગત્યની બની રહેવાની છે.

 

અમુક ઉંમર પછી સમય કોની પાસેથી શું ઝૂંટવી લેશે એ કોઈ કહી શકતું નથી. મોટી ઉંમરે કવિ મિલ્ટનની આંખો ચાલી ગઈ હતી અને સંગીતકાર બિથોવનની શ્રવણેન્દ્રિય ચાલી ગઈ હતી. મિલ્ટને આંખો ગુમાવી દીધા પછી મહાકાવ્યનું સર્જન કર્યું હતું અને બહેરા થઈ ગયેલા સંગીતકાર બિથોવને એની સૌથી ઉત્તમ સિમ્ફોનીનું સર્જન કર્યું હતું. ઉંમર વીતવા સાથે સાંભળવાની શક્તિ ઓછી થતી જાય કે આંખોમાં ઝાંખપ આવે, કાનમાં બહેરાશ આવી જાય એ એક સ્વાભાવિક બાબત છે, પણ મનમાં જો બધી ઈન્દ્રિયોએ મોકલેલી સ્મૃતિઓ પડેલી હશે તો માણસ મિલ્ટન કે બિથોવનની માફક છેલ્લે સુધી કાર્યક્ષમ રહી શકશે. જિંદગીમાં અનેક નાનીમોટી બાબતોમાં જો તમે રસ લીધો હશે તો તમારે કોઈ એકાદ ક્ષેત્રમાં પીછેહઠ કરવાનું બનશે કે કોઈ એકાદ ક્ષેત્રમાં તમને નિષ્ફળતા મળશે તોપણ તમે જિંદગી હારી નહીં જાઓ, બલકે બદલાતા જતા સમયના પ્રવાહમાં ચોક્કસ ગોઠવાઈ જશો. તમને ક્યારેય એકલું નહીં લાગે કે જિંદગી તમારા માટે ક્યારેય બોજારૂપ નહીં બની જાય.

 

બર્ટ્રાન્ડ રસેલનું આ વાક્ય યાદ રાખવા જેવું છે: ‘The happy man is the man, who has wide interests.’

 

 
સૌજન્ય : વિજય ધારીઆ (શિકાગો)

 
 

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ.એસ.એ
purvimalkan@yahoo.com

W.:   http://pareejat.wordpress.com

 

 

આજની પોસ્ટ  આ અગાઉ અનેક બ્લોગ પર સ્થાન પામેલ છે.    ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ મોકલી પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા બદલ અમો  સુશ્રી  પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુએસએ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

;

Posted in 'દાદીમાનું ચિંતન જગત', "જીવન લક્ષ્ય " ..., ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, પૂર્વી મલકાણ (યુ એસ એ), વિજય ધારીઆ (શિકાગો), વીણેલા મોતી | 1 Comment

મોડા ભેગું મોડું …

મોડા ભેગું મોડું …

 

 

 

 late

 

 

 

૧. ચાલો ને હવે,બહુ મોડું થયું…

હશે, બીજું તો કંઈ નથી થયું ને ! મોડા ભેગું મોડું.

 

૨. ચાલો ને, આપણે દસ વાગે ત્યાં પહોચવાનું હતું, દસ તો અહી જ થયા.

એવું થયા કરે, મોડા ભેગું મોડું.

 

૩. થોડી ઉતાવળ કરો, પ્રસંગ પતી જશે ત્યારે પહોચશું ?

એમ પ્રસંગ ના પતે, ત્યાં પણ મોડું જ થવાનું. મોડા ભેગું મોડું.

 

૪. ઘડિયાળ સામે તો જુઓ, કામ ક્યારે પતશે !

ઘડિયાળ સમય બતાવ્યા કરે એટલે આપણે તેના કાંટા  હારે દોડવાનું !   આમએય મોડું થયું જ છે ને,  તો મોડા ભેગું મોડું.

 

બોલો, આ શબ્દ પ્રયોગનું શું કરવું !  અરે !  સમય સર ની વાત તો એક બાજુ રહી, ઉતાવળ કરવાની વાત નહિ, મોડામાં મોડું વધારો કરવાની વાત ! કેવી માનસિકતા !

 

આવા લોકોનો તોટો નથી. Indian standard time  જેવો  શબ્દ પ્રયોગ ભારતીય લોકોની સમયપાલન પ્રત્યેની ઉદાસીનતા અને અવગણનમાંથી જન્મ્યો છે.  નિશ્ચિત સ્થાને નિશ્ચિત સમયે ના પહોચીને, Indian standard time પ્રમાણે હાજર છીએ તેમ કહી ગર્વ વ્યક્ત કરે છે કે પોતાની જાતને છેતરે છે તેજ સમજાતું નથી.

 

પણ બસ, ટ્રેન કે પ્લેનમાં મુસાફરી માટે ફરજીયાતપણે સમય સાચવવો પડે. હા, નોકરી ધંધામાં પણ સમયસર કામ થવું જોઈએ.  ત્યાં મોડા ભેગું મોડું ના ચાલે. છતા સરકારી તંત્રમાં આ વૃત્તિ ઉઘડે છોગ દેખાય આવે.

 

આવો બીજો એક શબ્દ પ્રયોગ “પહેલા આવું નહોતું ” …

 

આના બે અર્થઘટન થઇ શકે: એક, આજના  કરતા વધારે સારું હતું. બે, પહેલા આજના જેવું સારું ના હતું. મોટે ભાગે લોકોને પહેલો અર્થ જ અભિપ્રેત હાય છે તેમ અનુભવે સમજાયું છે. જયારે L.P.Gas રસોઈમાટે વપરાશમાં આવ્યો ત્યારે હું બહુ જ નાની હતી. મને યાદ છે કે લોકો કહેતા “સગડી પર થતી રસોઈ જેવી મીઠાશ ગેસ પર થતી રસોઈમાં નથી “ લાકડા સળગાવીને થતી રસોઈનો જમાનો તો મેં જોયો નથી, પણ તે સમયે ગામડેથી આવતા મહેમાનો કહેતા કે કોલસાની સગડી પર થતી રસોઈમાં પહેલા જેવી સુગંધ નથી.

 

રોજીંદા વપરાશ માટે stainless steel ના જમવાના વાસણોની પણ આજ કથા છે. પણ શરૂઆતમાં “લોઢાંનાં વાસણ” અને કાચા વાસણને  ” ઠીકરાના વાસણ “ જેવા નામ આપવામાં આવ્યા હતા.તેમાં ખાવા પીવા થી રોગ થાય તેવી વાતો થતી, લેખો છાપામાં આવતાં.  ત્રાંબા, પિત્તળ અને કાંસાના વાસણોની સર્વોપરિતા ના ગુણગાન ગવાતા, આજે પણ આ સૂર થોડો થોડો સંભળાય છે.

 

મારી શાળામાં ૧૯૮૪ માં પહેલીવાર કોમ્પુટર આવ્યા ત્યારે શિક્ષક્ગણમાં તેના વપરાશ માટે થોડો વિરોધ થયો.

 

માત્ર એટલા માટે કે “પહેલા હાથેથી જે લખતા તેવું સ્વચ્છ અને મરોડદાર અક્ષરોવાળું લખાણ કોઈ પણ કાગળ પર ઉતરતું નથી. માટે અમે જાતે જ બધું લખીશું.”  આજે પરિસ્થિતિ એ છે કે કોમ્પુટર શીખ્યા ન હોવાથી કોઈની મદદ લેવી પડે છે.

 

પણ સાથે સાથે ” હાથના લખાણની, પહેલાની વાત જ અલગ  ” એમ કહ્યા વગર રહી શકતા નથી.  “ હવે ભણતર પહેલા જેવું નથી રહ્યું…”

 

” શાળા કોલેજમાં શિક્ષકો પહેલા જેવા ક્યાં છે ?”

 

” સંતાનો પહેલા મા- બાપ સામે બોલી ના શકતા..અને આજે…”

 

” પહેલા જેવું ક્યાં રહ્યું છે..કોઈને ચાલવું નથી, સ્કૂટર વગર પગ નથી માંડવો “

 

આ યાદી અનંત છે.   હદ તો ત્યરે થાય છે જયારે ત્રિસ પાત્રીસનો યુવા વર્ગ પણ “અમે ભણતા ત્યારે આવું નહોતું “ એમ ફરિયાદના સૂરમાં કહે ત્યારે થાય છે.

 

જગત પરિવર્તનશીલ છે.  જ્ઞાન – વિજ્ઞાનના વિકાસ સાથે તે વિકસતું રહ્યું છે.  અવનવી શોધો સાથે, તેના ઉપયોગથી માનવજીવનની સુખ સગવડમાં વૃદ્ધિ થઇ છે.  વીજળી, તેનાથી ચાલતા વિવિધ ઉપકરણોથી સમય અને શક્તિનો બચાવ અને સદુપયોગ શક્ય બન્યો છે, ખાસ કરીને સ્ત્રીવર્ગ માટે.  કુટુંબ નિયોજનના સાધનોથી, મારી દૃષ્ટિએ તો મહિલાઓ માટે તો સુવર્ણયુગ આવ્યો છે.  પહેલાના સમયમાં સ્ત્રીની આંગળીએ એક બાળક, કેડે બીજું અને પેટમાં ત્રીજું.  સાથે હાથેથી શ્રમપૂર્વક કરવાના ઘરકામ.  આજે આવું નથી..

 

સંયુક્ત કુટુંબો તૂટી રહ્યા છે એ વાત સાચી, પણ તેના જેટલા ગુણગાન ગવાય છે તે ” પહેલા જેવું નથી ” ના ભાગરૂપે વધારે છે. સંયુક્ત કુટુંબમાં  પ્રેમ, સ્નેહ, હૂફ, સહકાર, ની સાથે ઝઘડા, કંકાસ, પક્ષપાત પણ એટલાજ થતા.

 

વધુ કમાનાર પુરુષોનું અને સ્ત્રીઓનું શોષણ થતું.

 

આપણે સતયુગ અને બીજા યુગો વિષે વાચ્યું છે, સાંભળ્યું છે અને કળીયુગમાં જીવી રહ્યા છીએ.  એ કહેવાતા રામરાજ્યમાં પ્રથમ રામને અને પછી સીતાને અન્યાય નહોતો થયો ?

 

દેવો તપસ્વીઓના તપોભંગ માટે અપ્સરાનો ઉપયોગ ના કરતા ?

 

મહાભારત તો ઈચ્છા, આકાંક્ષા, લોભ, મદ, મોહ અને સમાજમાં પ્રવર્તતા દુષણોની કથા છે. ધર્મ માટે કૃષ્ણે શું કપટ નથી કરવું પડતું ?

 

પહેલા હતું તે આજે પણ છે પણ આજે છે તે પહેલા નહોતું.

 

આપણે સારા સમયમાં જીવી રહ્યા છીએ એ સમજણ કેળવતા ” મોડા ભેગું મોડું ”  થઇ જાય એ પહેલા જરા આત્મ નીર્રીક્ષણ, સામાજિક નિરીક્ષણ કરી લઈએ તો સારું તેમ નથી લાગતું ?

 

 
- દર્શના ભટ્ટ.
 

 
આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા બદલ અમો સુશ્રી દર્શનાબેન ભટ્ટ (યુએસએ) નાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.
 

 

 લેખિકાનો પરિચય : 

 
દર્શના ભટ્ટ … 
darshna bhatt

વતન ભાવનગર. અર્થશાસ્ત્ર સાથે એમ.એ તથા ઈંગ્લીશ,ગુજરાતી સાથે બી.એડ કર્યું.  ભાવનગરની અંગ્રેજી માધ્યમની “ફાતિમા કોન્વેન્ટ હાઇસ્કુલ ” માં એકત્રીસ વર્ષ સુધી વિદ્યાર્થીઓને સંસ્કૃત અને ગુજરાતી શીખવતા હું જ તેમની પાસેથી ઘણું શીખી.   નિવૃત્તિ પછી પ્રવૃત્ત રહેવા માટે પડોશી સંસ્થા સ્વામી નારાયણ ગુરુકુળમાં ઉચ્ચતર માધ્યમિકમાં સંચાલન કાર્ય સંભાળ્યું.

 

બંને પુત્રો નોર્થ અમેરિકામાં સ્થાયી થતાં, અગિયાર વર્ષની આવન જાવનથી ત્રાસ પામી, છેવટે એન.આર.આઈ બનવું પડ્યું. મને ઓળખાતા મારા વિદ્યાર્થી મિત્રો અને અન્ય મિત્રો મને જયારે પૂછે કે ત્યાં શું પ્રવૃત્તિ કરો છો ત્યારે “ઘરમાં શાંતિ થી રહેતા શીખું છું” એવા મારા જવાબને સાચો માનતા નથી. 

લેખન, વાચન, ગીત, સંગીત, આકાશ દર્શન, ઈતિહાસ અને રાજકારણ મારા રસના વિષયો છે. 

અત્યારે ફીલાડેલ્ફીયામાં પુત્ર, પુત્રવધુ અને તેમની બે પુત્રીઓ સાથે આનંદથી સમય વિતાવું છું.

 

 
બ્લોગ લીંક:  http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com
 

 
બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

Posted in 'દાદીમાનું ચિંતન જગત', "જીવન લક્ષ્ય " ..., ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, દર્શનાબેન ભટ્ટ ની કલમે (યુએસએ) ..., વીણેલા મોતી | 1 Comment

બાળરોગ અને હોમિયોપેથી …

બાળરોગ અને હોમિયોપેથી …

- ડૉ. અંકિત પટેB.H.M.S

 

 

teeth.1

 

 

 

સૌ પ્રથમ આપણે બાળકોને દાંત આવતી વખતે થતી તકલીફો વિશે સમજીશું.

 

બાળકો માં દાંત આવવા ની શરૂઆત 3 થી ૬ મહિના દરમિયાન થાય છેઃ આ સમયગાળામાં બાળક ને જુદા જુદા પ્રકારની તકલીફો સહન કરવી પડે છેઃ

 

જેમ કે …

  • તાવ આવવો
  • ઝાડા થઇ જવા
  • ઉલટી થવી
  • બાળક માં વધારે પડતું ચિડીયાપણું આવવું
  • વધારે પડતું રડવું

 

 

સામાન્ય રીતે આ પ્રકારની તકલીફો થી બાળક હેરાન થતું રહે છે.

 

 

 

teeth.2

 

 

કારણો …

 

દાંત આવતી વખતે બાળક નાં પેઢામાં થતાં સળવળાટ નાં કારણે તે આજુબાજુ પડેલી કોઈ પણ વસ્તુ મોં માં મુકે છેઃ જેનું ઇન્ફેકશન લાગવા ના કારણે આ તકલીફ થવાની શક્યતા રહે છેઃ

 

 

 

teeth.3

 

 

લક્ષણો …

 

૧) સામાન્ય રીતે લીલા કલર નાં ઝાડા થવા

૨) તાવ આવવો

૩) ચિડીયાપણું  તથા વધારે રડવું

 

નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી …

 

૧) કોઇપણ પ્રકારની કડક કે અણીદાર વસ્તુ બાળકો થી દૂર રાખવી

 

૨) જંતુમુક્ત વાતાવરણ રાખવું

 

હોમિયોપેથીક સારવાર દ્વારા આ બધી તકલીફ અસરકારક રીતે નાબૂદ કરી શકાય છેઃ અને બાળકો નાં સર્વાગી વિકાસ માં અસરકારક ભાગ ભજવે છે.

 

chamomilla

calcarea phos.

rheum

silicea

calcarea carb.

ferrum met.

 

વગેરે દવાઓ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે.

 

 

dr ankit patel photoડૉ. અંકિત પટેલ …. B.H.M.S
‘ગુરુકૃપા હોમિયોપેથીક ક્લિનીક’ -દેહગામ – ગાંધીનગર
અને
(પેટ અને આંતરડા નો  રોગ વિભાગ)
સ્વાસ્થ્ય હોમિયોપેથીક મલ્ટિસ્પેશ્યલીટી ક્લિનીક - અમદાવાદ
મોબાઈલ : +૯૧ – ૭૪૦ ૫૧૦ ૪૪ ૭૬ અને + ૯૧ – ૯૪ ૨૮૬ ૫૮ ૧૧૮
email : drankithomoeopath@yahoo.co.in

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

આપ આપના સ્વાસ્થ્ય ને લઈને રોગ કે તેના ઉપચાર વિશે વિશેષ જાણકારી મેળવવા ઈચ્છતા હો તો  ડૉ.અંકિત પટેલ અથવા ‘દાદીમા ની પોટલી’ નાં  અહીં દર્શાવેલ ઈ મેઈલ આઈ.ડી. –   drankithomoeopath@yahoo.co.in - dadimanipotli@gmail.com  દ્વારા અમોને જાણ કરશો … આપને આપના મેઈલ આઈ ડી દ્વારા યોગ્ય માર્ગદર્શન મળી રહે તેવી અમારી કોશિશ રહેશે.

 

 

આ અગાઉ હાઈપોથાઈરોડ ની જાણકારી આપેલ, જેની બ્લોગ પોસ્ટની લીંક ફરી એક વખત આપની સરળતા માટે અહીં નીચે દર્શાવેલ  છે, જેના પર ક્લિક કરવાથી મૂળ પોસ્ટ મેળવી શકશો.

 

ચેતવણી : અહીં દર્શાવેલ કોઈપણ પ્રકારના ઉપચાર જાતે કરતાં પહેલા, જે તે ક્ષેત્રના નિષ્ણાંત દ્વારા કે તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ જ ઉપચાર કરવો/ કરાવવો  જરૂરી છે.

 

 

You can  contact /follow us on :

 
twitter a/c : @dadimanipotli

 
facebook at : dadimanipotli

Posted in "સ્વાસ્થ્યનો મીઠો સ્વાદ", ડૉ.અંકિત પટેલ (હોમીઓપેથી), વીણેલા મોતી, હોમીઓપેથી | 2 Comments

જાકી રહી ભાવના જૈસી, પ્રભુમૂરત તિન દૈખી તૈસી …

જાકી રહી ભાવના જૈસી, પ્રભુમૂરત તિન દૈખી તૈસી …

 

 

bal dutt
 

 

“જાકી રહી ભાવના જૈસી, પ્રભુમૂરત તિન દૈખી તૈસી”  …. જે ભક્તોની ભાવના જેવી હોય તે મુજબ પ્રભુની મૂરત પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે અને તે ભક્તોને ખાતર લીલાઓ કરે છે. પરંતુ આ ત્યારે જ શક્ય બને છે જ્યારે ભક્ત પ્રકૃતિના ગુણોથી પર એવી શુધ્ધ આધ્યાત્મિક અને આધિદૈવીક અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે. આ અવસ્થા જ્યારે જીવોને પ્રાપ્ત થાય છે ત્યારે હૃદય સૂર્ય સમાન શુધ્ધ અને પ્રકાશિત થઈ જાય છે, જેને કારણે ભક્તોના હૃદયમાંથી પ્રભુ માટે ભાવાત્મક પ્રેમ કિરણો પ્રસરે છે. પ્રભુભક્તોના આ ભાવાત્મક અને ભાવનાત્મક પ્રેમની લાગણી ભક્તોને પ્રભુ પ્રત્યેની અનુરક્તિ સંપૂર્ણ બને છે.

 

 

ભગવદ્ગીતામાં ભાવાત્મક ભક્તિના નિયામક વૈધી ભક્તિ અને રાગાનુગા ભક્તિ એમ બે પ્રકાર બતાવવામાં આવ્યા છે. આ બંને ભક્તિનાં પણ સર્વકારી અને પરિણામકારી એ બે પેટા ભાગ પાડવામાં આવ્યાં છે જેમાં દ્વિતીય ભાગ પરિણામકારી ભાગને ભાવ અને ભાવના તરીકે સંબોધિત કરવામાં આવે છે, જે પ્રભુ પ્રત્યેનાં શુધ્ધ પ્રેમનું લક્ષણ છે.

 

 

આ સંબંધમાં ભક્ત તંત્રમાં કહે છે કે ભગવાન પ્રત્યેના ભક્તોનો આ ભાવ જ્યારે જ્યારે પૂર્ણસીમાએ પહોંચે છે ત્યારે ત્યારે ભક્તની તનુજા અવસ્થા જુદી જુદી જોવા મળે છે. આ અવસ્થામાં કોઈ ભક્ત અશ્રુપાત કરે છે, કેટલાક ભક્તો ભાવાવેશમાં નૃત્ય કરે છે, તો કેટલાક ભક્તોનાં તનમાં કંપન થાય છે. ભગવદ્ગીતામાં સ્વયં ભગવાને કહ્યું છે કે પ્રત્યેક ભક્તોનાં ભાવની અને પ્રેમની અવસ્થા જુદી જુદી હોય છે જેને કારણે ભક્તનાં હૃદયમાં રહેલા પ્રત્યેક ભાવો પ્રસંગોપાત જુદી જુદી રીતે પ્રગટ થાય છે.

 

 

શ્રી ભાગવતજીમાં કહ્યું છે કે જ્યારે અંબરીષ રાજાને દુર્વાસા મુનિએ ક્રોધાવશ સંકટમાં મૂક્યા ત્યારે અંબરીષ મહારાજે ભગવાનનાં ચરણકમળોનું ધ્યાન ધરવા માંડ્યુ. આ સમયે રાજા અંબરીષનું તન કંપન કરી રહ્યું હતું અને આંખમાંથી આંસુઓ સરી રહ્યાં હતાં. ગોપીઓ જ્યારે કૃષ્ણ કનૈયાનું સ્મરણ કરતી ત્યારે તેઓ કૃષ્ણ મૂરતમાં એ રીતે સાકાર થઈ જતી હતી કે કૃષ્ણનું સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ ગોપીઓ પાસે પહોંચી જતું હતું અને ગોપીઓ આનંદવશ થઈ પરસ્પર સખીઓને કૃષ્ણકનૈયાનું સ્વરૂપ માની લેતી હતી.

 

 

શ્રી ગિરિરાજ ખંડમાં કહ્યું છે કે ગિરિરાજજીની તળેટીમાં રહેલી પુલિંદી જાતની ભીલડીઓ જ્યારે જ્યારે ગ્રાસમાં પડેલ કેસરયુક્ત ચરણોની છાપ જોતી ત્યારે તેઓ તે કેસરયુક્ત ચરણોની છાપને પોતાના ઉરમાં સમાવવા માટે ગ્રાસ ઉપર લાંબી થઈ સૂઈ જતી હતી. પરંતુ જ્યારે આજ ભીલડીઓએ પ્રભુને પોતાની સમક્ષ જોયા ત્યારે એ ભીલડીઓએ પ્રભુનું શરણ સ્વીકારવાને બદલે પ્રભુને પલક ઝબકયા વગર નિહાળવા લાગી અને આ રીતે નિહાળતા નિહાળતા પોતાના હૃદય, મન અને આત્માને આર્દ્ર બનાવવા લાગી.

 

 

મથુરા નરેશ કંસને ખબર હતી કે કૃષ્ણ દ્વારા પોતાનું મૃત્યુ થવાનું છે તેથી તે અત્રે, તત્રે, સર્વત્રે કૃષ્ણને કાળ રૂપે નિહાળતો હતો.   કૃષ્ણનાં મથુરામાં આવ્યા બાદ તે એકાંતમાં પણ રહેવા ડરતો હતો અને મહેલનાં પ્રત્યેક ખૂણામાં, દાસો અને દાસીઓમાં, સેવકોમાં અને મંત્રીગણોમાં કૃષ્ણને નિહાળતો હતો.   હિરણ્યકશિપુને સર્વત્રે વિષ્ણુની જ માયાજાળ દેખાતી હતી.  રામાયણમાં શબરી અને હનુમાનનું ઉદાહરણ આપીને તુલસીદાસજીએ કહ્યું છે કે વનમાં પધારેલા ભગવાન રામને જોઈ શબરી વારંવાર પ્રભુને પ્રણામ કરવા લાગી અને પોતાને શરણે લેવાની પ્રાર્થના કરવા લાગી, જ્યારે હનુમાનજી પ્રભુને જોઈ પોતાનો આનંદ વ્યક્ત કરવા માટે પોતાનો વાનરયુક્ત સ્વભાવ પ્રગટ કરવા લાગ્યા અર્થાત કૂદી કૂદીને જય શ્રી રામ જય શ્રી રામ એવો ઉચ્ચાર કરવા લાગ્યાં. જ્યારે રાવણનો પ્રભુ પ્રત્યેનો પ્રેમભાવ એ વૈરભાવ બનીને ક્રોધિત અવસ્થામાં પહોંચી જાય છે જ્યાં રાવણને કેવળ પ્રભુ જ મુક્તિ આપે તેવી ભાવના થાય છે.

 

 

નારદ પુરાણમાં નારદજી કહે છે કે જ્યારથી હું નારાયણ નારાયણ એમ ઉચ્ચાર કરું છુ ત્યારે ત્યારે મારા હૃદયમાંથી ભગવાન નારાયણ માટે હર્ષોચ્ચાર રૂપી પ્રાગલ્લભનું પ્રાગટ્ય થાય છે, જ્યારે મહર્ષિ વેદવ્યાસજી કહે છે કે પ્રભુનાં નામનું સ્મરણ, મનન, ચિંતન, અને લીલાકથાનું ગાન જ્યારે પણ હું કરું છુ ત્યારે ત્યારે મારા તન પર રહેલા પ્રત્યેક રોમ ખડા થઈ જાય છે જેને કારણે પ્રભુની એ કથાલીલાને વર્ણવવા માટે ક્યારેક સ્વગત જ મારા હસ્ત ચાલવા લાગે છે ત્યારે મારા ગ્રંથોની ઉત્તમોત્તમ રચના થયાં કરે છે પરંતુ ક્યારેક અતિ ભાવાવેશમાં આવેલો એવો હું મારા પ્રભુની કથા કહેવાનું કે લખવાનું પણ વિસરી જાઉં છું.

 

 

વ્રજ સાહિત્યમાં પોતાનું અનુપમ યોગદાન આપનાર અષ્ટ સખાઓ કહે છે કે અમારા પ્રભુ પ્રત્યેનો અમારો ભાવ અમારી પાસેથી અમારા તન-મન અને સમયનું ભાન ભુલાવી દે છે જેથી કરીને અમે પ્રભુલીલાનાં ગુણગાન ગાવામાં સતત રસમગ્ન રહીએ છે, ભકતાચાર્ય શ્રી હિત હરિવંશજી, વૈષ્ણવચાર્ય શ્રી હરિરાયજી (ખીમનોર) અને ચૈતન્ય મહાપ્રભુને જ્યારે પ્રભુ માટેનાં ભાવ આવે છે ત્યારે તેઓ તનુનસંધાન ભૂલી થઈ માધુર્યભાવથી નૃત્ય કરવા લાગે છે, જ્યારે શ્રી શુકદેવજી કહે છે પ્રભુ પ્રત્યેનો મારો ભાવ મારા મુખમાંથી કીર્તન બનીને સરી પડે છે ત્યારે હું શુક મારા દેહતત્વનું ભાન ભૂલીને પ્રભુનાં ચરણકમળ જવા માટે બેબાકળો બની જાઉં છુ.

 

 

આમ પ્રત્યેક ભક્તની ભાવભાવના જુદી જુદી રીતે પ્રગટ થાય છે ત્યારે ભક્તોની ભાવાત્મક અને ભાવનાત્મક અવસ્થાઑ જુદી જુદી હોય છે. આ કથનનાં સંદર્ભમાં શ્રીમદ્ ભાગવતજીનાં ત્રીજા સ્કંધમાં કહે છે કે જ્યારે જ્યારે શુધ્ધ ભક્ત પોતાનો નિર્મળ ભાવ પોતાની ભીતર જગાવે છે ત્યારે તે ભક્તોનાં સંગ, સત્સંગ અને ચેતના દ્વારા તેમની આસપાસનાં વાતાવરણમાં પ્રેમ, અનુરાગ, આસક્તિ અને ભક્તિનો ઉદય થાય છે જેને કારણે કવચિત આધ્યાત્મિક અને કવચિત આધિદૈવીક શક્તિથી સમસ્ત વાતાવરણ ભરાઈ જાય છે.

 
 

 

 

 – પૂર્વી મોદી મલકાણ. (યુ એસ એ)

 

CopyRight:-ISBN-10:1500299901 .© Purvi Modi Malkan  2014

  

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ.એસ.એ
purvimalkan@yahoo.com

W.:   http://pareejat.wordpress.com

 

 

આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલી પુન:પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા બદલ અમો  સુશ્રી  પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુએસએ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

Posted in 'દાદીમાનું ચિંતન જગત', "જીવન લક્ષ્ય " ..., ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, પૂર્વી મલકાણ (યુ એસ એ), વીણેલા મોતી | 4 Comments

પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ … (ભાગ-૨) …

પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ …

મહેશ શાહ, (વડોદરા) …

  

  

ભાગ – ૨ 

 

 

SHODASH GRANTH.1

 

 

 

આ અગાઉ … શ્રી હરિરાયજી કૃત્ત શ્રી વલ્લભસાખી નું  નિયમિતપણે  ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર રસપાન કરાવવા બદલ અમો શ્રી મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા) નાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.   પરમકૃપાળુ શ્રી વલ્લભની  કૃપાથી  શ્રીમહેશભાઈ શાહ ની કલમ દ્વારા …  પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ …  શ્રેણી, પ્રારંભ  કરવા નમ્ર પ્રયાસ કરેલ છે.  આ અગાઉ આપણે ભાગ-૧ અહીં માણવા કોશિશ કરેલ, આજે તેમાં આપણે ફરી આગળ વધીએ.

  

આપ સર્વે ની અનુકુળતા અને સરળતા માટે ભાગ-૧ ની લીંક અહીં નીચે દર્શાવેલ છે, લીંક  પર ક્લિક કરવાથી ભાગ-૧ ને ન માણ્યો હોય તો માણી શકશો અથવા ફરી યાદ કરવા ઉપયોગ પણ કરી શકશો.

  

 બ્લોગ લીંક :    પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ … (ભાગ-૧) …

  

  

ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ …  આ ગ્રંથોમાંથી સાર રૂપ તત્વ તારવવાનો અને તેમાં એક વૈષ્ણવ તરીકે આપણને  ઉપયોગી થાય તેવું શું છે તે એક અલગ જ  પરિપ્રેક્ષ્યમાં નક્કી કરવાનો  નમ્ર પ્રયાસ તેઓ દ્વારા કરવામાં આવેલ છે…  વિશાળ વાંચક વર્ગની  અનુકુળતા અને સરળતા માટે લેખક શ્રીએ ગુજરાતી અને અંગ્રેજી બન્ને માધ્યમ દ્વારા સરળ ભાષામાં ગ્રંથની રજૂઆત કરવા નમ્ર કોશિશ કરેલ છે.

  

(દર માસની ૧ તારીખે આ શ્રેણીના એક પોસ્ટને   બ્લોગ પર મૂકવા અમારી નમ્ર કોશિશ રહેશે, તો આપ સર્વે વૈષ્ણવો ને વિનંતી કે બ્લોગ પર આવી અને લેખને  જરૂરથી માણશો, અને આપના અમૂલ્ય પ્રતિભાવ બ્લોગ પોસ્ટ પર તેમજ લેખકશ્રી ના ઈમેઈલ આઈડી પર મોકલી આભારી કરશો.  )

 

  

પુષ્ટિના ષોડશગ્રંથ:સરળ સુગમ સંક્ષેપ … (ભાગ-૨) …

  

  

પુષ્ટિ માર્ગના સોનેરી સિદ્ધાંતો સમજી આ પરમ પુનિત પાવક પંથનો પરિચય પામવાના પ્રયત્ન રૂપે શ્રીમદ વલ્લભાચાર્યજી વિરચિત ષોડશ ગ્રંથોનાઅભ્યાસના આપણા આ નાનાશા જ્ઞાન યજ્ઞના  બીજા ચરણમાં આપણે શ્રી બાલ બોધ અને શ્રી સિધ્ધાંત રહસ્ય એ બે ગ્રંથોની વાત કરીશું.

 

૨. શ્રી બાલબોધ: 

  

  

સંક્ષિપ્ત પરિચય:

આ ગ્રંથનું નામ દર્શાવે  છે તેમ અહીં બાળકને પણ સમજાઈ જાય તેવી રીતે અને અત્યંત સરળ ભાષામાં જ્ઞાન પીરસાયું છે. કોઈ ઉંમરથી બાળક  હોય તો વળી કોઈ જ્ઞાનથી પણ બાળક હોય.  જ્યાં સુધી સિધ્ધાન્તો પૂર્ણપણે હૃદયસ્થ ન થયા હોય ત્યાં સુધી વ્યક્તિની ગણના જ્ઞાન-બાળકમાં જ થાય. બંને પ્રકારના બાળકો માટેઆ અત્યંત ઉપયોગી રચના છે.

 

આપણા વેદ, ઉપનિષદ અને સનાતન ધર્મના શાસ્ત્રોમાં માનવીના ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એ ચાર પુરૂષાર્થ બતાવ્યા છે. આ ચાર પુરૂષાર્થ (પુરૂષ+અર્થ) માનવી તરીકેના જન્મને સાર્થક સિદ્ધ કરવા માટે, તેને અર્થ સભર બનાવવા માટેના જરૂરી કર્તવ્યો કે લક્ષ્ય પણ કહી શકાય. મોક્ષની મંજિલ મેળવવાના ક્રમિક ચરણ પણ ગણી શકાય.આ ચારમાંઅંતિમ/પરમ  એવા  ‘મોક્ષ’ની સમજુતી આ ગ્રંથમાં મળે છે.

 

મર્યાદા માર્ગીય મોક્ષ: 

 

  • આ મોક્ષ બે જાતના છે.

 

૧. ઈશ્વર વિચારિત (ઈશ્વર જાતે જ કૃપા વિચારીને જીવને મોક્ષ આપે તે) જેને  વેદોક્ત પણ કહે છે અને

૨. જીવ વિચારિત. તેના પણ બે પ્રકાર છે.

 

  • સ્વત:- માણસે પોતાના પ્રયત્નો એટલે કે ત્યાગથી અથવા યોગથી પ્રાપ્ત કરેલો મોક્ષ.

 

  • પરત:- શ્રી વિષ્ણુ કે શ્રી શિવજી જેવા દેવોની મદદથી મેળવેલો મોક્ષ. 

 

ભક્તિમાર્ગીય મોક્ષ:

 

  • આ પ્રકારના મોક્ષમાં આપણે જીવનમાં તદીય (લગભગ પ્રભુ જેવા જ ગુણધારી)બનીએ  અને શ્રી ઠાકોરજીનો સાક્ષાત્કારથાય. આ સ્થિતિ આમ તોજીવતાં જ મોક્ષ જેવી ગણાય.

 

  • મૃત્યુ પછી ગોલોકમાં અથવા પ્રભુની નિત્ય લીલામાં સ્થાન મળે.

 

આચાર્યશ્રી આવો પુષ્ટિમાર્ગીય મોક્ષ મેળવવા માટે ત્રણ સાધન/ઉપાય બતાવે છે.

 

  • સ્વધર્મનું આચરણ એટલે કે પ્રભુના કિર્તન, સ્મરણ, શ્રવણ અને સેવા.

 

  • સત્સંગ અને સમર્પણ સાથે શરણાગતિ.

 

તે પણ ન થઇ શકે તો ત્રીજો ઉપાય

 

  • માત્ર સંપૂર્ણ શરણાગતિ. આ  વાત શ્રી કૃષ્ણાશ્રય ગ્રંથમાં પણ ‘અશક્યમાં કે સુશક્યમાં માત્ર શ્રી હરિનું જ શરણ’ દ્વારા કહેવાઈ છે.

 

ગ્રંથ સાર/તેની ઉપયોગીતા: 

 

  • આ ગ્રંથ મોક્ષની પરિભાષા  કરે છે અને સમજાવે છે કે તે કેમ મેળવી શકાય.

 

  • મર્યાદા માર્ગના  અને ભક્તિ માર્ગના મોક્ષ વચ્ચેનો ભેદ સમજવામાં ઉપયોગી છે.

 

  • ભક્તિમાર્ગીય મોક્ષની વિશેષતા અને વિશિષ્ટતા ઉજાગર કરી છે.

 

  • ભક્તિમાર્ગીય મોક્ષ મેળવવા જરૂરી સાધનો/ઉપાયો પણ દર્શાવ્યા છે.

 

  • તે ઉપાયોથી લીલામાં સ્થાન મેળવવાનુંમાર્ગદર્શનઅને પ્રેરણા પ્રાપ્ત કરવામાં ઉપયોગી ગ્રંથ છે.

 

૩.  શ્રી સિધ્ધાંત મુક્તાવલી: 

 

સંક્ષિપ્ત પરિચય:

 

સિધ્ધાંત એટલે એવી વાત કે મુદ્દો જે અંતત:વેદ કે ઉપનિષદના આધારે સિધ્ધથઇ શકે, (સિધ્ધ+અંત).મુક્તાવલી એટલે મોતીઓની માળા. નામ ઉપરથી જ સમજાય છે કે આચાર્યશ્રીએ આપણા માર્ગના મોતી સમાન  સિધ્ધાંતો વીણી વીણીને બનાવેલી માળાએટલે આ ગ્રંથ. આ આપણા સંપ્રદાયનું અનમોલ ઘરેણું છે.

 

અહીં પુષ્ટિ માર્ગના રહસ્ય જ્ઞાન જેવો સિદ્ધાન્ત કોઈ સંશય ન રહે  તેવી રીતે સ્પષ્ટત: સમજાવ્યો છે.પ્રસ્તુત છે આ અમુલ્ય સિધ્ધાંત-મોતીઓ:

 

o   જ્ઞાન માર્ગ કરતાં ભક્તિ માર્ગ ઉત્તમ છે.

 

o   સદા પોતાના શ્રી ઠાકોરજીની તનુ-વિત્તજા સેવા,તેમાં પૂર્ણપણે ચિત્ત પરોવીને કરવી.તેનાથીપરમ ફળ રૂપ માનસી સેવાની સિધ્ધીપ્રાપ્ત  થાય છે.

 

o   ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ પરબ્રહ્મ પરમાત્મા છે. વળી શ્રુતિ એવું ભારપૂર્વક કહે છે કે જગત રૂપેપણ તેઓ પોતે  જ છે. બંને જુદા નથી. આ જ આપણા સંપ્રદાયના પાયારૂપ મૂળ  સિધ્ધાંત(શુદ્ધાદ્વૈત સિધ્ધાંત) છે.

 

o   દેવતાઓ ભોગ વિલાસ જરૂર આપી શકે પણ આપણા આત્માનો આનંદ (આત્માનંદ/નિજાનંદ)આપવા માત્ર શ્રી કૃષ્ણ જ સક્ષમ  છે.

o   પુષ્ટિ માર્ગમાં અનુગ્રહ એટલે કે પ્રભુએ સ્વત: કરેલી કૃપા જમુખ્ય ચાલક બળ છે.

 

ગ્રંથ સાર/તેની ઉપયોગીતા 

 

  • અહીં આપણા માર્ગના પાયાનો શુદ્ધાદ્વૈત સિધ્ધાંત પ્રભુ અને જગત બંને જુદા (દ્વૈત/બે) નહીં એક જ છે કહેવાયો છે.

 

  • આપણા શ્રી ઠાકોરજીની પોતાના તનથી અને પોતાના જ ધનથી મન પરોવીને (તન-મન-ધનથી) સદા સેવા કરવાની આજ્ઞા આપી છે  અને તેના પરમ ફળ રૂપે માનસી સેવા મળે છે  તે સમજાવ્યું છે.

 

  • આ ગ્રંથ તેમાં બતાવાયેલા સીધા સરળ રસ્તે ચાલી આત્માનંદ (નિજાનંદ) મેળવવામાં અત્યંત  ઉપયોગી બની રહે છે.

 

વૈષ્ણવોને પ્રાર્થના છે કે આ પ્રયત્નમાં રહેલી ત્રુટીઓ પ્રત્યે પત્ર દ્વારા કે ઈ મેલથી  મારું ધ્યાન દોરવા કૃપા કરે. મને feedback2m@gmail.com ઉપર ઇ મેલ કરી શકાય છે.

 

© Mahesh Shah 2013

 

 

mahesh shah.1

મહેશ શાહ
જય શ્રીકૃષ્ણ મેરેજ બ્યુરો,
વડોદરા

મો. +૯૧- ૯૪૨૬૩૪૬૩૬૪/ ૦૨૬૫- ૨૩૩૦૦૮૩

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

‘દાદીમા ની પોટલી’ પર આજની પોસ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા  બદલ અમો શ્રી મહેશભાઈ શાહ (વડોદરા) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

SHODASH GRANTH  … SHORT & SWEET  SYNOPSIS …

-Mahesh Shah, Vadodara

  

[ 2 ]

 

 

SHODASH GRANTH.1.2 

 

We are on a modest journey to understand the principles of pushtimarg by studying ShriVallabhacharyaji’sShodashGranths (16 hymns). Let’s proceed to discuss 2 more hymns.

  

2. ShriBal Bodh:

  

Brief summary:

  

As the name suggests, this hymn presents the knowledge in very simple and straight forward way in such a manner that even a child (as well as those who don’t have much knowledge of Pushti principles) can understand it.

  

Our scriptures (shastras) prescribe 4 aims/goals (pususharth) or duties of human life to make the same meaningful. These are Dharm, Arth, KaamandMoksh. Salvation (moksh), the ultimate/paramount of the four is discussed in this hymn.

  

Maryada Doctrine:

  

As per this doctrine, Salvation/emancipations are of two types.

  

• Divine or Veda-based. Given graciously by Prabhu of His own.

  

• Attained by human efforts. These too areoftwo types.

  

o Self-attained: Attained by one’s own efforts like renunciation or Yoga.

  

o Assisted: Attained by assistance/grace of Gods like Shri Vishnu/ Shri Shiv.

Bhaktimargiya (Devotional) Doctrine:

  

• In this type of salvationwe become tadiya (almost like Him) and get realization (sakshatkar) of ShriThakorajeeduring our life-time. This is like attaining salvation while still alive.

  

• We get a place in Golokor in Prabhu’s eternal lila after death.

Acharyshrihas shown three means to attain such salvation.

  

• Following one’s own religious practices [recitation, remembrance, listening, worship (seva).

  

• Complete/total dedicationtogether with company of pious people (satsang) and total refuge.

  

And, if that is not possible,

  

• Complete/total dedication.In ShriKrushnrashraygranthalso it is said that in all eventualities complete refuge to ShriKrushna is the only means.

  

Essence & utility:

  

 This hymn is useful in understanding salvation (moksh) andhow it can be attained.

  

 Difference between salvation of Maryadamarg and Bhakti margis very well explained.

  

 Superiority of devotional salvation has been emphasized.

  

 Very useful in learning means (sadhan) of attaining salvation in devotional path.

  

 This hymn is useful in getting guidance, direction and inspiration todevotional salvation which ultimately secures a place in eternal lila.

  

૩. ShriSidhdhantMuktavali:

  

Brief summary:

Sidhdhant (principle) means a truth ultimately proved through Vedas or Upanishads.Muktavalimeans necklace of pearls. As the name suggests, theseareprecious pearls of principles gathered carefully by ShriVallabhacharyji for us. It is a priceless possession of our sect.

Pushtimarg’s important principles have been clearly explained here for removing all doubts.

  

Here are these pearls:

  

o The path of devotion (bhakti marg) is superior to the path of knowledge (gyanmarg).

  

o Own shriThakorajee should be worshipped with own body and own wealth, fully assimilating mind in it. This gives paramount fruit/reward of conceptual/mental worship (mansiseva).

o BhagwanShriKrushna is ParbrahmParmatma,Shrutiemphatically says that He is also the world. The two are not different. This (shudhdhadwait/pure one-ness) is the central principle/doctrine of pushtimarg.

  

o Demi gods (devatas) are able to give worldly pleasures etc. Only ShriKrushnais capable of givingatmanand (complete bliss).

  

  

o Only grace made by His own will (anugrah) is the principal driving force in pushti marg.

  

Essence & utility:

  

 Useful in understandingShudhdhadwait doctrine/principle of our sect that ‘Prabhu and the World are non-duali.e. one’.

  

 ShriVallabh has directed (givenagyaa)toworship our ShriThakorajee with full involvement to get the ultimate fruit of conceptual (manasi) worship.

  

 Useful in knowing how to get atmanand or self-bliss.

 

 

I pray the readers to draw my attention to shortcomings by sending an e mail to feedback2m@gmail.com.

© Mahesh Shah 2013

 

 

mahesh shah.1

Mahesh Shah 
Jai Shree Jrishna Marraige Beauro – Baroda

M: +91 -9426346364 /0265 – 2330083

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

Posted in 'દાદીમાનું ચિંતન જગત', "જીવન લક્ષ્ય " ..., ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, મહેશ શાહ, વીણેલા મોતી | Leave a comment

ગણપતી ઉપાસનાનું આધ્યાત્મિક રહસ્ય …

ગણપતી ઉપાસનાનું આધ્યાત્મિક રહસ્ય …

 

 

 
ganesh-chaturthi-26[1]
 

 
ભાદરવા સુદ ચોથ એ ગણેશ ચતુર્થી કહેવાય છે. મોરેશ્વર નામના ગણપતિના એક ભક્ત થઇ ગયા, તેમની ભક્તિના કારણે પ્રભુ સાથે તેમનું નામ જોડાઇ ગયું, તેથી આ દિવસોમાં “ગણપતિ બાપા મોરીયા” ના અવાજોથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠે છે. ભારતીય સંસ્કૃતિના ઋષિઓએ ગણપતિને ખુબ જ મહત્વ આપ્‍યું છે.પ્રત્યેક શુભ કાર્યમાં તેમનું પ્રથમ પૂજન કરવામાં આવે છે.

 
પુરાણોમાં કથા આવે છે કેઃમાતાપાર્વતીજીને સ્નાન કરવાની ઇચ્છા થઇ,તેમને પોતાના શરીર ઉ૫રથી મેલ ઉતારીને તેનું પૂતળું બનાવ્યું અને તેમાં પ્રાણ પૂર્યો,તે જીવતું થયું.તે બાળકને બહાર પહેરો ભરવા ઉભો રાખ્યો અને જણાવ્યું કેઃ કોઇપણ વ્યક્તિ આવે તો અંદર આવવા દેવો નહી. હું સ્નાન કરવા બેસું છું.આમ કહી પાર્વતીજી સ્નાન કરવા બેઠાં.બરાબર તે જ સમયે કૈલાશ (કિલ + આસ  જેની પ્રસિધ્ધ સત્તા રહેલી હોય તે ૫રમાત્મા કિલાસ કહેવાય અને કિલાસને રહેવાની જગ્યાનું નામ કૈલાસ)માં શિવજીની સમાધિ (મહા પ્રલયકાળનું ઐકાંન્તિક સ્થાન) ખુલી, હાથમાં ત્રિશૂળ લઇને તેઓ પોતાના ઘેર તરફ ઉ૫ડ્યા.   ઘેર આવીને જુવે છે તો એક બાળક પહેરો ભરી રહ્યો હોય છે જે શિવજીને અંદર જવા દેતો નથી..અટકાવે છે.પોતાના ઘરમાં જ પોતાને પ્રવેશ કરતાં અટકાવનાર કોન.. ?   શિવજીને ક્રોધ ચડ્યો અને ક્રોધના આવેશમાં તેમને ત્રિશૂળ માર્યું એવું પેલા બાળકનું મસ્તક કપાઇ ગયું.  અંતરાય દૂર થતાં લોહીવાળું ત્રિશૂળ લઇને શિવજી અંદર ગયા. પાર્વતીજી પૂછે છે કેઃ તમે આ શું કરીને આવ્યા..? તો શિવજીએ કહ્યું કેઃ દ્વાર ૫ર એક બાળક મને અંદર આવવા દેતો ન હતો તેથી મેં તેનો શિરચ્છેદ કરીને અંદર આવ્યો છું.  આ સાંભળીને માતા પાર્વતીજીને ઘણો જ આઘાત લાગે છે.  પાર્વતીજીને ખુશ કરવા ભગવાન શિવજી પોતાના પાર્ષદોને શિશ(મસ્તક) શોધી લાવવા મોકલે છે.સેવકો રસ્તામાંથી ૫સાર થતા એક હાથીના બચ્ચાનું મસ્તક કાપીને લઇ આવે છે. જેને કપાયેલા ધડ ઉ૫ર ચોટાડી દેવામાં આવે છે તે ગણપતિ..! ત્યારબાદ ભગવાન સદાશિવ આર્શિવાદ આપે છે કેઃ આજથી કોઇપણ શુભ કાર્યમાં મારા તથા અન્ય તમામ દેવો ૫હેલાં તમારી પૂજા કરવામાં આવશે. ત્યારથી દરેક શુભ કાર્યોની શરૂઆતમાં ગણપતિજીની પ્રથમ પૂજા કરવામાં આવે છે.

 
આ બધી વાતો રૂ૫કાત્મક છે.  ખરેખર આવી કોઇ ઘટના બનેલી જ નથી, પરંતુ બુધ્ધિશાળીઓએ તેમાંથી સારગ્રહી ગૂઢતત્વનો ભેદ સમવજો જોઇએ. આ કથામાં શંકા થાય કેઃ માતા પાર્વતીજી સ્નાન કરવા બેઠાં ત્યારે તેમના શરીર ઉ૫ર એટલો બધી મેલ જમા થયો હશે કે જેનું એક પુતળૂં થઇ જાય..?   ભગવાન સદાશિવ તો સર્વજ્ઞ છે તો તેમને ખબર પડી જવી જોઇએ કે આ મારો છોકરો છે.. !   તેમછતાં તેમને એક અજ્ઞાનીની જેમ ક્રોધના આવેશમાં કર્તવ્ય બજાવી રહેલા છોકરાનો શિરચ્છેદ કરી નાખ્યો.. ?   જે શિવજી હાથીના કાપેલા મસ્તકને ચોટાડી શકે તે શું ગણપતિના કપાયેલા મસ્તકને ના ચોટાડી શકે.. ?   બિચારા નિર્દોષ પ્રાણીની હત્યા કેમ કરાવી..?   અને માણસના ધડ ઉપર ક્યારેય હાથીનું મસ્તક ફીટ થાય ખરૂં.. ?
 

 
ganesh symbolism
 

 
આ બધી ઘટનાઓ વાસ્તવમાં બનેલી ઘટનાઓ નથી પરંતુ સંતો મહાપુરૂષો આ રૂપકના દ્વારા આપણને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન પીરસે છે કેઃ પરાત્પર નિર્ગુણ નિરાકાર બ્રહ્મને જ્યારે સૃષ્‍ટ્રિ રચવાનો સંકલ્પ થયો ત્યારે સૌ પ્રથમ મહતત્વની રચના કરી.  આ મૂળ પ્રકૃતિ કે જેને આપણે શક્તિ કહીએ છીએ.. પુરાણો તેને જ પાર્વતી કે સતી કહે છે. આ મૂળ પ્રકૃતિમાંથી પ્રથમ જે વિકૃતિ-વિકાર થયો તે મહતત્વ(બુધ્ધિ).. તેમાંથી અહંકાર અને શબ્દ.. સ્પર્શ.. રૂ૫.. રસ અને ગંધ… આ પાંચ તન્માત્રાઓ અને તેમાંથી પાંચ મહાભૂતો (પૃથ્વી.. પાણી.. અગ્નિ.. વાયુ અને આકાશ).. પાંચ જ્ઞાનેન્દ્દિયો (આંખ.. કાન.. નાક.. જીભ અને ત્વચા).. પાંચ કર્મેન્દ્દિયો (હાથ.. ૫ગ.. મુખ.. ગુદા અને ઉ૫સ્થ) અને મન. આમ,પ્રકૃતિ સાથે ચોવીસ તત્વો અને પચ્ચીસમો પુરૂષ છે. આ બધામાં સૌ પ્રથમ મહતત્વ(બુધ્ધિ)નું નિર્માણ કરે છે.  આ બુધ્ધિ તે પેલો છોકરો. ગણપતિ (બુધ્ધિ)નું પ્રથમ મસ્તક પ્રકૃતિનું બનેલ છે જે ભોગપ્રધાન હોય છે તેની વૃત્તિઓ ભોગ તરફ જ હોય છે તેને હટાવીને ભગવાન સદાશિવ નિર્મિત નવું મસ્તક ગોઠવે છે. ગણપતિનું મસ્તક હાથીનું જ બતાવ્યું છે કારણ કેઃ હાથી એ તમામ પ્રાણીઓમાં સૌથી બુધ્ધિશાળી પ્રાણી છે.   પ્રાકૃતિક બુધ્ધિ ઇન્દ્રિયોની દાસ હોય છે..ઇન્દ્રિયો જેમ નચાવે છે તેમજ નાચતી હોય છે.  યોગવશિષ્‍ઠ રામાયણમાં બે મન બતાવવામાં આવ્યાં છેઃ એક જે વ્યવહાર કરી રહ્યું છે તે અને બીજું મન મૂર્છાવસ્થામાં ૫ડ્યું છે તે.. તે મનને જો જગાડી દેવામાં આવે તો તે ગણેશ થઇ જાય છે.

 
ગણપતિના માટે નવા મસ્તક તરીકે બીજા કોઇનું મસ્તક ન લેતાં હાથીનું જ મસ્તક શા માટે લીધું.. ? બુધ્ધિનું સ્વરૂ૫ સમજાવવા માટે હાથીના મોટા કાન.. લાંબી સૂઢ.. ઝીણી આંખો.. મોટું પેટ.. મોટું માથું.. વગેરે અંગો તથા તેમનું વાહન ઉંદર દ્વારા ઋષિઓએ આપણને આધ્યાત્મિક અર્થ સમજાવે છે…

 
ઝીણી આંખોઃ  ઝીણી આંખો સૂક્ષ્‍મ અવલોકન કરવાની ક્ષમતા તથા માનવીને જીવનમાં સૂક્ષ્‍મ દ્રષ્‍ટ્રિ રાખવા પ્રેરણા આપે છે.  પોતાની દ્રષ્‍ટ્રિ સૂક્ષ્‍મ રાખી આપણને ખબર ના પડે તે રીતે આપણામાં ઘુસતા દોષોને અટકાવવા જોઇએ.

 
મોટું નાકઃ    મોટું નાક દૂર સુધીની સુગંધ-દુર્ગધને ઓળખી શકવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે.   તત્વવેત્તા જ્ઞાનીમાં દૂરદર્શીપણું હોવું જોઇએ. પ્રત્યેક વાતની ગંધ તેમને પ્રથમથી જ આવી જવી જોઇએ.   કુકર્મના ઉકરડા ઉ૫ર કેટલાક લોકો સત્કર્મનું મખમલ પાથરી ભભકાદાર રોનક બનાવતા હોય છે તેમને જોઇ સામાન્ય માનવ તો અંજવાઇ જાય છે પરંતુ ગણેશ જેવા તત્વવેત્તા મહાપુરૂષો ઓળખી જતા હોય છે.

 
મોટા કાનઃ    મોટા કાન બહુશ્રુત.. ઘણું બધુ સાંભળીને જેને જ્ઞાનનિધિ વધારી છે તેમછતાં વધુ સાંભળવા તૈયાર રહે છે તેનું સૂચક છે.  તેમના કાન સૂ૫ડા જેવા છે.  સૂ૫ડાનો ગુણ છેઃ સારને ગ્રહણ કરી લેવો અને ફોતરાને ફેંકી દેવા. વાતો બધાની સાંભળવી ૫ણ એમાંનો સારગ્રહણ કરી બાકીની વાતો ફોતરાંની જેમ ઉડાડી દેવી…

 
બે દાંતઃ      ગણપતિને બે દાંત છે.   એક આખો અને બીજો અડધો.આખો દાંત શ્રધ્ધાનો છે અને તૂટેલો દાંત બુધ્ધિનો છે.   જીવન વિકાસના માટે આત્મશ્રધ્ધા અને ઇશશ્રધ્ધા પૂર્ણ હોવી જોઇએ.

 
બુધ્ધિ કદાચ ઓછી હશે તો ચાલશે પરંતુ પ્રભુ પરમાત્મા ઉપર પૂર્ણ વિશ્વાસ હોવો જોઇએ.  પ્રભુ પરમાત્માએ માનવને બે ખુબ અમૂલ્ય ભેટ આપી છેઃ શ્રધ્ધા અને બુધ્ધિ.. આ બંન્નેનો સમન્વય હોય તો જ જીવન વિકાસ થાય છે. માનવીની બુધ્ધિ સિમિત હોવાથી આખરે તેને શ્રધ્ધાનો સહારો લેવો ૫ડે છે.   ખંડિત દાંત એ બુધ્ધિની મર્યાદાનું પ્રતિક છે અને પૂર્ણ દાંત એ અખૂટ શ્રધ્ધાનું પ્રતિક છે…

 
ચાર હાથઃ    ગણપતિને ચાર હાથ છે.   તેમાં અનુક્રમે અંકુશ.. પાશ.. મોદક અને આર્શિવાદ આપતો હાથ છે.   અંકુશ- એ વાસના વિકારો ઉ૫ર સંયમ જરૂરી છે તેમ બતાવે છે.   પાશ - એ જરૂર ૫ડ્યે  ઇન્દ્રિયોને શિક્ષા કરવાનું સામર્થ્ય ૫ણ તત્વવેત્તાઓમાં હોવું જોઇએ તેમ દર્શાવે છે…

 
મોદક:     જે મોદ(આનંદ) કરાવે તે.. મહાપુરૂષોનો આહાર આનંદ અને સંતોષ પ્રાપ્‍ત થાય તેવો સાત્વિક હોવો જોઇએ તેમ દર્શાવે છે.  ચોથો આર્શિવાદ આપતો હાથ બતાવ્યો છે. એક હાથમાં મોદક રાખીને પોતાના લાડલા દિકરાઓ(ભક્તો)ને ખવડાવવા માટે બોલાવી રહ્યા છે…

 
વિશાળ પેટઃ    બધી વાતો પચાવવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે.   સમુદ્રમાં જેમ બધું સમાઇ જાય છે તેમ મહાપુરૂષોના પેટમાં બધી વાતો સમાઇ જાય છે.   ખોબા જેટલું પેટ હોય તો તે ઉલ્ટી કરી નાખે છે.   કહેવા ન કહેવા જેવી બધી વાતો જ્યાં ત્યાં કહેતો ફરે તેથી તેને અનિષ્‍ટ પ્રાપ્‍ત થાય છે. બધાની સાંભળેલી વાતો પોતાના વિશાળ પેટમાં સમાવી દેવી એનું સૂચન કરે છે.   તત્વવેત્તાની પાસે સૌ કોઇ આવીને પોતાનું હૃદય ઠાલવે છે.. પોતાની આત્મકથા કહેતા હોય છે.

 
હવે આ વાતો જો મહાપુરૂષો પેટમાં ના રાખે તો કદાચ પેલાની જીંદગી બરબાદ થઇ જાય અને બીજો કોઇ આ મહાપુરૂષની ઉ૫ર વિશ્વાસ ના રાખે.   તે સાગરની જેમ પોતાના પેટમાં અનંત વાતોને સમાવવાની શક્તિ ધરાવતો હોવો જોઇએ…

 
૫ગઃ      તેમના ૫ગ નાના છે.   નાના ૫ગ “ઉતાવળા સો બાવરા ધીરા સો ગંભીર”- એ કહેવતનો સાર સમજાવી રહ્યા છે.   પોતાના કાર્યમાં ધીરે ધીરે આગળ વધનારનું કાર્ય સુદ્દઢ અને સફળ બનતું જાય છે – તે તત્વવેત્તાઓએ ધ્યાન રાખવું જોઇએ.   નાના ટૂંકા ૫ગ એ બુધ્ધિમત્તાનું લક્ષણ છે એટલે કે તે પોતે જ દોડ્યા કરતા નથી,  પરંતુ બુધ્ધિથી બીજાને દોડાવે છે…

 
વાહનઃ ઉંદરઃ   તેમનું વાહન ઉંદર છે.મહાપુરૂષોનાં સાધનો નાના અને સ્વભાવ નમ્ર હોવો જોઇએ કે જેથી કરીને તે તમામના ઘરમાં પ્રવેશ પામી શકે.   બીજી એક વ્યવહારીક નીતિ ૫ણ ઉંદર પાસેથી શીખવા જેવી છે કે જ્યારે તે કરડે છે ત્યારે ફુંક મારીને કરડે છે તેથી કોઇને ખબર પણ પડતી નથી.   તત્વવેત્તા કોઇને કાન પકડાવે એવું કડવું કહે પણ એવી મિઠાસથી કહે કે સાંભળનારને ખરાબ કે ખોટું ના લાગે અને પોતાનું કાર્ય પણ થાય.   બીજું ઉંદર એ ચૌર્યવૃત્તિનું પ્રતિક છે.. જે સારૂં હોય તે ચોરી લેવું.. તેનો ઉ૫ભોગ કરી લેવો.. આપણી ઇન્દ્રિયોનો સ્વભાવ છે કે સારી અને સુંદર ચોજોનો ભોગ કરવાની વૃત્તિ તેનામાં થઇ જાય છે. તત્વવેત્તા મહાપુરૂષો આ ઇન્દ્રિયો ઉ૫ર અસવાર થઇને તેની આ ચૌર્યવૃત્તિને સંયમમાં રાખે છે.

 
વિવેકબુધ્ધિની ગતિનો આધાર તર્ક છે.   તર્ક વિના બુધ્ધિનો વિકાસ શક્ય નથી.  આ તર્ક જો નિરંકુશ હોય તો ઉંદરની માફક નિરર્થક કાપકૂ૫ કર્યા કરે છે, એટલા માટે તેના ઉ૫ર ગણપતિનું ભારે (વિવેકાત્મક) શરીર ગોઠવ્યું છે.   કાપકુ૫ કરનારો ઉંદર જ તર્કરૂપી બુધ્ધિનો વિકાસ કરનારો થઇ જાય છે.   આ તર્ક એ જ આપણો ગુરૂ છે.કોઇપણ પરિસ્થિતિને આપણે તાર્કિક દ્દષ્‍ટ્રિએ મૂલવીશું તો તેનું નિરાકરણ પામી શકીશું એટલે તર્કનું પ્રતિક ઉંદર છે.   તર્ક વિના શાસ્ત્રના અર્થ ૫ણ યોગ્ય રીતે થઇ શકતા નથી, માટે બુધ્ધિ વિકાસમાં તર્કની અતિ આવશ્યકતા છે.   આ તર્ક કુતર્ક ના થાય તેની સાવધાની માટે કોરો તર્ક નહી, પરંતુ ગણેશ (બુધ્ધિ)ના ભાર સાથેનો તર્ક હોવો જોઇએ…

 
ઉંદર એ માયાનું પ્રતિક છે.  ઉંદરની માફક માયા ૫ણ માનવને ફુંકી ફુંકીને કરડે છે.   આ માયાને તત્વવેત્તાઓ જ અંકુશમાં રાખી શકે છે…

 
ગણપતિને દુર્વા(દાભ) ઘણી જ પ્રિય છે.  લોકોને મન જેની કોઇ કિંમત નથી એવા ઘાસને પણ તેમને પોતાનું માન્યું છે અને તેની કિંમત વધારી છે.  તત્વવેત્તાઓ જેનું કોઇ મહત્વ નથી, જેને કોઇ રાખતું નથી એવાને આશરો આપે છે, તેમનામાં આત્મવિશ્વાસ નિર્માણ કરીને જીવન જીવવાની પ્રેરણા આપે છે.  આ દુર્વાને કોઇ રંગ કે સુગંધ નથી.  મહાપુરૂષોની પાસે જે કોઇ જે ૫ણ ભાવનાથી આવે, તેમને જે કંઇ પ્રેમથી આપે તે તેમને ગમવું જોઇએ – એવું દુર્વાનું સૂચન છે…

 
ગણપતિને લાલ ફુલ પ્રિય છે.   લાલ રંગ ક્રાંન્તિનો સૂચક છે.   તત્વવેત્તા મહાપુરૂષોને દૈવી ક્રાન્તિ પ્રિય હોય છે.

ગણપતિની ઉ૫ર આપણે ચોખા (અક્ષત) ચઢાવીએ છીએ.  અક્ષત એટલે જેનામાં ઘા નથી.. જે ખંડીત નથી પણ અખંડ છે.   મહાપુરૂષોની ૫ણ જીવન ધ્યેય માટે.. પ્રભુ માટે અખંડ અને અનન્ય ભક્તિ હોવી જોઇએ.

ગણ૫તિને વક્રતુંડ કહે છે.   રિધ્ધિ સિધ્ધિથી મુખ મરડીને ઉભા રહેનારને જ રિધ્ધિ સિધ્ધિ સાં૫ડે છે.   વાંકા-ચૂંકા ચાલવાવાળાને.. આડે અવડે રસ્તે જનારને જે દંડ આપે તે વક્રતુંઙ…

 
દરેક કાર્યની સિધ્ધિ માટે ગણ૫તિનું સર્વપ્રથમ પૂજન કરવામાં આવે છે.  તત્વવેત્તાઓ અને શ્રેષ્‍ઠ મહાપુરૂષો સમાજના ગણ૫તિઓ છે. કોઇપણ કાર્યની સિધ્ધિના માટે સર્વપ્રથમ શ્રેષ્‍ઠ પુરૂષોનું પૂજન કરવાથી.. તેમને બોલાવવાથી.. તેમનો સત્કાર કરવાથી તેમનું માર્ગદર્શન સતત મળતું રહે છે અને કાર્ય સિધ્ધ થાય છે.   આધ્યાત્મિક દ્દષ્‍ટ્રિએ જોઇએ તો આપણી ઇન્દ્રિયોનો એક ગણ(સમુહ) છે.

 
આ ગણનો ૫તિ મન છે.   કોઇપણ કાર્યને સિધ્ધ કરવું હોય તો આપણો આ ગણપતિ (મન) ઠેકાણે હોવો જોઇએ, એટલે મનને કાર્યના પ્રારંભ ૫હેલાં મન શાંત અને સ્થિર કરવું જોઇએ, જેથી કોઇ વિઘ્નો ઉભા થાય જ નહી અને કાર્ય સરળ રીતે પાર પાડી શકાય.

 
ગણેશ ચતુર્થીના દિવસે જે ગણ૫તિને લાવીને સ્થાપના કર્યા ૫છી દશ દિવસ સુધી તેમનું પૂજન અર્ચન કર્યા બાદ તે ગણ૫તિનું અનંત ચતુદર્શીના દિવસે જળમાં કેમ વિસર્જન કરવામાં આવે છે…?

 
જે શાંત છે તેને અનંતમાં.. સાકારને નિરાકારમાં અને સગુણને નિર્ગુણમાં વિલિન કરીએ છીએ.. સાકાર ભગવાન મૂર્તિમાં છે તો નિરાકાર ૫રમાત્મા સર્વવ્યા૫ક છે. જીવનમાં ૫ણ વ્યક્તિ પૂજાથી શરૂઆત કરી તત્વપૂજામાં તે આરંભનું ૫ર્યવસન કરીએ છીએ.

 
અંતિમ પ્રમાણ આપણે તત્વને જ માન્યું છે.   ટૂંકમાં ગણ૫તિનું વિસર્જન એટલે વિરાટની પૂજાનો આરંભ.. બધા ૫રમાત્માના જ છે તેથી મારા ભાઇઓ છે.. આપણું સૌનું દૈવી સગ૫ણ છે એટલું સમજવાનું છે.

 
સાર્વજનિક ગણેશ ઉત્‍સવ એ એકતા અને સંગઠનની ભાવનાનું પ્રતિક છે.

 
નિજ મંદિરમાં બેઠેલા ભગવાન પોતાની પાસે આવનારને કહે છે કેઃ તારે જો મારી પ્રાપ્‍તિ કરવી હોય તો પ્રથમ તારી પ્રાકૃતિક બુધ્ધિનો વિચ્છેદ કરીને તેની જગ્યાએ શુધ્ધ શૈવ બુધ્ધિની સ્થાપના કર.. વાસના નહી.. પરંતુ આ શુધ્ધ બુધ્ધિ જ શિવ (૫રમાત્મા)ને પમાડે છે તે બતાવવા શિવાલયમાં ૫ણ ગણ૫તિની પ્રતિમા મુકવામાં આવે છે.

 

 
શિવ એટલે કલ્યાણ…  શિવ પોતે અજન્મા..  નિર્ગુણ નિરાકાર અવ્યક્ત બ્રહ્મ છે….!!!
 

 

Vinod Machhi photoસંકલનઃ
શ્રી વિનોદભાઇ મંગળભાઇ માછી (નિરંકારી)
મું.પોસ્ટઃ નવીવાડી,તા.શહેરા,જી.પંચમહાલ,
ફોનઃ ૦૯૭૨૬૧૬૬૦૭૫ (મો)
E-mail: vinodmachhi@gmail.com

 

 

બ્લોગ લીંક: http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com
 

 
આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલવા બદલ અમો શ્રી વિનોદભાઈ માછી (નિરંકારી) નાં અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.
 

 
સર્વે જૈન મિત્રો-પરિવાર તેમજ જૈનેત્તર મિત્રોને ‘દાદીમાની પોટલી પરિવાર” તરફથી “મિચ્છામી દુક્કડમ” તેમજ ગણેશ પર્વ નિમિત્તે શુભકામનાઓ સાથે શુભેચ્છાઓ પાઠવીએ છીએ.

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

Posted in 'દાદીમાનું ચિંતન જગત', "જીવન લક્ષ્ય " ..., ટૂંકીવાર્તા-બોધકથાઓ - પ્રેરકવાતો, વિનોદ માછી (નિરંકારી), વીણેલા મોતી | 2 Comments

સ્મરણભક્તિનું માહાત્મ્ય …

સ્મરણભક્તિનું માહાત્મ્ય …

 

 Untitled

 

ભક્ત ભગવાનની ભક્તિ કરે છે ત્યારે તેનામાં આનંદરસની ઉત્પતિ થાય છે. ભક્તની આ આનંદરસની ભાવના ભક્તોને પ્રભુ પ્રત્યેના પ્રેમનાં વ્યસન સુધી લઈ જાય છે. સંતો કહે છે કે જે જીવને પ્રભુ પ્રત્યે નિર્મળ પ્રેમ હોય છે તે જીવોને પ્રેમ શબ્દ સાથે, પ્રેમભાવ સાથે નાત-જાતનો કોઈ ભેદભાવ હોતો નથી. કારણ કે પ્રેમ એ સ્વયંભૂ છે અને સ્વયં સ્ફુરિત છે કારણ કે પ્રેમ ભાવના છે, સંવેદના છેજેનું પ્રાગટ્ય હૃદય કેરા કૂપમાંથી થાય છે. પ્રેમીઓએ પ્રેમને છીપમોતી સાથે સરખાવેલ છે, જેણે આ મોતીને મેળવી લીધું તેનું જીવન પ્રેમમય બની જાય છે અને તે કેવળ અને કેવળ પરમાત્માનો બની જાય છે. શુકદેવજી કહે છે કે ભક્તિએ એવો રસ છે જેનું પાન કરવાથી પાન કરનારને ક્યારેય સંતોષ થતો નથી તેથી તે ભક્તિકથામૃતની સતત ઝંખના કર્યા કરે છે. જે ભક્તિનું રસપાન કરવું ભક્તો હંમેશા લાલાયિત હોય છે તે ભક્તિના નવ પ્રકાર શાસ્ત્રો કહ્યા છે. આ નવ ભક્તિમાં ત્રીજોપ્રકાર સ્મરણ ભક્તિનો છે. 

 
સ્મરણભક્તિ, નામ ભક્તિને ચિત્ત, મન, અને આત્માનો વિષય માનવામાં આવ્યો છે. પ્રભુ નામને એકાગ્ર ચિત્તે સ્મરણ કરવાથી હૃદયમાં અને આત્મામાં પ્રભુની છબી, પ્રભુના સ્વરૂપને અટલ, અચલ અંતઃકરણમાં સ્થાપિત કરવું. નારદમુની સુતજીને કહે છે કે જે ભક્તો પોતાના ઇષ્ટદેવનાં ચરણોમાં, તેમના મનમોહક સ્વરૂપની મૂર્તિને આર્તિપૂર્વક  પોતાના હૃદયમાં ધારણ કરી રાખે છે તેનાં ભવોભવની પીડા શમી જાય છે. 

 

यस्य स्मरण मात्रेण जन्म संसार बंधनात् ।
विमुच्यते नतस्तस्मै विषण्वे प्रभ विषण्वे ।। 

 

પ્રભુ નામ એટ્લે પ્રભુનું ધામ, સાધનની દૃષ્ટિએ પ્રભુના નિરાળા નામોમાં કોઈ ફર્ક આવતો નાથી કારણ કે પ્રભુનું આ નામ જ આત્મા અને પરમાત્મા વચ્ચેને જોડતી કડી બને છે. એ રીતે જોઈએ તો પ્રભુનું નામ સ્મરણ એ સાધન પણ છે અને સાધ્ય પણ છે.  શુકદેવજી કહે છે કે પ્રભુનું નામ એ નિર્ગુણ પણ છે અને સગુણ પણ છે. પરંતુ જીવોના મુખથી લેવાતા નામને કોઈ સ્વાદ હોતો નથી પણ નામનું એક સ્વરૂપ હોય છે જેને લૌકિક અલૌકિક અંતઃચક્ષુથી ઓળખી શકાય છે.  ઉપનિષદમાં કહે છે કે નામસ્મરણ લેવાથી જીવમાં રહેલ સૂક્ષ્મ મન અને આત્મામાં પરમાત્માનું સ્વરૂપ વ્યાપક અને અર્થપૂર્ણ બને છે, જે જીવોના અંત સમય સુધી તેની સાથે રહે છે.  તેથી જ સંતો અને શાસ્ત્રો કહે છે કે પાણી જેમ જીવનનું મુખ્ય તત્વ છે તેમ નામસ્મરણ પણ આપણાં આત્માનું તત્વ એ રીતે બની જવું જોઈએ કે જીવનની છેલ્લી ઘડીએ કાંઇ ચાલે કે ન ચાલે પણ પ્રભુનું સ્મરણ સ્વગત જ થવું જોઈએ.  ધર્મમાં કહ્યું છે કે પ્રભુનું નામ સ્મરણ લેવા માટે પણ કોઈ ગુરુનું માર્ગદર્શન હોવું જોઈએ.  ધર્મની આ વાતથી ચોક્કસ આશ્ચર્ય થાય કે પ્રભુનું નામ તો સ્વતઃસિધ્ધ અને પરિપૂર્ણ છે તો આપણને પ્રભુનું નામસ્મરણ કરવા માટે ગુરુની સહાયતા શા માટે જોઈએ ?

 
         શ્રી વલ્લભ કહે છે કે જ્યારે જીવ એમ માને કે હું કરું છુ, ત્યારે તે જીવમાં હુંકાર ભાવ આવી જાય છે. તેથી જીવોમાં રહેલ આ હુંકાર રૂપી મદને કાઢવા માટે યોગ્ય ગુરુનું માર્ગદર્શન હોવું જોઈએ.  આજ કારણસર આપણે કહીએ છીએ કે શ્રી વલ્લભની કૃપા છે તો આપણે આ કાર્ય કરી શકીએ છીએ.  કારણ કે ગુરુને કેવળ બે વસ્તુ પ્રિય હોય છે એક તો પ્રભુનું અનુસંધાન અને બીજું પ્રભુનું અખંડ નામસ્મરણ.  વળી ગુરુનો એ સ્વભાવ પણ છે કે જે તેમને પ્રિય હોય તેજ વસ્તુનું દાન તેઓ પોતાના સેવકોને કરે છે.

 
શ્રી હરિરાયજીચરણ કહે છે કે જ્યારે જીવ અસ્પષ્ટ ભાવથી સતત પ્રભુનું નામ લીધા કરે છે ત્યારે જીવના જીવનમાં ગુરુનું આગમન થાય છે.  આ જ ગુરુ જીવોને સમજાવે છે કે તારો અહંકાર, તારો હું પદ, મદ, મોહ, તૃષ્ણા વગેરેને છોડીને પ્રભુના શરણે જા કારણ કે તારા આ લોકનું અને તારા પરલોકનું શુભ પ્રભુ જ કરશે.  ગુરુ આપણને પ્રભુનામ આપે છે પણ આપણે પ્રભુનામ શી રીતે લેવું જોઈએ ?   શ્રી હરિ સ્વયં કહે છે કે હરિચિંતન કરવા માટે એકાંત અને એકાગ્રતા જરૂરી છે.  શ્રીહરિનાં પ્રથમ એકાંત શબ્દના અર્થને સમજાવો અહીં જરૂરી છે.  એકાંત એટ્લે સમયનું એકાંત નહીં, તનનું એકાંત નહીં બલ્કે મનનું એકાંત હોવું જરૂરી છે.  લૌકિક તન ભલે આમતેમ ફર્યા કરે પણ મનનાં એકાંતમાં પ્રભુ સ્મરણ કરવું જોઈએ.  તેથી આપણી આસપાસ લૌકિકકાર્યો પણ થતાં હોય તો તેનો કોઈ ફર્ક પડતો નથી.

 
જ્યારે બીજો શબ્દ છે એકાગ્રતા. આપણે હંમેશા ભોક્તા રૂપે રહીએ છીએ તેથી સુખદુઃખનાં વમળમાંથી આપણે નીકળી શકતા નથી, તેથી જ્યારે આપણે પાણીમાં રહેલા મીઠાની માફક પ્રભુ સ્મરણમાં મગ્ન થઈ મનની એકાગ્રતા કેળવીશું ત્યારે જ આપણે આ વમળમાંથી બહાર નીકળી શકીશું.  

 
નારદસૂત્રમાં કહે છે કે જ્યાં સુધી જીવોનો શ્વાસઉચ્છવાસ ચાલે છે ત્યાં સુધી જીવોએ પ્રભુસ્મરણ કરવા તત્પર થવું જોઈએ.  શુકદેવજીએ પરિક્ષિત રાજાને કહે છે કે હે રાજન પ્રભુનું સ્મરણ કરતી વખતે જ્યારે દેહબુધ્ધિનું વિસ્મરણ થઈ જાય ત્યારે માનવું કે પ્રભુનું નામ લેવામાં જીવને સફળતા મળી છે.  હે રાજન આપણે આપણે સદૈવ જોઈએ છીએ જીવ પ્રભુનું નામ કેટલી વાર લીધું તેની ગણતરી કર્યા કરે છે પણ હે રાજન શું આ રીતે ગણતરી કરવી યોગ્ય છે ?  આપણે ત્યાં પણ વૈષ્ણવો કહે છે કે અમે રોજ નવવાર યમુનાષ્ટકનાં પાઠ કરીએ છીએ પણ બીજીરીતે જોઈએ તો યમુનાજી તો સ્વયં માતા છે અને માતાનું નામ નવથી વધુ વખત લેવાઈ જાય તો એમાં શું ગણવા બેસવાનું,  નામસ્મરણ તો વધુ ને વધુ લેવાની ટેવ રાખવી જોઈએ કારણ કે નામસ્મરણનો સતત જાપ કરવાથી પ્રભુના આનંદમય સ્વરૂપના સાનિધ્યનો લાભ મળે છે.  

 
અગ્નિપુરાણમાં કહ્યું છે કે જીવે પ્રભુસ્મરણની બાબતમાં હંમેશા અસંતોષી રહેવું જોઈએ.  કારણ કે જે દિવસે જીવને થોડો પણ પ્રભુનામ લેવાનો સંતોષ થઈ જશે તે દિવસે જીવનું પ્રભુસ્મરણ કરવાનું ઓછું કરી દેશે અને પ્રભુ પ્રત્યે તેનાં સ્નેહમાં પરીવર્તન આવી જશે, માટે આપણે મનથી અસ્થાયી થઈએ તે પહેલા સ્મરણ સાધનાને આપણાં શ્વાસોશ્વાસમાં વસાવી લઈએ.  ઘણીવાર એ પણ પ્રશ્ન થાય છે કે શું પ્રભુસ્મરણનો કોઈ વિકલ્પ હોય શકે કેમ ?  પ્રભુ શ્રીરામે કેવટને કહેલું કે મારા સ્મરણનો કેવળ એક જ વિકલ્પ છે કે મને મારા સ્વરૂપ સાથે તું તારા હૃદયમાં અને તારી જિહવા પર વસાવી લે. ગોપીજનોએ પણ આજ વાતને સિધ્ધ કરી છે.  તેઓએ પણ શ્રી ઠાકુરજીને તેમના સ્વરૂપ સાથે પોતાના હૃદયમાં, અને આત્મામાં એ રીતે વસાવી લીધેલા છે કે શ્રી ઠાકુરજી તેમનાથી દૂર જ ન જઇ શકે.  

 
શ્રી ભાગવતજીમાં કહે છે કે જ્યારે આપણે કોઈને આત્મામાં વસાવીએ છીએ તેનો અર્થ એ કે તે જીવને આપણે ઘણો પ્રેમ કરીએ છીએ, પરંતુ પ્રેમ એટ્લે શું ?  અને પ્રેમ કોની સાથે શક્ય બને ?

 
કવિ જયદેવજી કહે છે કે જ્યારે તું મારી સામે આવે છે ત્યારે મને મારા હોવાનું અસ્તિત્ત્વ રહેતું નથી, મારી નજારોની અંદર કેવળ તુ જ બિંદુ બનીને સમાઈ જાય છે, મારી આસપાસ કેવળ તારા જ હોવાની મને વારંવાર અનુભૂતિ થતી રહે છે તેનું નામ પ્રેમ છે.  કવિ જયદેવની જેમ ભ્રમરગીતમાં રહેલી ગોપીઑ કહે છે કે અમારા આરાધ્ય યશોદાનંદન છે, તેથી યશોદાનંદનનું જ સંસ્મરણ અમારા અસ્તિત્ત્વને પૂર્ણ બનાવે છે.  લલિત રસમંજરીમાં કહે છે કે નામસ્મરણ લેવાથી પ્રેમ નથી આવતો તેનાથી કેવળ અનુરાગ થાય છે, પરંતુ શ્રી હરિરાયજીચરણ કહે છે કે જ્યાં અનુરાગ હોય ત્યાં જ આસક્તિ આવે છે અને સમયનુસાર આ આસક્તિ જ વ્યસનમાં ફેરવાઇ જાય છે.

 
શ્રી હરિરાયજીચરણની વાતને યથાર્થ કરતાં ગોપીઓ કહે છે કે જ્યારે જ્યારે અમે બાલકૃષ્ણનું નામ લઈએ છીએ ત્યારે ત્યારે અમારા હૃદયમાં તેમના માટેની આસક્તિ અને અનુરાગ વધતો જાય છે.  આ વધતી જતી આસક્તિને કારણે અમે તેમનું સતત સ્મરણ કરીએ છીએ, અને જે દિવસે અમે તેમનું સ્મરણ ન કરીએ તે દિવસ અમને વ્યર્થ લાગે છે.  આગળ ગોપીઓ કહે છે કેવૃંદાવન ઉપર ઉદયમાન થતા સૂર્યચંદ્ર ક્યારેક અમને દઝાડે છે અને ક્યારેક અમને ઠંડક પહુંચાડે છે ત્યારે અમારી હાલત દયનિય બની જાય છે, અને આ સ્થિતીમાં અમે જો અમારા પ્રભુનું સ્મરણ ન કરીએ તો અમે અમારા હૃદયથી જ પરવશ થઈ જઈએ છીએ.  માટે કોઈપણ કાળે, કોઈપણ સમયે, કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં શ્રી યશોદાના નંદનનું સ્મરણ કરવું તેજ અમારું કર્તવ્ય છે અને તેમનું નામ લેવાને માટે જ અમારો જન્મ થયો છે.

 
શ્રી વલ્લભ કહે છે કે જ્યારે જીવ પૂર્ણ શરણારગતિ સાથે શ્રી પ્રભુનું સ્મરણ કરે છે ત્યારે જીવ પ્રભુના જ સ્વરૂપ તદ્રુપ થઈ જાય છે, અને જેમ છાશમાં છુપાયેલ માખણ પાણી નાખતાં જ ઉપર આવે છે તેમ જીવોમાં રહેલો પ્રભુ માટેનો પ્રેમ, સ્નેહ અને અનુરાગ ઉપર આવી જાય છે. ગોપીઓની જેમ શ્રી હરિરાયજીચરણ વલ્લભસાખીમાં કહે છે કે પ્રભુની સેવાની પ્રાપ્તિ એ જ જીવોનું ફળ છે, પ્રભુનું સ્મરણ કરવું એજ જીવોનું કર્તવ્ય છે,

 

પ્રભુ સ્મરણમાં સંસાર-વ્યવહાર, એજ પરમાર્થનો સાચો સાર,
મારું હિતાહિત સર્વે ઈશ્વરને હાથ, એજ આત્માની સમજણ ખાસ.
 

 

ગોપીજનો કહે છે કે શ્રીઠાકુરજીનું સ્મરણ કર્યું છે ત્યારે અમને પ્રભુ મળ્યાં છે.  ગોપીજનોની વાત સાંભળીને પ્રભુ કહે છે કે જ્યારે જે ગોપીજનો કેવળ મારા થઈ ગયા છે તેમનો થઈને હું શા માટે ન રહું ?  આપણો આત્મા જાણે છે કે પ્રભુ જ આપણું સર્વેસર્વા છે તેમ છતાં પણ આપણે પ્રભુને ઓળખી શકતાં નથી.  જે પ્રભુનું સ્મરણ સતત કરવું જોઈએ તેને બદલે આપણે જ્યારે દુઃખ અને પરેશાની હોય ત્યારે જ પ્રભુનું નામ લઈએ છીએ.  ભગવાન વિષ્ણુ નારદમુનિને કહે છે કે “હે નારદ જીવો જાણે છે કે હું જ તેમનું સર્વેસર્વા છુ પણ તેમ છતાં તેઓ મને અને મારા સ્વરૂપને ઓળખી શકતાં નથી કારણ કે જીવોમાં રહેલો હું કાર ભાવ અને દેહબુધ્ધિનો અહંકાર તેમને મારાથી દૂર કરી દે છે.  જીવોને માટે મને મળવાનો કેવળ એક જ ઉપાય છે તે છે મારું સ્મરણ.  જીવ ચિત્તમા મને મળવાની તાલાવેલી સાથે જો મારું સ્મરણ સ્નેહથી કરશે તેમને માટે હું તેઓનો જ બનીને રહીશ, અને સદૈવ તેના હિતાહિતની ચિંતા હું જ કરીશ જેથી તેને તેના યોગક્ષેમની ચિંતા ન રહે.  તેથી જ કહેવાય છે કે એકવાર પ્રભુસ્મરણનો અમૃતપ્યાલો મળી ગયો પછી બીજા અમૃતની કોઈ જરૂર છે ખરી કે ?

 
ભક્તિ નૌકા તારે સર્વને, જે કો શરણે આવે શુચિ પાપી
અન્ય સાધન દારુ- તુંબિકા, ગ્રહે સભય તારે કો કદાપિ
તરે કદાપિ, બચે કામાદિ ગ્રાહથી,સામર્થ્ય નહિ અણુ તારવા સાથી
વિબુધ વિચારી જુઓ, નિજ મન,ભક્તિ ભલી કે સાધન અન્ય….?

 

ભક્તિરૂપી નૌકામાં બેસેલો ગમે તેવા ગુણવાળો હોય તો પણ પોતાની સાથે બીજા પાંચને તારી શકે છે. જ્યારે તુંબડીવાળો તો કેવળ પોતાને તારે તોયે ઘણું. હે બુધ્ધિમાનો તમે જ વિચારો કે સાધન રૂપી સાધનમાર્ગ કરતાં પ્રેમભક્તિનો ઉત્તમ છે કે નહીં.

 

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ. યુ એસ એ.

 

© Purvi Modi Malkan  2014

  

 

પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ.એસ.એ
purvimalkan@yahoo.com

W.:   http://pareejat.wordpress.com

 

 

આજની પોસ્ટ ‘દાદીમા ની પોટલી’ પર મોકલી પુન:પ્રસિદ્ધ કરવાની તક આપવા બદલ અમો  સુશ્રી  પૂર્વી મોદી મલકાણ (યુએસએ) ના અંતરપૂર્વકથી આભારી છીએ.

 

 

બ્લોગ લીંક : http://das.desais.net
email : dadimanipotli@gmail.com

 

 

બ્લોગ પોસ્ટ પર મૂકેલ આપના પ્રતિભાવ, બ્લોગ પર આવકાર્ય છે.

 

 

You can  contact /follow us on :

 
twittertwitter a/c : @dadimanipotli

 
face bookfacebook at : dadimanipotli

Posted in 'દાદીમાનું ચિંતન જગત' | Leave a comment